با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
خواهر گرامی! از اینکه خداوند کلیدهای گنجینه های خویش را در دستان تو گذاشته، شکرگذارش باش! چرا که به تو اجازه داده است که از او بخواهی؛ پس هرگاه بخواهی می توانی درهای نعمتش را با دعا بگشایی و ریزش باران رحمتش را طلب کنی.
نظیر پرسش شما را گروهی از امام صادق(ع) پرسیدند وگفتند: خداوند میفرماید: "ادعونی استجب لکم" پس چرا خداوند را میخوانیم، ولی مستجاب نمیشود؟ امام فرمود: "إنّکم تدعون من لا یعرفونه؛(1) کسی را میخوانید که نمیشناسید و به او معرفت پیدا نکردهاید".تا زمانی که چنین است، انتظار اجابت نداشته باشید. امیرالمؤمنین(ع) فرمود: "نسبت به کسی که او را میخوانید و برای او عبادت میکنید، معرفت پیدا کنید. شناختی صحیح درون خویش ایجاد نمایید تا دعاهایتان اثر داشته باشد".(2)
در ابتدا باید بگوییم: هيچ دعايي خالي از نوعي اجابت نيست، زيرا دعا نوعي عبادت و پرستش است و هر عبادتي كه با قصد قربت انجام مي شود (يعني عبادت كننده تصميم دارد به خدا نزديك شود و به كمالات الهی آراسته گردد)، خالي از اثر قربي نيست. بنابر اين، همين كه دعا و عبادت با خلوص نيت و شرايط لازم انجام مي شود، در همان لحظه به اجابت مي رسد. اثر معنوي خود را بر روح و جان انسان مي گذارد.
رسول گرامي اسلام فرمود: هنگامي كه خداوند بخواهد نيازهاي بنده اش را برآورد، به او اذن و توفيق دعا كردن مي دهد.(3)
در این زمینه توجه تان را به چند نکته جلب می نمایم:
1. مشكلات زندگي امتحان الهي است، بايد با صبر و تحمّل از اين آزمون موفق به در آييد؛ به ظاهر قضيه نگاه نكنيد. به نتايج معنوي و آثار اخروي رويدادهاي زندگي خويش نيز توجه داشته باشيد. زندگي هميشه با رنج و مشكلات آميخته است. و اساساً مشكلات در زندگي نوعي آزمون الهي است.
خداوند در قرآن مي فرمايد: "وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ و... لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلا". (4)شما را با اندكي از ترس، گرسنگي و آفت در مال ها و جان ها و ميوه ها مي آزماييم... تا معلوم گردد كه چه كس عمل شايسته انجام مي دهد.
در روايات نيز آمده است كه: "ان الله اذا احبَّ عبداً غطَّهُ في البلاء غطّاً". (5) خداوند وقتي بنده اي را دوست بدارد، او را با سختي ها و مشكلات مواجه مي سازد؛ لذا مي بينيم پيامبران و اولياي الهي بيش از ديگران در زندگي خود با مشكلات روبرو بوده اند.
2. شيطان از مصاديق بارز مغضوبين درگاه الهي است و راه نفوذ او به دل ها و ديگران را در شمار مغضوبين در آوردن، استفاده از عنصر ياس و نا اميدي است؛ که انسان همواره بايد خود را از آن دور نگاه دارد. يکي از راههاي دوري از ياس، دعا ميباشد، که به انسان، نشاط و اميدواري عطا ميکند. اگر دعا، نشاط آور نيست در مراحل آن دچار اشکال هستيم؛ به دعا و مسایل آن معرفت بیشتری پیدا کنید.
3. اگر به أدعيهاي که از اولياي معصوم (ع) و بزرگان دين رسيده است توجه نماييم، در هيچ جا خبري از اين نيست که من دعا ميکنم تا حاجت خود را آنگونه که خود ميخواهم دريافت دارم و اگر چنين نشد دعا مفيد نبوده است. هر دعایی به اجابت می رسد؛ ولی شاید به چشم ظاهربین ما نیاید. قدري به عقب باز گرديم؛ حضرت فاطمه زهرا سلام الله عليها که نماز شبها و دعاهاي ايشان معروف است؛ و حضرت زينب سلام الله عليها، که حتي در شب عاشورا نماز شبشان را به جا ميآورند، از کساني هستند که بيشترين شدائد و مصيبات را تحمل کردهاند و بسياري از خوبيها و نعمات را که ما مناسب ميدانيم نداشتهاند. پس فلسفه دعا بر آورده شدن حاجات، آن هم به سليقه ما نيست. بلکه اثبات بندگي به درگاه الهي است.
4. اگر انسان شرایط دعا را رعایت کند، "دعای ممکن" او مستجاب خواهد شد و اصولاً امر غیر ممکن نه به دعا و نه به امر دیگر محقق نمی شود و اصلا استعدادتحقق دعا، وجود نداشته و شدنی نیستند. اما امور ممکن با دعا، شدنی خواهند بود. البته فراموش نشود که دعا جانشین عمل نیست و نمی توان بدون عمل و تنها با دعا به مقصود رسید، یعنی معنای امر کردن خداوند به بندگان که دعا کنید:("ادعونی استجب لکم." (6) مرا بخوانید تا شما را اجابت کنم.) این نیست که قوای خود را تعطیل کنید، بلکه دعا باید همراه با اقدام باشد.
البته پیدا کردن حالت دعا بسیار موضوعیت دارند؛ اگر کسی در دعا کردن حال معنوی پیدا کرد توفیقی است که نصیب هر کس نمی شود، محبت خدا بی نهایت است و همه را در هر حالی که به او روی می آورد، در برمی گیرد؛ از این تفکرات شیطانی، مأیوس نشوید. هر مشکلی داشته باشید، برای خدا کاری ندارد تا آن را حل کند. او قطعا کمک حال شماست.
نکتۀ پایانی:
نکته مهم مصلحت دعا کننده است؛ خداوند با علم بیپایانش میداند که اجابت دعای این بنده به نفع او و یا به ضرر اوست. به خاطر مشکلی که دارید به خدا اطمینان و اعتماد داشته باشید؛ او خیرخواه همه مخلوقاتش هست و در برنامه هایش حکمت و مصلحتی خوابیده است.
منابعی برای مطالعه بیشتر:
1. محمدسبحانی نیا؛ دعاشناسی (پرسش ها و پاسخ ها5 )؛ ناشر: هستی نما؛ تهران.
2. غلامرضا حاتمی؛ دعا؛ ناشر: انتشارات کتاب شفاء؛ مشهد.
پی نوشت ها:
1. تفسیر نور الثقلین،علی بن جمعه العروسی الحویزی، ج4، ص 533، قم: انتشارات معارف اسلامی.
2. بحارالانوار، ج75، ص 63 ، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم؛ 1403 ق.
3. محمد محمدي ريشهري، ميزان الحكمه، حديث 5583؛ دار الحديث، 1416ه.ق .
4. بقره (2) آیه 155.
5. ثقه الاسلام كليني، الكافي، الناشر: دار الكتب الاسلاميه،ج2ص253؛ طهران، سنه النشر/1365 ه.ش.
6. غافر(40) آیه 60.
