تقوا

تقوا از ماده «وقایه» به معنی حفظ کردن چیزی در برابر آفات است. تقوا به معنی محفوظ داشتن روح و نفس است از آن چه بیم می‌رود به آن زیان رساند؛ سپس به خوف و ترس نیز تقوا گفته شده است. در شرع آن را به خویشتن داری در برابر گناه و محرّمات اطلاق می‌کنند و کمال آن به ترک بعضی از مباحات مشکوک است. (1)
جمعی از مفسران حدیثی از یکی از صحابه نقل کرده اند که او در مقابل سؤال از حقیقت تقوا گفت: آیا هرگز از راه پرخاری گذشته اید؟ در آن حال چه می‌کردید؟ آیا دامان خود را جمع نکرده و کوشش برای نجات از خارها نداشته اید؟ این همان تقواست. (2)
استاد مطهری در شرح احادیث فوق می‌گوید: «تقوا مصونیت است، نه محدودیت. قدر مشترک پناهگاه و زندان مانعیت است،‌ اما پناهگاه مانع خطرها است و زندان مانع بهره برداری از موهبت هاست. حضرت در برخی از کلمات تصریح می‌کند که تقوا مایه اصلی آزادی‌ها است، یعنی نه تنها خود قید و بند و مانع آزادی نیست، بلکه منبع و منشأ همة آزادی‌ها است. تقوا به انسان آزادی معنوی می‌دهد، یعنی او را از اسارت و بندگی هوا و هوس آزاد می‌کند. رشته آز و طمع و حسد و شهود و خشم را از گردنش بر می‌دارد و به این ترتیب ریشة بردگی های اجتماعی را از بین می‌برد.
مردمی که بنده و بردة پول و مقام و راحت طلبی نباشند، هرگز زیر بار اسارت‌ها و رقیتهای اجتماعی نمی‌روند». (3)
راه رسیدن به تقوا :
گام اصلی پارسایی "انجام واجبات، ترک گناهان و محرمات و توقف در شبهات" است. رسیدن به درجات بالای تقوا جز از این راه ممکن نیست. آیت الله العظمى بهجت (رضوان الله علیه) می فرمودند "برای رسیدن به تقوا آن چه را که می‌دانید حرام است، از آن اجتناب کنید. آن چه را که می‌دانید واجب است، انجام دهید. از شبهات اجتناب کنید . در اعمال‌تان اخلاص کامل داشته باشید."
البته انجام مستحبات مثل نماز های مستحبی ، خواندن قرآن و مانوس بودن با قرآن و خواندن دعاها و ....از مستحبات کمک بزرگی به کسی که قصد حرکت در مسیر پارسایی را دارد می کند .
شایسته است کسی که می خواهد به درجات بالای تقوا و پارسایی برسد برخی ویژه گی ها را در خود نهادینه کند. این ویژگی ها را در می توان در دو ساحت فردی و اجتماعی شمارش کرد که در ذیل به برخی از ویژگی یک انسان پارسا که در قرآن آمده، اشاره می شود :
1- فردی :
1-1- توکل بر خدا ( انفال / 2 )
2-1- هنگام یاد خدا قلب شان ترسان و لرزان ( انفال / 2، توبه / 51 )
3-1- محافظت بر ادای فرایض خصوصا" نماز ( مومنون / 9 )
4-1- عفت و پاکدامنی ( مومنون / 5 )
5-1- خشوع در نماز ( مومنون / 2 )
6-1- رویگردانی از امور لغو و بیهوده ( مومنون / 3 )
7-1-افزایش ایمان هنگام شنیدن آیات الهی ( انفال / 2 )
2- اجتماعی:
1-2- امر به معروف و نهی از منکر ( توبه / 71، آل عمران / 114 )
2-2- تواضع با مردم ( فرقان / 63 )
3-2- پیشی گرفتن در انجام امور خیر ( مومنون / 59 )
4-2- عدم طرح دوستی با کافران ( مجادله / 22 )
5-2- کوشش در امانت داری ( مومنون / 8 )
6-2- وفای به تعهدها و قراردادها ( مومنون / 8 )
7-2- اطاعت از رسول خدا ( انفال / 1 )

برای تحقیق بیشتر به منابع زیر مراجعه کنید:
1. شرح خطبه متقین، نهج‏البلاغه حضرت امیرالمؤمنین (ع)؛
2. مراحل اخلاق در قرآن، ج 11، آیت‏الله جوادى آملى.

پی‌نوشت‌ها:
1. راغب اصفهانی، مفردات، ص 530.
2. مکارم شیرازی، پیام قرآن، انتشارات مدرسه امیرالمومنین، ج 1، ص 428.
3. استاد مطهری، ‌سیری در نهج البلاغه، انتشارات صدرا ، ص 207 و 208.