سؤال شما چندان روشن و شفاف بیان گر مقصودتان نیست؛ زیرا اگر منظور حقوق قانونی در نظام جمهوری اسلامی است، در بسیاری از قوانین هیچ تفکیکی بین زن و مرد نیست و قوانین و حقوق به شکل عام و مطلق بین شده اند؛ در موارد تفاوت هم در برخی قوانین، کفه ترازو به نفع زنان و در برخی موارد، به نفع مردان است که در همه این امور، مبنا و معیار و حکمت های گوناگونی مطرح است که در هر مورد، قابل تأمل و بررسی است.
در نتیجه، پیشنهاد می شود موارد مورد نظر را به طور صریح و روشن بیان نمایید تا در مورد آن ها به بحث و گفتگو بنشینیم؛ اما از آن جا که به نظر می رسد مقصود شما اموری از قبیل ارث و دیه و شهادت و مانند آن باشد، به طور کلی، می توان گفت در نظر دين اسلام و قرآن كريم ارزش و مقام ذاتي زن و مرد تفاوتي ندارد و يكسان مي باشد؛ تنها ملاك فضيلت و برتري هر كس، تقوا و ارزش هاي معنوي او مي باشد. (1) همچنين در زمينه كسب فضایل اخلاقي و معنوي كه ارزش فرد را مشخص مي كند، زنان نه تنها همرديف مردان قرار گرفته اند، بلكه در بسياري از موارد، گوي سبقت را هم ربوده اند. در قرآن كريم در مقام معرفي انسان هاي برتر، نام زنان كنار نام پيامبران بزرگ الهي مي درخشد. (2) اين نكته قطعي است كه در نظر ديني، از نظر ارزش ذاتي و توانایی های معنوی و کسب فضایل، هیچ تفاوتی بين زن و مرد نيست.
اما در خصوص تفاوت هاي حقوقی باید گفت: به هیچ وجه این عدم تساوی، کلیت ندارد و تنها در برخي حقوق قانونی، از قبیل ديه و ارث و شهادت در محاکم بين زن و مرد تفاوت هایی وجود دارد که آن هم در اموری مانند: تفاوت هاي فيزيكي زن و مرد، نقش آفريني هر كدام در جامعه و نیز مسئولیت هایی که بر عهده دارند، ریشه دارد؛ همان گونه که در خلقت بین زن و مرد تفاوت است و این بر اساس نظام احسن در خلقت است، در وظایف و مسئولیتها نیز بین این دو تفاوت است.
در واقع ایدئولوژى اسلام، واقع گرایانه است. واقعیت این است که زنان و مردان در کم و کیف خلقت متفاوتند، حتى هويت طبيعي يك تار موى زن و مرد متفاوت است. زنان و مردان هم از نظر امور جسمانى متفاوتند و هم از نظر روانى و عواطف. لازمه تفاوت در آفرینش، تفاوت در مسئولیتها و وظایف است. (3)
در همین راستا اسلام در برنامه ریزى برای زندگى، مسؤلیتها و وظایفی هماهنگ با تفاوتهاى آفرینش ، برنامه ریزى کرده است. برخى از مسئولیتها و وظایف در زنان و مردان یکسان و برابر، برخى متفاوت و برخى ترجیحاً به یکى از این دو واگذار شده است. خداوند حکیم از زیر و بم آفرینش انسان با خبر است، از این رو با وجود تفاوتها در آفرینش این دو بار مسئولیت را هماهنگ با آن قرار داده است.
اگر خداوند به مردان اندامى درشت و بازوانى قوى و متناسب با کارهاى سخت و سنگین داده است، کارهاى سخت به مردان سپرده مىشود. اگر به زنان اندامى ظریف، و عواطف و احساساتى لطیف داده است، کارهاى ظریف و هنرى و عاطفى به آنان سپرده مىشود. هیچ کس در مسئولیتها اعتراضى ندارد، و این عین حکمت و براى دوام نسل بشر ضرورى است. در تفاوتهاى مسئولیتى در برخى منصبهاى اجتماعى نیز چنین است. همان گونه که جامعه پذیرفته است تمامى کارهاى پر مشقت و خطرناک بر عهده مردان باشد، باید پذیرفت که برخى از سمتهاى اجتماعى بر عهده مردان باشد، چون تفاوتها لازمه آفرینش زنان و مردان است.
بسیاری از این امور مانند مرجعیت دینى یا قضاوت و مانند آن یک حق نیستند که زنان از آن محروم شدهاند، بلکه تکالیف و مسئولیت هاي هستند كه خداوند زنان را از اين مسئوليت های خطير معاف داشته است. یا تعارض جدی این امور با وظیفه اصلی و نقس کلیدی زن در حفظ حریم خانواده و تربیت نسل های بعدی ملاک سلب مسئولیت از زنان در این امور شده است . و مشخص است که تفاوت در تکالیف و مسئولیت ها تفاوت در برخی حقوق را نیز به دنبال دارد .
التبه در مورد تک تک این موارد می توان به شاخصه ها و نکات خاصی اشاره نمود و همه این موارد علاوه بر نکات کلی دارای حکمت ها و ظرافت های خاص جزئی نیز هستند که در صورت تمایلتان می توانیم به هریک از آن ها بپردازیم .
پى نوشت ها:
1. حجرات (49)، آیه 13.
2. مریم (19)، آیه 16.
3. دکتر سید رضا پاک نژاد، اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، دار الكتب الاسلاميه، تهران ، ج 19، ص 280 - 293.
