چطور مطمئن شویم قسمت هایی از قرآن مربوط به زمان پیامبر (ص) نبوده است؟
(چه دلیلی هست که همه قران برای همه ی زمانها، مکانها است؟)
با سلام و سپاس از ارتباط¬تان با مركز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
جهاني و جاودانگي آيات قرآن كريم با توجه به خود آيات قرآن كريم و روايات معصومين (ع) روشن مي شود. اين آيات در يك تقسيمبندى كلى در دو دسته جاى مىگيرد:
1. آيات بيانگر جهانى و جاودانگي قرآن:
در آيات متعددي از قرآن كريم بر جهاني و جاودانگي دعوت قرآن كريم تصريح شده است. مانند اين آيه كه خداوند متعال فرموده:« تَبارَكَ الَّذي نَزَّلَ الْفُرْقانَ عَلى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعالَمينَ نَذيراً » (1)« زوال ناپذير و پر بركت است كسى كه قرآن را بر بندهاش نازل كرد تا بيم دهنده جهانيان باشد».
همچنين در آيات متعددي پيروان اديان گوناگون را مورد خطاب قرار داده و آنان را به ايمان به قرآن و معارف آن دعوت كرده و يا سعادت جاودانهشان را به آن پيوند داده است؛ مانند اين آيه كه فرموده: «فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ ما آمَنْتُمْ بِهِ فَقَدِ اهْتَدَوْا ...»(2) « پس اگر به مانند آنچه شما به آن ايمان آوردهايد ايمان آورند، همانا (به حق) راه يافتهاند».
همچنين در آيات متعددي همه انسانها را با تعبير «يا بنى آدم» و «يا ايها الناس» مخاطب آيات قرآن قرار داده و راه درست هدايت را به آنان نشان مىدهد؛ مانند:« يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ» (3) «اى مردم، خداوندگارتان را كه شما و پيشينيان شما را آفريده، بپرستيد؛ باشد كه پرهيزگار شويد»
آيات مذكور به روشنى بر عموميت و جاودانگي دعوت قرآن براى همه مردم دلالت دارند.
2. آيات بيانگر جهانى و جاودانگي رسالت پيامبر (ص)
اين آيات كه به طور مستقيم بر همگانى و جاودانگى رسالت (ص) دلالت دارد مستلزم جهانى و جاودانگى دعوت قرآن نيز مي باشند؛ يعني وقتي ثابت شد كه پيامبر (ص) خاتم پيامبران است و رسالت ايشان جاودانه است روشن مي شود كه كتاب آسماني اين دين كه معجزه اين پيامبر نيز مي باشد بايد جهاني و جاوداني باشد.
آيات متعددي دلالت بر جاودانگي دعوت پيامبر (ص) دارند مانند اين آيه كه فرموده:«وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِينَ» (4)؛ و ما تو را نفرستاديم مگر رحمتى براى جهانيان»؛
همچنين در آيهاى ديگر مىفرمايد قرآن به پيامبر (ص) وحى شده تا با آن همه كسانى را كه پيام قرآن به آنان مىرسد، انذار كند: «وَ أُوحِيَ إِلَيَّ هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ»(5) « و اين قرآن به من وحى شده است تا با آن شما و هركه را (كه اين پيام) به او برسد بيم دهم».
صراحت اين آيه در جهانى و جاودانه بودن قرآن، بيش از آيات پيشين است؛ زيرا عموميت رسالت در آيات ديگر براساس عمومیت الفاظى مانند «الناس» و «العالمين» اثبات مىشود؛ ولى در اين آيه تصريح شده كه اين دعوت شامل هرانسانى است كه اين پيام به او برسد.(6)
در روايات نيز بر جهاني و جاودانگي دعوت قرآن كريم تصريح شده مانند اين روايت كه امام رضا (ع) نقل كرده اند كه از امام جعفرصادق(ع) پرسيدند: چه سري است كه هرچه زمان بيشتري بر قرآن مي گذرد و هرچه بيشتر تلاوت مي شود بر طراوت و تازگيش افزوده مي گردد؟
حضرت فرمودند: « لِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يُنْزِلْهُ لِزَمَانٍ دُونَ زَمَانٍ وَ لَا لِنَاسٍ دُونَ نَاسٍ فَهُوَ فِي كُلِّ زَمَانٍ جَدِيدٌ وَ عِنْدَ كُلِّ قَوْمٍ غَضٌّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ»(7) «براي اين كه قرآن تنها براي يك زمان و نه زمان ديگر و براي يك مردم و نه مردم ديگر، نازل نشده؛ بلكه براي همة زمانها و همة مردم نازل شده است. بنابراين، خداوند متعال قرآن را طوري ساخته كه در هر زمان و با وجود همه اختلافهايي كه در انديشه هاي مردم به چشم مي خورد، بر زمانها و افكار پيشي گيرد و در هر عصري مفاهيم تازه اي از معارف بلند آن كشف شود»
با توجه به آيات مذكور روشن مي شود كه اصل اوليه درباره آيات قرآن كريم جهاني و جاوداني بودن مفاد آيات است. اما اگر در مقابل اين اصل، دليلي قرآني يا روايي براي موقت بودن برخي از آيات يافتيم از اين اصل در مورد مذكور عدول مي كنيم و پي مي بريم كه آيه مذكور نسخ شده است و حكم آن موقتي بوده است.
پي نوشت ها:
1. فرقان(25) آيه 1.
2. بقره(2) آيه 137.
3. همان، آيه 21.
4. انبياء(21) آيه 107.
5. أنعام(6) آيه 19.
6. ر.ك: آيت الله مصباح يزدي، قرآنشناسى، قم، موسسه آموزشى و پژوهشى امام خمينى، 1380 ش، ج2، ص273.
7. شيخ صدوق، عيون أخبار الرضا (ع)، تهران، نشر جهان، 1378ق، ج2، ص87.
