در ایه ششم سوره مائده روش صحیح وضو گرفتن امده، ولی چرا سنی ها و شیعه ها به روشی متفاوت وضو میگیرند. من معنی این ایه را در ترجمه شیعه ها و هم ترجمه سنی ها خوانده ام ولی هرکدام به نحوی دیگر ترجمه کرده اند. ما(شیعه ها) این گونه ترجمه کرده ایم که بعد از مسح سر باید پاها را مسح کنیم اما سنی ها این گونه ترجمه کرده اند که بعد از مسح سر پاها راباید شست. حالا اگر بگوییم که سنی ها اشتباه ترجمه کرده اند یک مشکل ایجاد می شود ان این است که عربستانی ها عربی را از ما بهتر بلدند و انها هم مثل سنی ها وضو میگیرند. علت این امر را میشود توضیح دهید.
وضو يكي از عبادات ديني و مبتني بر دستور شارع مقدس است و كيفيت انجام آن به طور دقيق را بايد در سنت رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم جستجو نمود. زیرا اکثر تعالیم قرآن به شکل مختصر و در حد اشاره بیان شده و نیازمند تفصیلو تبیین از جانب رسول خدا (ص) است و مساله وضو نیز همین گونه بوده نیازمند به سنت در یافتن کم و کیف آن است.
روشن است كه هر یک از مذاهب اسلامي عمل خود در همه اعمال ديني از جمله وضو را مستند به عمل رسول خدا و منطبق بر حقيقت شريعت اسلامي مي دانند، اما به يقين همه اين ادعاها با حقيقت همخواني ندارد و تنها يك شيوه مي تواند منطبق با شيوه عبادي رسول خدا و نزدك به سنت حقيقي او باشد ؛ اما در اين زمينه حقيقت منطبق بر كدام ديدگاه است ؟در مقام تحليل و پاسخ بايد گفت:
همه مذاهب فقهى اسلامى براى استنباط احکام دین، از یک سرى اصول و مبانى بهره می گیرند. طبیعى است که اگر در اصول، مبانى و منابع استنباط با هم اختلاف داشته باشند، نتیجه و ره آورد استنباط ها متفاوت خواهد شد. بسیارى از اختلافات فقهى شیعه و سنی، ریشه در تفاوت دیدگاه ها در اصول و مبانى استنباط دارد، مثلاً اهل سنت افزون بر قرآن و سنت پیامبر (ص) به سنت صحابه و گاهى به سنت تابعین ارزش مى دهند، ولى شیعه افزون بر قرآن و سنت پیامبر (ص)، به سنت اهل بیت بها مى دهند و سنت صحابه را اگر مستند به سنّت پیامبر نباشد، به عنوان منبع شرعى نمى پذیرند.
اختلاف در وضو هم از همین نوع است. شیعیان با تمسک به حدیث ثقلین که مورد اتفاق فریقین است، به اهل بیت و امامان معصوم (ع) مراجعه مى کنند و احکام شرعى خویش را فرا مى گیرند، امّا اهل سنّت چنین عمل نمی کنند.
در زمان خلفا به ویژه خلیفه دوم (عمر) سیاست جلوگیرى از نشر حدیث رواج داشت و خلفاى بعدى تا زمان عمر بن عبدالعزیز، همین سیاست را در پیش گرفتند که سرانجام بسیارى از روایت هاى پیامبر و حوادث صدر اسلام و حتی نحوه اعمال پیامبر به فراموشى سپرده و یا در مورد آن ها اختلاف ایجاد شد و نسل هاى بعدى نسبت به آن بیگانه شدند. اما شیعیان با مراجعه به امامان معصوم (ع) توانستند سنت پیامبر را حفظ کنند و آن را سرمشق زندگى خویش قرار دهند؛ به عنوان مثال در مورد وضو: امام باقر (ع) ظرف آبى برداشت و به وضو پرداخت و فرمود: پیامبر چنین وضو مى ساخت. (1)
در نتيجه با توجه به نزديكي اهل بيت به پيغمبر و آگاهي و علم ايشان به كيفيت دقيق رفتار و عمل رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم و شريعت اسلام ، به طور يقين مي توان دريافت كه آنچه از طريق امامان معصوم به ما رسيده با عملكرد پيامبر نزديك تر و منطبق تر است بخصوص در مورد وضو كه روايات صريحي همچون روايت ذكر شده وجود دارد .
بر همین اساس شستن پا به جاى مسح که میان اهل سنت رواج دارد، تفسیر خاصى است که از همین آیه مورد نظر ارائه دادهاند. به نظر آنها کلمه: "ارجلکم" (پاها) بر "وجوهکم" (2) (صورت ها) عطف شده و باید مانند آن شسته شود، اما شیعه معتقد است این کلمه بعد از کلمه رؤوس (سرها) ذکر شده و عطف به آن است و باید پاها را مانند سر مسح کنید و البته بدیهی است که تفسیر شیعه و بیان اهل بیت نزدیک تر به ظاهر آیه است و معنای روشن تر محسوب می شود.
در هر حال اختلاف عمل در مذاهب اسلامى ناشى از اختلاف برداشت و فهم متفاوت از آیات بوده و سنت پیامبر را هر دو گروه طبق عقیده خود مىدانند، اما شیعه افتخار دارد که پیرو ائمه اطهار بوده و پیشوایان معصوم (ع) به آیات الهى و روش و سنت و گفتار رسول خدا (ص) آگاهتر بوده اند. اما این که مردم عربستان عربند و این گونه وضو می گیرند دلیلی بر درستی عملکرد آنان نمی شود. زیرا چنان که گفتیم فرقه های اسلامی در نوع عملکرد عبادی خود مستقیما به قرآن مراجعه نمی کنند و فهم رسول خدا و سنت و نقل صحابه در تفسیر عمده آیات را ملاک عمل می دانند.
در خصوص این فهم هم شیعیان مناطق مختلف جهان که بسیاری از آن ها اصالتا عرب هستند. مانند شیعیان عربستان به فهم رسول خدا و اهل بیت مراجعه نمودند که بدیهی است شخص پیامبر و اهل بیت نیز که این تفسیر خاص شیعی را برای ما نقل فرمودند عرب بودند و اهل سنت به فهم بزرگان فقهای خود مراجعه نمودند که احیانا برخی از آن ها اصالتا عرب هم نبودند. مانند ابوحنیفه که در تاریخ تصریح شده وی اصالتا ایرانی بوده است.(3)
به هر حال آنچه مسلم است، بخش عمده ای از مسلمانان عرب از گذشته تا حال به گونه دیگری غیر از شیوه اهل سنت وضو می گیرند و این معنای مورد عمل اهل سنت را منطبق بر آیه نمی دانند و برخلاف آن عمل می کنند.
در مجموع هم تحليل آيات قرآن در مورد كيفيت وضو و هم سيره و توصيه ائمه (ع) به ما نشان مي دهد كه روش وضوى پیامبر (ص) به روش شیعه بوده است.
برای مطالعه بیشتر می توانید به کتابهای ذیل مراجعه نمایید .
1- راهنمای حقیقت (پاسخ به شبهات پیرامون عقاید شیعه) از آیت الله جعفر سبحانی، نشر مشعر.
2- پاسخهای ما به پرسشهای اهل سنت(پاسخ به چند پرسش فقهی و اعتقادی) از علی عطائی اصفهانی، نشر مشعر.
پىنوشتها:
1. شیخ حرّ عاملی، وسایل الشیعه نشر دار الاحیا التراث العربی، بیروت 1412 ق، ج 1، ص 274.
2 . سوره مائده (5) آیه 6.
3. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، انتشارات صدرا، تهران، 1374ش ، ج 14 (خدمات متقابل اسلام و ایران،) ص 124.
