احکام وضو و غسل

با سلام و شادباش فرا رسيدن سال نو و تشکر از ارتباط­تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
سوالی که طرح کرده اید، پاسخ آن در رساله توضیح المسایل آیت الله سبحانی آمده است.
الف) در هفت مورد غسل واجب است :
1- غسل جنابت: به دو چیز انسان جنب می شود. وقتی جنب شد، باید غسل جنابت کند:
اول: جماع، یعنی همبستری با همسر؛
دوم: بیرون آمدن منی، چه در خواب باشد یا بیداری،کم باشد یا زیاد، با شهوت باشد یا بی شهوت با اختیار باشد یا بی اختیار .
2 - غسل حیض. حیض خونی است که غالبا در هر ماه چند روزی از رحم زن ها خارج می شود . باید بعد از پاک شدن از حیض غسل کند.
3 - غسل نفاس. از وقتى که اولین جزء بچه از شکم مادر بیرون مى‏آید، هر خونى که زن مى‏بیند، اگر پیش از ده روز یا سر ده روز قطع شود، خون نفاس است، زن بعد از قطع شدن خون باید غسل نفاس کند.
4 - غسل استحاضه که بر سه قسم است : قلیله ومتوسطه و کثیره.مورد 2و3و4 مربوط به خانم ها است.
5 - غسل مس میّت. اگر کسی بدن میتی را بعد از سرد شدن و قبل از غسل دادن مس کند، باید غسل مس میّت نماید.
6 - غسل میّت. بعد از مرگ باید بدن میّت را سه غسل بدهند.
7 -غسلی که به واسطه نذر و قسم واجب می شود.
غسل هاى مستحب در شرع مقدس اسلام بسیار است که از آن جمله :
1- غسل جمعه، و وقت آن از اذان صبح است تا ظهر، و بهتر است نزدیک ظهر به جا آورده شود. اگر تا ظهر انجام ندهد، بهتر است که بدون نیت ادا و قضا تا عصر جمعه به جا آورد. اگر در روز جمعه غسل نکند، مستحب است از صبح شنبه تا غروب قضاى آن را به جا آورد. کسى که مى‏ترسد در روز جمعه آب پیدا نکند، مى‏تواند روز پنجشنبه غسل را انجام دهد، بلکه اگر در شب جمعه غسل را به امید آن که مطلوب خداوند عالم است، به جا آورد صحیح است. مستحب است انسان در موقع غسل جمعه بگوید: "اشهد ان لا اله الا الله وحده لا شریک له و ان محمدا عبده و رسوله. اللهم صل على محمد و آل محمد و اجعلنى من التوابین و اجعلنى من المتطهرین".
2- غسل شب اول ماه رمضان و تمام شب هاى طاق مثل شب سوم و پنجم و هفتم. ولى از شب بیست و یکم مستحب است همه شب غسل کند، براى غسل شب اول و پانزدهم و هفدهم و نوزدهم و بیست و یکم و بیست و سوم و بیست و پنجم و بیست و هفتم و بیست و نهم بیشتر سفارش شده . وقت غسل شب هاى ماه رمضان تمام شب است، بهتر است مقارن غروب آفتاب به جا آورده شود، ولى از شب بیست و یکم تا آخر ماه بهتر است غسل را بین نماز مغرب و عشا به جا آورد. نیز مستحب است در شب بیست و سوم غیر از غسل اول شب، یک غسل هم در آخر شب انجام دهد.
3- غسل روز عید فطر و عید قربان، و وقت آن از اذان صبح است تا غروب، بهتر است آن را پیش از نماز عید به جا آورد. اگر از ظهر تا غروب به جا آورد، احتیاط واجب آن است که به قصد رجا انجام دهد.
4-غسل شب عید فطر، و وقت آن از اول مغرب است تا اذان صبح، بهتر است در اول شب به جا آورده شود.
5- غسل روز هشتم و نهم ذى‏الحجه، و در روز نهم بهتر است آن را نزدیک ظهر به جا آورد.
6- غسل روز اول و پانزدهم و بیست و هفتم و آخر ماه رجب.
7- غسل روز عید غدیر، و بهتر است پیش از ظهر انجام دهد.
8- غسل روز عید نوروز و پانزدهم شعبان و نهم و هفدهم ربیع الاول و روز بیست و پنجم ذى قعده، ولى غسل روز پانزدهم شعبان و غسل هاى دیگرى که تا آخر مساله ذکر شده را به امید ثواب انجام دهد.
9- غسل دادن بچه‏اى که تازه به دنیا آمده در زمان تولد تا سه روز
10- غسل زنى که براى غیر شوهرش بوى خوش استعمال کرده است.
11- غسل کسى که در حال مستى خوابیده.
12- غسل کسى که جایى از بدنش را به بدن میتى که غسل داده‏اند رسانده.
13- غسل کسى که در موقع گرفتن خورشید و ماه نماز آیات را عمدا نخوانده، در صورتى که تمام ماه و خورشید گرفته باشد.
14- غسل کسى که براى تماشاى دار آویخته رفته و دیده باشد. ولى اگر اتفاقا یا از روى ناچارى نگاهش بیفتد، یا مثلا براى شهادت دادن رفته باشد، غسل مستحب نیست.
15- پیش از داخل شدن در حرم مکه ، شهر مکه ، مسجدالحرام ،خانه کعبه ،حرم مدینه ،شهر مدینه ، مسجد پیغمبر مستحب است انسان غسل کند. براى داخل شدن در حرم امامان علیهم‏السلام رجاءً غسل کند . اگر در یک روز چند مرتبه مشرف شود، یک غسل کافى است . کسى که مى‏خواهد در یک روز داخل حرم مکه و مسجدالحرام و خانه کعبه شود، اگر به نیت همه یک غسل کند، کافى است . نیز اگر در یک روز بخواهد داخل حرم مدینه و شهر مدینه و مسجد پیغمبر شود ، یک غسل براى همه کفایت مى‏کند . براى زیارت پیغمبر و امامان از دور یا نزدیک و براى حاجت‏خواستن از خداوند عالم و همچنین براى توبه و نشاط به جهت عبادت و براى سفر رفتن خصوصا سفر زیارت حضرت سیدالشهداء علیه‏السلام مستحب است انسان غسل کند. اگریکى از غسل هایى را که گفته شد ، به جا آورد و بعد کارى کند که وضو را باطل ‏نماید، مثلا بخوابد، غسل او باطل مى‏شود . مستحب است دوباره غسل را به جاآورد.(2)
ب) در وضوی ارتماسی، باید صورت و دست ها را از بالا به پائین بشوئید، یعنی اگر وقتى صورت و دست ها را در آب فرو مى‌برید، قصد وضو كنید، بايد صورت را از طرف پيشانى و دست ها را از طرف آرنج در آب فرو برید . اگر موقع بيرون آوردن از آب قصد وضو مى‌كنید ،بايد صورت را از طرف پيشانى و دست ها را از طرف آرنج بيرون آورید.(3)
ج) آنچه که غسل را باطل می کند، در مردها جنابت است .در صورتی که انسان جنب شود ،غسل جنابتی که قبلا انجام داده است، باطل می شود و باید بعد از جنب شدن دوباره غسل جنابت نماید.
اگر منظور شما از باطل شدن غسل این باشد که چه چیزهای سبب می شود که نمی توانیم نماز بخوانیم، پاسخ این است که اگر بعد از غسل یکی از چیزی که وضو را باطل کند(مثل ادرار کردن و خارج شدن باد) پیش بیاید، با آن غسل نمی توان نماز خواند ،بلکه باید وضو گرفته شود.(4)همچنین است اگر در بین غسل حدث اصغر از انسان سر بزند مثلاً بول کند غسل را از سر بگیرد و بعد از غسل برای نماز وضو لازم است.(5)
پی نوشت ها:
1.آیت الله سبحانی، توضیح المسائل،ص 165، احکام غسل
2. همان، م 623 و 624
3. همان، م 259
4. همان، مسئله 385.
5. همان، م 380.

جهت تسهیل و تسریع در امر پاسخگوئی از این پس، پرسشهای فقهی و احکام شرعی را تنها از طریق سامانه پاسخگوئی پیامکی به شماره 30009640 ، نشانی اینترنتی http://www.30009640.ir/sms و یا تلفن 09640 مطرح نمایید.