دیه

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

پرسش: دیه
شرح : با سلام در مورد احکام قضایی چند ابهام داشتم 1-چرا اگر دزدی به یک خانه حمله کند و صاحب خانه بخواهد برای دفع شرّ او یا دفاع از خود با او درگیر شود و اگر احیاناً به دزد آسیبی برسد،شخص صاحب خانه دیه بر گردنش می افتد؟
پاسخ:

اگر برای دفاع از خود و از مال خود مجبور شود آسیبی(به مقدار لازم برای دفاع نه زیادتر) به دزد وارد کند دیه ندارد و چیزی بر گردنش نیست. چیزی که هست اگر این قضیه به دادگاه کشانده شد در برابر دادگاه باید دلیلی بر اینکه من برای دفاع از خود مجبور به اینکار شدم بیاورد و اگر نتواند دلیل بیاورد محکوم می شود. (1)
پی نوشت ها :
1 . آیت الله مکارم، استفتاات جدید، ج 3 ، س 900 .

پرسش: 2- چرا خانواده ی مقتول باید برای اعدام قاتل دیه ی او را به ولی دمش بدهد:در این مورد کمی توضیح می خواستم بدهم: شاید بگویید چون او را کشته اند باید برای تأمین خلاء اقتصادی او این دیه را برهند،که این ابهام پیش می آید که اگر به ازای قتل دیه نیز واجب می شود،در این صورت ابتدا قاتل باید به خانواده دیه بدهد، سپس اولیای دم مقتول او را اعدام کنند و بعد دیه هم به اولیای دم قاتل بدهند یعنی عقلانی این طور به نظر می رسد باشد که قتل در مقابل قتل فقط باشد و دیگر دیه ای لازم نباشد به ولی دم قاتل اعدام شده بدهند
پاسخ:

نكته كلي در باب قصاص آن است كه اولياء دم حق قصاص داشته و به تعبيري خون در برابر خون است. لذا خداوند در قرآن مي فرمايد"... جان در مقابل جان، و چشم در مقابل چشم، و بينى در برابر بينى، و گوش در مقابل گوش، و دندان در برابر دندان مى‏باشد و هر زخمى، قصاص دارد و اگر كسى آن را ببخشد (و از قصاص، صرف نظر كند)، كفاره (گناهان) او محسوب مى‏شود و هر كس به احكامى كه خدا نازل كرده حكم نكند، ستمگر است"(1) از همین آیه به روشنی به دست می آید که در صورت رضايت اولياء دم به عدم قصاص، ديه از قاتل گرفته مي شود ، پس قاتل تنها در صورتی که خانواده مقتول از حق قصاص بگذرند می تواند با پرداخت دیه جان خود را برهاند .
اما در فرض پرداخت دیه باید دانست که این امر نیز تابع ضوابط و قواعد خاص خود است ؛ در واقع خداوند در آيات ديگر مقدار ديه برخي از افراد را تعيين كرده است مثلاً در سوره بقره مي فرمايد"يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فىِ الْقَتْلىَ الحُْرُّ بِالحُْرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنثىَ‏ بِالْأُنثىَ‏ ..."(2) اى افرادى كه ايمان آورده‏ايد! حكم قصاص در مورد كشتگان، بر شما نوشته شده است: آزاد در برابر آزاد، و برده در برابر برده، و زن در برابر زن..." حال تعبير "زن در برابر زن" بدان معناست كه اگر مرد بخواهد در برابر زن مقتول قرار گرفته و قصاص شود، خانواده مقتول(زن) بايد نيمي از ديه را پرداخت نمايند.(3)
بنابراين به نظر مي آيد پرداخت دیه قاتل از جانب خانواده مقتول تنها در فرضی است که مقتول زن باشد و قاتل یک مرد و الا در فرض زن یا مرد بودن هر دو یا زن بودن قاتل و مرد بودن مقتول پرداخت نصف دیه معنا ندارد .فلسفه این امر را باید در اصل تفاوت دیه زن و مرد در موارد خاص جستجو نمود که در صورت تمایل می توانیم به آن مساله به طور مبسوط بپردازیم .

پى‌نوشت‏ها:
1. مائده(5)آيه 45 .
2. بقره (2)آيه 178.
3. مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه، تهران،1374 ه ش، ج1، ص 158.

جهت تسهیل و تسریع در امر پاسخگوئی از این پس، پرسشهای فقهی و احکام شرعی را تنها از طریق سامانه پاسخگوئی پیامکی به شماره 30009640 ، نشانی اینترنتی http://www.30009640.ir/sms و یا تلفن 09640 مطرح نمایید.