آيا پيامبر گرامي اسلام داراي مقام امامت نيز بودند اگر ايشان داري مقام امامت هستند در آن صورت با ائمه ما چه فرق دارند؟

با سلام و شادباش فرا رسيدن سال نو و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

امامت به معنای مطلق پیشوایی و رهبری است و هر کسی که متصدی رهبری گروهی شود «امام» نامیده می شود. خواه در راه حق باشد یا در راه باطل.(1) در اصطلاح کلامی عبارت است از: رهبری عمومی و همه جانبۀ الهی در تمام امور دینی و دنیوی برای یک انسان کامل مشخص، از این رو. شيخ مفيد گفته است:
" امام به معنای مقتدا و جانشين پيامبر (ص) در تبليغ احكام و بر پا داشتن حدود الهي و پاسداري از دين خداوند و تربيت كردن بشر هستند. "(2) در اين تعريف عنصر هدايت و رهبري معنوي و تربيت استعدادهاي بشر ي در راه ارتقاء و رشد تعالي انساني در كنار عنصر سياسي و مديريت امت اسلامي آمده است.
پس“امامت”، از دیدگاه متکلّمان شیعی، مانند نبوت،‌ از مقامات الهی است. امام، تمام وظایفی که پیامبر (ص) بر عهده دارد، و فقط فرق آن در این است که در نبوت، دریافت و ابلاغ وحی مطرح است، ولی در امامت چنین چیزی نیست.
ودر مجموع امامت به معنای مصطلح و مشهور، عبارت است از: رهبری عمومی و همه جانبۀ الاهی در تمام امور دینی و دنیوی برای یک انسان کامل مشخص، در هر عصر و زمانی به جانشینی پیامبر اسلا‌م (ص). اما در عین حال یک نوع امامت در نگاهی عام نیز وجود دارد که در آن جانشینی پیامبر مطرح نیست و خود مقامی بلند و منیع و در زمره مقامات الهیه است که برخی از انبیاء نیز آن را دارا بودند.
در قران کریم تنها در خصوص امامت حضرت ابراهیم به صراحت سخن گفته شده که فرموده:
«وَ إِذِ ابْتَلى‏ إِبْراهيمَ رَبُّهُ بِكَلِماتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قالَ إِنِّي جاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتي‏ قالَ لا يَنالُ عَهْدِي الظَّالِمينَ (3) به یاد آورید هنگامى را که پروردگار ابراهیم، او را با وسایل گوناگونى آزمود، و او آزمایش خود را کامل کرد (و از عهده آن ها بر آمد) خدا به او فرمود: تو را امام و رهبر مردم قرار دادم. ابراهیم گفت: از خاندان من نیز امامانى قرار ده. خداوند فرمود: پیمان من - یعنى امامت - هرگز به ستمکاران نمى‏رسد».
اما در باره امامت سایر انبیا به طور قطعی نظیر آنچه در باره ابرهیم آمده، چیزی در دست نیست؛ اما به طور کلی درباره امامت برخی از انبیاء آمده : « وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُونَ:"(4) و از آنها امامانى قرار داديم كه به فرمان ما هدايت كنند، چون استقامت به خرج دادند و به آيات ما ايمان داشتند". از این آیه بدست می آید که بعض از انبیا دیگر نیز دارای مقام امامت بودند؛ چون شریعت و اجرای حدود الهی بدون مقام امامت نمی شود.
چه این که در ضمن داستانهاى ابراهيم مى‏فرمايد: (وَ وَهَبْنا لَهُ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ نافِلَةً، وَ كُلًّا جَعَلْنا صالِحِينَ، وَ جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا،) (5) ما بابراهيم، اسحاق را داديم، و علاوه بر او يعقوب هم داديم، و همه را صالح قرار داديم، و مقرر كرديم كه امامانى باشند بامر ما هدايت كنند. این آیه نیز مسله امامت برای انبیا یاد شده را در قالب هدایت به امر مطرح نموده است . (6)
اما در روایات در مورد امامت پیامبر اسلام تصریح شده است مانند روایت امام صادق (ع) :
« ْ فَالنَّبِيُّ ص إِمَامٌ وَ نَبِيٌّ وَ عَلِيٌّ (ع) إِمَامٌ لَيْسَ بِنَبِيٍّ وَ لَا رَسُول‏ ؛(7) پيامبر اكرم (ص) هم امام بود و هم نبىّ ،ولى على (ع) امام بود ،نه نبىّ و رسول‏ ».
با این بیان روشن می شود که مقام امامت یک مقام خاص و بلندبود که تنها برخی از پیامبران و عده ای از غیر پیامبران بدان رسیده اند، اما در مورد فرق پیامبر اسلام و ائمه باید گفت فرق مهم و عمده ایشان در برخورداری از مقام وحی و مسئولیت های رسالت است که برای پیامبر اسلام حاصل بود. اما امامان معصوم به تبع پیامبر از برخی از این مقامات برخوردار بودند و مامور به تبلیغ و ترویج و حفظ شریعت پیامبر بوده، بسیاری از معارف را از جانب پیامبر دریافت کرده و به توده جامعه منتقل می نمودند.
پی‌نوشت‌ها:
1. مصباح یزدی، محمد تقی، آموزش عقاید، نشر موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی قم 1387 ش، ص۲۹۸ .
2. شیخ مفید، اوایل المقالات، نشر هزاره شیخ مفید 1415 ق، ص52.
3. بقره (2)، آیه 124.
4. انبيا (21) آيه 73.
5. سجده(32) آيه 24.
6. علامه طبا طبایی الميزان،نشر جامعه مدرسین قم، بی تا، ج‏1، ص411.
7. شيخ صدوق‏، علل الشرائع، انتشارات داورى‏، قم، چاپ اول، ج 1، ص 175 .