تعریف ریا

با سلام و شادباش فرا رسيدن سال نو و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در ابتدا به رفتار خوبتان در مقابل کسانی که به لحاظ اخلاقی، صالح نیستند، تبریک می گوییم و روش شما، مورد پسند اسلام و سیرۀ اخلاقی معصومین(ع) است. زیرا أهلبیت(ع) با مخالفین خود به گونه ای برخورد می کردند که خیلی از آنها سریعا به دین اسلام جذب می شدند.
اما برای اینکه مقوله ریا مشخص شود و نسبت به سوال شما تطبیق داده شود، معنای دقیق ریا را برایتان آوردیم:
"ریا عبارت است از نشان دادن و وانمود کردن چیزی از اعمال حسنه یا خصال پسندیده و یا عقاید برحق به مردم، برای منزلت پیدا کردن در قلوب آن‏ها و اشتهار پیدا کردن پیش آن‏ها به خوبی و صحت و امانت و دیانت بدون قصد صحیح الهی".(1)
ریا دارای درجات و مراتب است. رهایی از همه مراتب و درجات آن از مختصات اولیای الهی است. عامه مردم به یک یا برخی از مراتب ریا مبتلا هستند و این مقدار به ایمان یا اخلاص آن‏ها ضرر نمی‏رساند. امام خمینی (ره) می‏فرماید: "نفس عامه مردم به حسب جبلت ( سرشت) مایل است که خیرات (و خوبی‏های) آن‏ها پیش مردم ظاهر گردد، گرچه خیرات (و خوبی را آنان به قصد خودنمایی و) ظاهر شدن نکند، ولی نفس‏شان مفطور به این حُبّ و دوستی است (یعنی ذاتاً این معنا را دوست دارد) این موجب بطلان عمل یا شرک و نفاق و کفر نیست".(2)
یکی از دعاهایی که در زیارت "امین الله" آمده، درخواست محبوبیت نزد اهل آسمان و زمین از خدا است.
زراره می‏گوید: به حضرت امام محمد باقر (ع) عرض کردم: گاهی شخصی کار نیکی انجام می‏دهد، و کار نیک او را دیگران می‏بینند و انجام دهنده کار نیک از این که دیگران او را می‏بینند، خوشحال و مسرور می‏شود، (آیا این کار او ریا شمرده می‏شود) فرمود:"اگر کار نیک را به قصد تعریف و تمجید انجام ندهد، عیبی ندارد، زیرا هیچ کس نیست مگر این که دوست دارد کارهای نیک او را دیگران ببینند".(3)
اما در مورد قسمت دوم سوالتان که پرسیده اید:" آیا برخورد خوش با کسی که او را به لحاظ اخلاقی صالح نمی دانیم ریا محسوب می شود؟" باید بگوییم که: این مقوله ای که شما عنوان کرده اید، از موارد ریا نیست و گناه ریا را ندارد.
اما به صورت کلی باید گفت که ما موظف به حسن برخورد با تمام بندگان الهی هستیم. نکتۀ دیگر اینکه خوش برخوردی شما با اینچنین افرادی، مایۀ قوت دین و سرمایه های اخلاقی می شود. شما با مهربانی تمام و برخور شایسته، خود را به او نزدیک کنید و با رفتار خوب خود، او را از این فضای غیر اخلاقی جدا سازید؛ و عواقب این مسایل غیر اخلاقی(در هر زمینه ای) را مطرح کنید و هیچ وقت درصدد سرزنش و توبیخ و نصیحت خشک و بی روح نباشید.
آداب أمر به معروف و نهی از منکر(خصوصا با دوستان و نزدیکان که دقت بیشتری می طلبد) از این قرار است:
1. مانند طبیبی دلسوز و پدری مهربان باشد.
2. قصد خود را خالص کند و تنها برای رضای خدا اقدام کند و عمل خود را از هرگونه برتری جویی پاک گرداند.
3. خود را پاک و منزه نداند، چه بسا همان که اکنون از او خطایی سرزده است، دارای صفات پسندیده‌ای باشد که مورد محبت الهی است، هر چند این عمل او هم ‌اکنون ناپسند و مورد غضب الهی باشد.(4)
پی‏نوشت‏ها:
1. امام خمینی(ره)، چهل حدیث، حدیث دوم، ص35، موسسه تنظیم نشر و آثار امام خمینی(ره)، 1376ش.
2. همان، ص 57.
3. کلینی، اصول کافی، ج 2، ص 297، کتاب ایمان و کفر، باب ریا، حدیث 18.
4. محمد حسین فلاح‌زاده، آموزش فقه، ص ۲۸۱ و ۲۸۲، چاپ بیست و سوم، قم الهادی، تابستان ۸۴.

جهت تسهیل و تسریع در امر پاسخگوئی از این پس، پرسشهای فقهی و احکام شرعی را تنها از طریق سامانه پاسخگوئی پیامکی به شماره 30009640 ، نشانی اینترنتی http://www.30009640.ir/sms و یا تلفن 09640 مطرح نمایید.