تشخیص سطح ایمان

با سلام و شادباش فرا رسيدن سال نو و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
از اینکه نخستین قدم را برای پاکی و پاکیزگی روحی و معنوی و سلوک الی الله برداشته اید، به شما تبریک می گوییم و تلاشتان را ارج می نهیم و روحیه معنوی و رو به کمال شما را می ستاییم و برای شما در این مسیر آرزوی توفیق روزافزون داریم.
ایمان در لغت عبارت است از: "الإِیمان بمعنى التصدیق، ضدُّه التکذیب."(1)تصدیق در مقابل تکذیب.
و در اصطلاح عبارت است از: امام صادق (ع) می فرماید: "الْإِیمَانُ هُوَ الْإِقْرَارُ بِاللِّسَانِ وَ عَقْدٌ فِی الْقَلْبِ وَ عَمَلٌ بِالْأَرْکَانِ."(2) اقرار به زبان، تصمیم و پیمان قلبی و عمل با اعضا و جوارح.
با توجه به توضیحات فوق، ایمان را این گونه تعریف مى‏کنیم: ایمان معرفتى است شوق آفرین و حرکت بخش به حقیقت متعالى که در نتیجۀ شناخت عقلانى پدید مى‏آید و در اثر تجربه عملى رشد مى‏کند و در گفتار و رفتار فرد تجلى مى‏یابد.
بنابراین از آن جایی که ایمان بدون تسلیم در برابر پروردگار و عمل کردن به دستور الهی محقق نمی شود و در حقیقت عمل به أرکان, شرط تحقق ایمان است، روشن می شود ایمان محکم و واقعی، اعتقاد جازم همراه با تصدیق قلبی و عمل به أرکان است. برای تشخیص سطح ایمان، همین نکته بهترین محک می باشد؛ ببینیم که نسبت به انجام واجبات و ترک محرمات (عمل کردن به دستور الهی) چقدر اهتمام می ورزیم و تصدیق قلبی را با عملمان همراه می کنیم.
برای تحکیم پایه های ایمان به اموری باید توجه نمود، از جمله:
1ـ باورقلبی به این که خداوند همواره ناظر و حاضر است. اگر آدمی باور داشته باشد که خداوند بر همه اعمال او نظارت دارد و حتی از افکار قلبی وی آگاه است، مسلّماً تأثیر بسیار مفیدی در زندگی اش می گذارد. قرآن می فرماید: "آیا او ندانست که خداوند (همة‌اعمالش را) می بیند".(3)
2ـ باور قیامت و یاد آخرت: باور کند آن چه در دنیا از خیر و شر و اعمال خوب و بد انجام می دهد، ‌در سرای آخرت پاسخش را دریافت خواهد نمود و کیفر کارهای ناشایست را تحمل خواهد کرد و پاداش رفتارهای شایسته را خواهد دید.
انسان به این باور برسد که :"هر کس ذرّه ای کار خیر انجام دهد، آن را می بیند، ‌و هر کس ذرّه‌ای کار بد کرد،‌ آن را می بیند".(4)
3ـ باور کند که واجبات دینی برای کمال و ترقی و به نعمت های بی پایان رسیدن مقرر شده و محرّمات به خاطر نجات از بدبختی ممنوع گردیده است و معاصی نه تنها به حال او مفید نیست،‌ بلکه مضر است. امام رضا(ع)فرمود:"گناهان نه تنها در زندگی بشر مورد احتیاج نیست، بلکه مایه فساد و باعث فنا وهلاک است و بدین جهت از طرف خدا ممنوع شده است".(5) وقتی انسان حقیقتاً معتقد شد که نتیجة ‌همه اعمالش به خودش عاید می گردد، واجبات و کارهای خیر را با اشتیاق انجام می دهد و گناهان را به آسانی ترک می کند.
4ـ باور کند که خدا مهربان است و انسان را دوست دارد و می خواهد انسان به بهترین نعمت ها برسد و هر دستور عملی یا اعتقادی به انسان داده، ‌همه اش به خاطر به کمال رساندن انسان می باشد.
5ـ آنچه را برای خود می پسندد، برای دیگران هم بپسندد. رسول خدا(ص) فرمود: "بنده ایمان نمی آورد مگر این که برای مردم دوست داشته باشد آن چه را برای خود دوست می دارد".(6)
6ـ ترک گناه و تقوا پیشه کردن: رسول خدا(ص) فرمود: "زناکار به هنگام زنا و دزد به هنگام دزدی و شراب خوار در وقت خوردن شراب مؤمن نیستند".(7)
7ـ خوش خُلقی: رسول خدا(ص) فرمود: "اخلاقت را نیکو گردان تا ایمانت کامل شود".(8)
علی (ع) فرمود: "کامل ترین شما از جهت ایمان خوش اخلاق ترین شما است".(9)
پی نوشت ها:
1. ابن منظور، محمد بن مکرم، لسان‏العرب، ج 13، ص 21، ناشر دار صادر، بیروت‏، چاپ سوم‏، 1414 ق.
2. کلینی، کافی، ج 2، ص 27، ح 1، دار الکتب الإسلامیة تهران، 1365 ه. ش .
3. علق(96) آیه16‌.
4. زلزله (99) آیه 7 و 8.
5. محمد تقی فلسفی، کودک،‌ج 1،‌ص 14، به نقل از بحارالأنوار، ج 3، ‌ص 118.
6. محمد محمدی ری شهری،‌میزان الحکمه، ج 1،‌ ص 193، شماره 1286.
7. همان، ص 194، شماره‌1302.
8. همان، ‌ص 194، شماره 1320.
9. همان، شماره 1321.