عجب

با سلام و شادباش فرا رسيدن سال نو و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
پرسش گر گرامی برای شناخت بهتر و کامل تر عجب و نکوهشی که از آن شده است و برای شناخت بهتر راه درمان عجب توصیه می کنیم به کتاب شریف معراج السعاده اثر مرحوم نراقی مراجعه بفرمایید.
اما به طور اجمال باید بدانید دو راه برای درمان عجب گفته اند: یک راه اجمالی این است که خدای خود را بشناسی و بدانی که عظمت و کمال و عزت و جلال فقط سزاوار اوست، و خودت را نیز بشناسی که از هر ذلیلی، ذلیل تر و از هر قلیلی، قلیل تری در مقابل پروردگار، پس تو را با عجب و بزرگی چه کار؟!و اگر کسی بزرگی کند باید به پروردگار خود بزرگی کند و خود را به خودی خود حقیر و بلکه عدم بداند، و این آیه قرآن همه را از خواب عجب بیدار می کند: قُتِلَ الْإِنْسانُ ما أَكْفَرَه‏
مِنْ أَيِّ شَيْ‏ءٍ خَلَقَهُ *مِنْ نُطْفَةٍ خَلَقَهُ فَقَدَّرَهُ * ثُمَّ السَّبيلَ يَسَّرَه‏* ثُمَّ أَماتَهُ فَأَقْبَرَه‏(1)
اى كشته باد انسان (بى ايمان) كه تا اين حد كفر و عناد مى‏ورزد* (نمى‏نگرد كه) خدا و را از چه چيز خلق كرده است؟
از آب نطفه (بى قدرى بدين صورت زيبا) خلقتش فرمود*سپس راه (خروج از نقص به كمال) را بر او سهل و آسان گردانيد.
آن گاه (به وقت معين) او را بميراند و به خاك قبر سپرد.
اما راه تفصیلی درمان این بیماری عجب این است که بررسی کند و ببیند که علت عجب او چیست؟ و علل عجب غالبا یا علم و معرفت است یا عبادت و اطاعت و کمالات نفسانیه دیگر مانند تقوا و ورع و شجاعت وسخاوت و ...
و باید بداند که علم حقیقی، انسان رابه جهل خود و عظمت خدا بیشتر رهنمون می کند و بزرگی خدا را، انسان عالم بهتر درک می کند وعلمی که سبب عجب شود، علم حقیقی نیست.
هدف از اطاعت و عبادت نیز اظهار ذلت و مسکنت است که با عجب منافات دارد و ترک عبادت، بهتر از عبادت با عجب است .
گنهکار اندیشه ناک از خدای بسی بهتر از عابد خودنمای

علاوه بر این شرایط و اداب و افات عبادت بسیار زیاد است و باید بدانید عجلب عبادتش را باطل می کند.
پس خود شناسی و بررسی علت عجب و تفکر، در حل این رذیله اخلاقی بسیار موثر است.

پی نوشت :
عبس(80) آیه 17تا 21 .