سوال بی جواب

كلمه شيطان اسم جنس است و به هر موجود متمرد و طاغي اعم از اين كه جن باشد يا ا نسان اطلاق مي شود. (1) اما ظاهرا منظور شما شیطان مشهور یا همان ابلیس است ؛ به تصریح قرآن شیطان از جن است (2) و صاحب‌نظران درباره این موجودات گفته‌اند:
جنیان پدیده‌های بسیار لطیفی هستند که قدرت انبساط و انقباض خویش را دارند. در حالت عادی در حال انبساط‌اند و قابل دیدن نیستند، ولی اگر منقبض گردند، می‌توان آنان را دید و لمس کرد.(3)
یکی از اصحاب امام صادق می‌گوید:
روزی در منا، نزد امام صادق(ع) بودم، ناگهان عده‌ايی وارد شدند که شمایلی ویژه داشتند؛ گمان بردم از طایفه جنیان باشند. آنها به خیمه مخصوص امام(ع) رفتند؛ مدتی گذشت؛ بعد خدمت حضرت رفتم و سؤال کردم اینها چه کسانی و از کجا آمده بودند؟ حضرت فرمود: «اینان جمعی از برادران جن بودند که آمده بودند تا مسایل شرعی خود را سؤال کنند».(4)
از این گونه روایات معلوم می‌شود که غیر از ائمه(ع) برخی از اصحاب آنها نیز جن را می‌دیده‌اند. پس جنیان به طور عام و شیطان به طور خاص قابلیت شکل گرفتن در قالب جسمی مشابه جسم بشری را دارا هستند ؛ اما در مورد شخص شیطان هم در مواردی نقل شده که به صورت مجسم و قابل رویت درآمده :
مثلا خداوند در قرآن فرمود: «به یاد آورید هنگامی را که شیطان، اعمال مشرکان را در نظرشان جلوه داد و گفت: هیچ کس از مردم بر شما پیروز نمی‌گردد و من همسایه شمایم، اما هنگامی که دو گروه (جنگجویان و حمایتِ فرشتگان از مومنان) را دید، به عقب بازگشت و گفت: از شما بیزارم. چیزی را می‌بینم که شما نمی‌بینید» (5) از شأن نزول این آیه و نکاتی که مفسران با برداشت از ظاهر آن به دست آورده اند می‌ توان گفت که شیطان می‌تواند به صورت آدمی نمودار شود. (6)
البته این که حقیقت جسم جنیان و خود شیطان عینا همان جسم بشری است نمی توان اظهار نظر قطعی نمود و گفت ماهیت جسمانیت شیطان چیست .

پي نوشتها:
1. احمد خاتمي. فرهنگ علم كلام. انتشارات صبا. تهران 1370 ش ، ص141.
2. کهف (18) آیه 50.
3. محمدتقی مصباح، معارف قرآن، نشر مؤسسه در راه حق، قم 1367ش، ص 316.
4. معارف و معاریف، نشر مؤسسه فرهنگی آرایه، تهران 1369ش، ج 4، ص 209.
5. انفال (8) آیه 48.
6. مكارم شيرازي، ناصر، تفسیر نمونه، نشر دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1329 ش،ج 7 ص 201.