بخشش خداوندو شفاعت امامان

پرسش: بخشش خداوندو شفاعت امامان
شرح : 1- باسلام سوال من این که ما می گوئیم استغفر الله برای بخشش از گناهان چه گونه تاثیر می گذاردواگر خداوند می خواست مارا ببخشد چرا به این کار امر کرده؟آیا ما هر گناهی را کرده باشیم با گفتن این اذکار گناهانمان پاک می شود؟آیاگناهان مانند قتل یا گناهانی حق الله داردچطور؟ چرا خداوند شفاعت و عنایاتی مانند شفا دادن و .......را به امامان داده وچرا اینکار توسط خود خدا انجام نمی گیرد؟
پاسخ:
با سلام و شادباش فرا رسيدن سال نو و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
اینکه استغفار مانند سائر اعمال عبادی عاملی برای سعادت و وسیله ای برای بخشش گناهان است ،شکی وجود ندارد. اما توجه داشته باشيد كه
اولاً بخشش گناهان زمانی است که شخص حقیقتاً از عمل خود پشیمان شده و در عمل آن را نشان دهد آنچنانكه در برخی از گناهان صرف توبه کفایت نکرده و کسب حلالیت از افراد مختلف در حد امکان نیاز است لذا تاثیر گذاری استغفار در بسیاری از موارد با عمل افراد صورت می گیرد و هیچگاه خداوند به صورت مطلق صرف استغفار را عاملی برای پذیرش گناه قرار نداده تا سوال شود اگر بنا بر بخشش و تاثیر گذاری است،چرا به آن امر شده ایم؟
ثانياً توبه واقعی به شرط انجام،تاثیر گذار است آنچنانکه نماز به شرط خواندن و... تاثیر گذار است. لذا کسی نمی تواند بگوید اگر بنا بر تاثیر گذاری خداوند برای نماز است، چرا به آن امر شده ایم در نتیجه امر خداوند به آن تعلق گرفته که شخص با توبه واقعی از گناه خود پشیمان شده و در صدد جبران برآید تا در نهایت با جبران عمل، خداوند گناهان قبلی وی را از بین ببرد.
ثالثاً خود توبه در خارج دارای آثار واقعی و تکوینی است آن چنانکه خداوند در سوره نساء در مورد خورنده مال یتیم می فرماید"كسانى كه اموال يتيمان را به ظلم و ستم مى‏خورند، (در حقيقت،) تنها آتش مى‏خورند و بزودى در شعله‏هاى آتش (دوزخ) مى‏سوزند"(1) یعنی خوردن به ناحق مال یتیم،حقیقتاً خوردن آتش است که در قیامت این اثر ظاهر می شود لذا خود توبه واقعی در خارج، دارای برکاتی است که همان رضایت خداوند و برطرف کردن آثار گناهان گذسته است.
رابعاً همانطور که در مسائلی مثل روزی و امثال آن ما با تلاش خود این کار را میکنیم و روزی خدا را دریافت میکنیم چه اینکه آنجا هم خدا میتوانست بدون تلاش ما روزی را برای ما ارسال نماید در دعا، استغفار و جمیع امور عبادی و معنوی نیز همین گونه است تلاش ما واسطه میشود برای فرود آمدن فیض الهی و تکامل ما و به خصوص در توبه که همین تلاش باعث پاک شدن و جبران گذشته ما می شود.
بنابراین خود توبه و استغفار برای بخشش گناهان قبلی ضروری است، حال توجه داشته باشید که استغفار و توبه معناى دست کشیدن از گناه، بازگشتن بر طریق حق، پشیمان شدن از گناه(2) است. لذا توبه حقیقتاً یک امر قلبی است که شخص در خود احساس کرده و با الفاظي خاص بیان می کند و این گونه نیست که گناه شخص با صرف گفتن چند کلمه ساده،بخشیده شود آن چنانکه از امیرالمومنین علی (ع)نقل شده است که فرمود"التَّوْبَةُ عَلَى أَرْبَعَةِ دَعَائِم‏ نَدَمٍ بِالْقَلْبِ وَ اسْتِغْفَارٍ بِاللِّسَانِ- وَ عَمَلٍ بِالْجَوَارِحِ وَ عَزْمٍ أَنْ لَا يَعُود"(3) و این در مورد گناهان حق الله مانند ترک نماز و...است که بعد توبه باید جبران شود. اما در مورد حق الناس مانند دزدی و...باید از خود شخص کسب رضایت شود که قتل نیز از همین موارد است. یعنی شخص باید از اولیاء دم مقتول کسب حلالیت و رضایت کرده و در صورت نیاز دیه دهد.
اما در مورد شفاعت ائمه و...باید گفت: شفاعت در اصطلاح آن است که شخص موجباتى فراهم ‏سازد كه به وسيله ارتباط با شفيع، خود را از موقعیت نامطلوب در وضع مطلوبى قرار دهد كه شايسته و مستحق بخشودگى گردد .لذا شفاعت عبارت است از همان مغفرت که هر گاه به خدا نسبت داده شود، مغفرت و هر گاه به دیگران نسبت داده شود، شفاعت گفته می شود(4) لذا در قیامت شفاعت به معنای بخشش گناه و قرار دادن دیگری در وضع مطلوب، برای خداوند نیز وجود دارد اما این امر به معنای منع دیگران از چنین عملی نیست چرا که معتقدیم خداوند به جهت اعمال صالحی که برخی از افراد در دنیا انجام داده اند،آنها را لایق شفاعت و دستگیری افراد دیگر دانسته است. آنچنانكه خطاب به پيغمبر(ص) مي فرمايد"وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى‏ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً "(5)و پاسى از شب را (از خواب برخيز، و) قرآن (و نماز) بخوان! اين يك وظيفه اضافى براى توست اميد است پروردگارت تو را به مقامى در خور ستايش برانگيزد!" كه روايات اسلامي ، مقام محمود را به مقام شفاعت تفسير كرده اند. (6)
بنابراين اعطاء مقاماتي مانند شفاعت و شفا دادن و... به جهت بخشي از پاداشي است كه خداوند به خاطر اعمال نيك به آنها عنايت مي كند كه البته همه اين موارد با اذن خداوند صورت مي گيرد آنچنانكه قران در مورد حضرت عيسي(ع) مي فرمايد" ...وَ أُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْىِ الْمَوْتىَ‏ بِإِذْنِ الله" (7) و نيز كور مادر زاد و برص را شفا مى‏دهم و مرده را به اذن خدا زنده مى‏كنم".
پی نوشتها:
1. نساء(4)آیه 10.
2. معین، محمد، فرهنگ معين، چ نگارستان کتاب، بي تا، ج 1، ص 1160.
3. حكيمى، اخوان،آرام،احمد،الحياة،چ دفتر نشر فرهنگ اسلامى‏، تهران 1380 ش، ج 1، ص 743 .
4. مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، چ صدرا،1370ش، تهران، ج 1، ص 259.
5. اسراء(17)آيه 79.
6. ر.ك، مكارم شيرازي، تفسیر نمونه، چ دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1379ه ش، ج 12، ص 225.
7. آل عمرن، (3 ) آيه 49.

پرسش: در هنگام دعاو نیاز چگونه باید دعا کرد؟
پاسخ: برادر گرامی! انسان موجودی کمال گراست و به دنبال این حس، به موجودی برتر و والاتر از خود، احساس نیاز می کند و به همین خاطر دعا که یک وسیله ارتباطی با آن موجود برتر است، به عنوان یک نیاز فطری در وجود نوع بشر نهادینه شده است.
دعا و نیایش، توسلی عاشقانه و پیوند موجودی بسیار ضعیف و کوچک به موجودی بی نهایت بزرگ و با عظمت است.
دعا، نشانه خشوع جان در برابر جانان و اظهار نیاز به پیشگاه حضرت بی نیاز است. (1)
از نظر اسلام، دعا آدابی دارد، که موجب کمال دعا، و والایی و رفعت مرتبه و فزونی تأثیرگذاری آن می‌شود. امام صادق (ع) می‌فرماید: «آداب دعا را حفظ کن و ببین چه کسی را می‌خوانی و چگونه می‌خوانی و برای چه می‌خوانی».(2)
آداب مهم دعا عبارتند از:
1ـ وضو.
2ـ بسم‌الله گفتن.
3ـ صلوات فرستادن.
4ـ یقین به اجابت دعا: یکی از آداب دعا آن است که دعا کننده به اجابت آن یقین داشته باشد و با شک و تردید خدا را نخواند.
5ـ تصمیم جدّی بر دعا و درخواست: یکی دیگر از آداب دعا، توجه قلبی به آن است.
6ـ اصرار بر دعا: از بعضی روایات برمی‌آید که اصرار و پافشاری بر دعا، افزون بر مطلوب بودن، زمینه‌ساز برآوردن حاجت است.
7ـ گفتن حاجت و نیاز.
8ـ توسل: یکی از آداب دعا، توسل جستن به اهل بیت (ع) است.
9ـ پنهانی دعا کردن: قرآن مجید فرمان داده: «ادعُوا ربَّکم تضرّعاً و خفیة؛ خدای خود را با زاری و پنهانی بخوانید».(3)
مطالبی مهم( در زمینۀ دعا) را طی نکات زیر تقدیم می داریم:
1) دعا در حق دیگران و مقدم داشتن خواست و نیاز دیگران بر خود، کار بسیار پسندیده ای است. امام صادق ( ع)می فرمایند:"دعاءُ المومن للمومن یدفع عنه البلا و یُدِرُّ علیه الرزق."(4) دعای مومن در حق مؤمن بلا را از او دور می کند و روزیش را زیاد می گرداند.
3) دعا، استفاده از وسیله ای است که خدا در اختیار بندگانش داده است تا به درجات و مقاصد عالیه دست یابند. دعا، بهانه ای است تا مخلوق با خالق درگوشی صحبت کند. نفس صحبت با او مهم است:
هیچ ترتیبی و آدابی مجوی هرچه می خواهد دل تنگت بگوی
در این زمینه امام صادق (ع) می فرمایند: " ادْعُ‏، وَ لَاتَقُلْ‏: إِنَ‏ الْأَمْرَ قَدْ فُرِغَ مِنْهُ؛ إِنَّ عِنْدَ اللَّهِ- عَزَّ وَ جَلَّ- مَنْزِلَةً لَاتُنَالُ إِلَّا بِمَسْأَلَة " (5) «دعا کن و نگو امور مقدر شده و دعا اثر ندارد. نزد خدا جایگاهی است که جز با دعا و درخواست کردن نمی توان به آن دست پیدا کرد».
4) دعا و نماز به تنهایی راه­ حل صد در صدی برای حل هر گونه مشکلی نیست و نمى‏تواند جاى کار، تلاش، برنامه ریزى و به کار گیری تخصص در هر کاری را بگیرد؛ بلکه مکمل آن مى‏تواند باشد. پیامبر اکرم (ص) فرمود: «الداعى بلا عمل، کالرامى بلا وتر؛ (6) کسى که دعا مى‏کند و به دنبال آن تلاش و عمل نمى ‏کند، مانند آن است که بى چله کمان، تیر مى‏اندازد».
5) ما انسان ها از آن جایی که از غیب و سرانجام کارها بی اطلاع هستیم، خیلی اوقات کارها یا برآورده شدن حاجاتی را صد در صد به نفع خود می دانیم؛ در حالی که واقع امر این گونه نیست. گاهی نیز سختی ها، مصیبت ها و مشکلاتی را صد در صد به ضرر خود می پنداریم و حال آن که آنچه خداوند می داند و برای ما مقرر کرده، به ضرر ما نیست. قرآن کریم می فرماید: «و عسی أن تکرهوا شیئا و هو خیر لکم و عسی أن تحبوا شیئا و هو شرّ لکم؛ (7) چه بسا چیزی را شما بد و ناگوار بدانید، در حالی که خیر شما در آن است و یا چیزی را دوست داشته باشید، اما واقع امر این است که آن چیز به ضرر شما است».
منابعی برای مطالعه بیشتر:
1. محمد سبحانی نیا؛ دعاشناسی (پرسش ها و پاسخ ها 5) ؛ ناشر: هستی نما، تهران.
2. غلامرضا حاتمی؛ دعا؛ ناشر: انتشارات کتاب شفاء، مشهد.
3. توسل به اهل بیت از نگاه قرآن و سنت، سید مصطفی مناقب، قم: مؤسسه بوستان کتاب.
4. پرورش در پرتو نیایش، مؤلف حسنعلی نوری ها، ناشر: نشر تفکر، قم.
پی نوشت ها:
1. محمدسبحانی نیا؛ دعاشناسی (پرسش ها و پاسخ ها 5) ص165 ؛ ناشر: هستی نما؛ چاپ اول؛ تهران، زمستان 1387.
2. بحارالانوار، ج 90، ص 322.
3. اعراف (7) آیه 55.
4. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، کافی (ط - دارالحدیث)، ج4، ص107، دارالحدیث، چاپ اول، قم 1429ق.
5. کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، کافی، ج4، ص298، (ط - دارالحدیث)، دارالحدیث، چاپ اول، قم 1429ق.
6. احمد بن فهد الحلی، عدة الداعی، دار الکتب الاسلامی، قم، 1407 ق، ص 97.
7. بقره (2) آیه 216.