چرا باید غسل کنیم؟
برای پاسخ به این قبیل سؤالات لازم است مطلبی را در مورد فلسفه احکام دینی مخصوصا دین اسلام مطرح کنیم تا مقدمه ای بر پاسخ این سؤال و نظایر ان باشد.
حضرت رضا (ع) در حدیثی می فرمایند : «میبینیم که خدای متعال چیزهایی را حلال کرده است که مردم در زندگی و ادامه اش به آن نیازمند هستند و برای آنان مصلحت و فائده ای دارد، و چیزهایی را حرام کرده که علاوه بر این که مورد نیاز بشر نیست، موجب فساد و فنا و نیستی او میباشد». (1)
بر همین اساس و به مقتضای حکمت مطلقه خداوند دانشمندان دینی معتقدند که احکام شرع تابع مصالح و مفاسد است، یعنی چیزی بدون جهت حلال یا حرام نشده است. البته وقتی گفته میشود: فلان کار به مصلحت بشر است، نباید فقط فواید جسمی و بهداشتی به نظر آید، بلکه فواید جسمی، روحی، فردی، اجتماعی، دنیوی، اخروی و هر نوع فایده دیگر که فرض شود، همه جزء مصالح بندگان است. چه بسا یک حکم فایده جسمی نداشته باشد، ولی از نظر روحی باعث تهذیب و پاکی نفس شود، مثلاً سجده کردن و سرگذاشتن بر خاک ممکن است اثر مادی و بهداشتی نداشته باشد، ولی باعث تواضع و بندگی در مقابل پروردگار میشود و بواسطه آن روح و روان انسان جلا پیدا میکند.
به عبارت روشن تر دلیل اصلی همه دستورات و تکالیف دینی تسلیم بودن ما در برابر دستورات الهی و سرسپردگی در برابر خواست اوست؛ در واقع اصلی ترین دلیل ما برای همه عبادات و تکالیف دینی مانند لزوم غسل، روایات و قرآن کریم است که مثلا در این مورد خاص غسل را برای انجام عبادات واجب نموده است و ما چون از واجب بودن اين عمل آگاه مي شويم بي ترديد خود را موظف به انجام آن و پذيرش اين دستور مي دانيم .
هر چند نبايد فراموش كرد كه معمولا در منابع نقلی و یا به کمک عقل می توان به فوائد و آثار مثبت برخی ازاین احکام دست یافت و اين حقيقتي است كه ناشي از حكيم بودن خداوند است يعني هر چند ماهيت اصلي اعمال عبادي محض آزمون و تعيين ميزان تسليم و تمكين بندگان است ، اما خداوند از روي حكمت خود اين آزمون ها را به گونه اي تاثير گذار و نتيجه بخش به حال زندگي دنيا و آخرت انسان تنظيم كرده و مي توان با تامل و دقت به جنبه هاي حكيمانه آن پي برد .
اما در مورد غسل باید گفت هرچند که به احتمال زیاد در اصل وضو و غسل جنبه هاي نظافتي و طهارت ظاهري هم مورد توجه بوده، اما آن طور كه از روايات بر ميآيد حقيقت اين اعمال كسب نوعي طهارت معنوي و باطني است نه حصول طهارت ظاهري . در واقع اطمينان از پاك شدن بدن از نجاست كه در بسياري از موارد حتي در گذشته به راحتي حاصل مي شد به علاوه چنان كه مي دانيد براي وجوب غسل تنها حصول برخی ناپاکی های ظاهری مانند انزال منی لازم نیست بلکه در مانند غسل مس میت کمترین تماس بدنی موجب غسل می شود هرچند آلودگی ظاهری متصور نباشد یا در غسل جنابت تحقق اصل آميزش جنسی كافي است حتي اگر به انزال مني منتهي نشود .
پس هدف غسل تنها تحصیل نظافت ظاهری نیست بلکه نوعی طهارت روحی و معنوی که با انجام عبادت گونه شستشو و با نیت قصد قربت انجام می شود، که با صرف طهارت ظاهري و حمام کردن نمي توان آن را ايجاد نمود .
پى نوشتها:
1. علامه مجلسي ، بحارالانوار. نشر اسلاميه تهران بي تا ، ج 6، ص 93.
