با سلام
اگر دعای ما براورده شود که رحمت است و اگر نه، حکمت. مشابه این اتفاق برای کسانی که خدا را باور ندارند هم رخ میدهد. گاهی به هدفشان میرسند و گاهی نه. آیا میتوان نتیجه گرفت که سود دعا کردن مربوط به آخرت است؟ با توجه به احادیثی که میگویند آنچه انسان دعا کرده و به او عطا نشده است در بهشت به او عطا میشود.
برای روشن شدن پاسخ به چند نکته توجه کنید:
1. استجابت دعا و رسيدن به هدف دو مفهوم متفاوت اند و نبايد بين آنها خلط شود.البته اين دو واژه در زماني كه رسيدن فرد به خواسته اش، هدف او باشد، با يكديگر نقطه اشترك پيدا مي كنند.
2. امام سجاد(ع) می فرماید: «دعای مؤمن یکی از سه فایده را دارد: برای او در آخرت ذخیره می گردد، یا در دنیا برآورده می شود ، یا بلایی را که می خواست به او برسد،از وی می گرداند».(1) لذا انحصار سود دعا کردن به آخرت براساس قیاس مذکور صحیح نیست. زیرا چه بسا دعا بلایی را از او دور کند و یا .... .
3. نماز و روزه و دعا، مطلوبیت ذاتی دارند .یعنی دعا و مناجات با خدا،صرف نظر از اجابت یا عدم اجابت، ارزش دارد و به اصطلاح طلب مهم تر از مطلوب است.(2) بر این اساس نیز فایده و سود دعا کردن به برآورده شدن حاجت ها و خواسته ها منحصر نمی شود. زیرا فلسفه دعا تنها بر آوردن حوائج به ویژه خواسته های دنیوی نیست،بلکه دعا جنبههای متعددی دارد که مهمترین آن ها عبارتند از: میل فطری، سپاسگزاری از نعمت های الهی ، کبر زدایی و ...بدیهی است که آثار برخی از جنبه های آن دنیای و برخی ازآثار آن اخروی است.
4- طبق روایات، دعا یکی از ابزار های موثر در بسیاری از زوایای زندگی مادی است و حتی بسیاری مشکلات دنیایی انسان و رفع نیازهای مادی او مبتنی بر دعا ودرخواست حاجت است. امام کاظم علیه السلام می فرماید :
"عَلَيْكُمْ بِالدُّعَاءِ فَإِنَّ الدُّعَاءَ لِلَّهِ وَ الطَّلَبَ إِلَى اللَّهِ يَرُدُّ الْبَلَاءَ وَ قَدْ قُدِّرَ وَ قُضِيَ وَ لَمْ يَبْقَ إِلَّا إِمْضَاؤُهُ فَإِذَا دُعِيَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ وَ سُئِلَ صُرِفَ الْبَلَاءُ صَرْفَةً ؛ (3) بر شما باد که پایبند دعا باشید. زیرا دعا به درگاه خدا و طلب کردن از او ، بلایی را که مقدر شده و حکم بدان شده و جز اجرای آن چیزی نمانده است برطرف می گرداند. پس اگر خداوند را خوانده و از او چیزی خواسته شود، به یک باره بلا بر می گرددد.
امام صادق علیه السلام می فرماید : « ادْعُ وَ لَا تَقُلْ إِنَّ الْأَمْرَ قَدْ فُرِغَ مِنْه ؛ (4) خدا را بخوان و دعا کن و مگو کار گذشته است». این روایت به صراحت، تاثیر دعا در سرنوشت را مشخص می کند.
بر اساس این مفاهیم، استفاده مطلق از روایات که سود دعا کردن مربوط به آخرت است ناتمام است. زیرا ملاحظه تاثیر آن در امور دنیایی نیز واضح و روشن است.
در صورت نیاز به توضیحات بیشتر با (09640) تماس بگیرید.
موفق باشید.
پی نوشت ها :
1. احسانبخش، صادق ، آثار الصادقين، روابط عمومي ستاد برگزاري نماز جمعه گيلان، چاپ اول،1362، ج 6، ص 66.
2. مصباح یزدی، بر درگاه دوست، انتشارات موسسه امام خمینی، ص 56.
3. ثقه الاسلام كليني، الكافي، دار الكتب الاسلاميه، طهران، سنه النشر:1365 ه.ش، ج2، ص 470 .
4. همان ، ص 466.
2. دلايل عدم استجابت دعا
گاهي استجابت دعا، به صلاح ما نيست، يعني ممكن است از خداوند، درخواستي داشته باشيم و مصلحت خود را در استجابت آن دعا بپنداريم. اما در واقع، در تشيخص مورد، دچار اشتباه شده باشيم. نميدانيم كه اگر درخواست ما تحقق پيدا كند. چه لوازم و پيامدهاي ناگواري دارد. آيا لوازم و پيامدهاي آن نيز به حال ما مفيد است. اگر ما از لوازم و پيامدهاي برآورده شدن دعاي خود اطلاع ميداشتيم، قطعاً آن دعا را نميكرديم، و به شكل ديگر دعا ميكرديم. اين گونه درخواست هاي ما از خداوند، مانند درخواست كودكي است كه چيزي از والدين خود ميخواهد، ولي به ضرر آن آگاه نيست و اگر از ضرر آن آگاه بود، آن خواهش را نميكرد. در چنين مواردي، خداوند، دعاي ما را مستجاب مي كند، ولي نه به آن صورتي كه ما خواستهايم، بلكه با توجه به مصلحت ما، ولي چون مصلحت خود را نميدانيم، فكر ميكنيم كه خداوند، به دعاي ما اعتنايي نكرده است.
2. گناه كردن: امام باقر ـ عليه السّلام ـ فرمودند: به درستي كه انسان از خداوند حاجتي مي طلبد و در شأن اوست كه خداوند به زودي يا پس از مدتي، آن را برآورده سازد، سپس گناهي مرتكب مي شود، پس خداوند به فرشتة مأمور اجابت دعا، مي فرمايد، حاجت او را روا مكن، و آن را بر او حرام ساز، چرا كه او خود را در معرض غضب من قرار داده، و مستوجب خداوند حکيم، نظام هستي را بر پايه اسباب و مسببات قرار داده؛ يعني براي پيدايش هر پديده اي علتي خاص و براي حل هر مشکلي راهکارهاي ويژه اي تعيين نموده است.
از يک سو به انسان «عقل و انديشه » عنايت کرده تا با کمک آن و مشورت با ديگران راه حل مشکلات را بيابد. افق آينده زندگي خويش را ببيند. بر آن اساس برنامه ريزي کند و به هدف برسد، از سويي ديگر دو گونه اسباب و علل مقرر داشته است: مادي و معنوي.
دعا از جمله اسباب معنوي است. اما جايگزين علل مادي و سعی انسان نمي شود. انسان بايد به کمک عقل و فکر خدا دادي خود و مشورت با افراد آگاه و متخصص براي هر مشکلي راه حلي بيابد و از خدا بخواهد تلاش و کوشش او را و اقداماتش را به هدف و نتيجه برساند.
نتیجه آن که: دعا و توسل نقش مکمل را برای سعی و تلاش انسان دارد و نمىتواند جاى کار، تلاش، برنامه ریزى و به کار گیری تخصص در هر کاری را بگیرد.
