کیفیت نماز

اینکه برای توجه در نماز که یکی از ارکان دین اسلام وستون خیمه دین است این قدر دغدغه دارید، یکی از الطاف ویژه خدا به شما و بسیار قابل ستایش است.
انسان که از درون گرایشی به خدا احساس می کند و تمایلی مقدس و متعالی که او را گاه و بی گاه به نجوا با خدا می نشاند، وادارش می کند که رازهای درونی خود را بی واسطه با او در میان بگذارد.
نماز، جلوه بندگی انسان در پیشگاه خدا و مظهر عبادت است، آن که بنده آفریدگار است و بندگی را احساس می کند. می داند و باور دارد ،که در برابر او مطیع و فرمان بردار است و به سجده می افتد. با او راز می گوید و نیاز می طلبد که به یاد ما می اندازد بنده ای بیش نیستیم.
اما برای نماز با توجه و حس و حال داشتن در نماز عواملی را ذکر کرده اند که مهم ترین آن ها عبارتند از :
1- اهمیت دادن به نماز: کسانى که نماز را سرسرى مى گیرند و نسبت به آن بى توجه هستند و به اهمیت نماز توجهى ندارند، حضور قلب نخواهند داشت. بر عکس کسانى که به نماز اهمیت مى دهند و براى آن سرمایه گذارى مى کنند و آن را ستون دین مى دانند و وقت و فرصت بیش ترى را صرف نماز مى کنند، حضور قلب بسیارى خواهند داشت و لذت افزون تری خواهند برد.
2 - شناخت و آگاهی: هر مقدار معرفت انسان به حق تعالی بیش تر باشد، احساس او نیز بیش تر خواهد بود. در برابر پروردگار خاضع و خاشع خواهد بود و خداوند را ناظر و حاضر خواهد دید.
3 - فهم معانی نماز: در ابتدا در یک نماز باید مراقب چند کلمه بود و با تمرین بیش تر، کلمات زیادتری را با معانی آن ادا نمایید.
4 - آمادگی قبل از نماز: کسی که می خواهد در نماز حال معنوی داشته باشد، لازم است به مقدمات نماز توجه داشته باشد. وضو را به صورت کامل انجام دهد . پیش از نماز لحظاتی را با خدا خلوت کند.
امام صادق (ع) می فرماید: هنگامی که به قصد نماز به جانب قبله ایستادی، دنیا و آن چه در آن است و مردم و احوال آن ها را فراموش کن. قلبت را از هر شاغلی که تو را از یاد خدا باز می دارد، فارغ ساز . با چشم باطن، عظمت و جلال خدا را مشاهده کن. به یاد آور توقف خودت را در برابر خدا، در روزی که هر انسانی اعمال از پیش فرستاده اش را آشکار می سازد». (1)
5 - رعایت مستحبات نماز: از اسباب حال حضور قلب، رعایت احکام و آداب نماز است، مانند نگاه کردن به محل سجده در حال قیام، نگاه کردن بین دو پا در حال رکوع، نگاه کردن به دامن در حال تشهد و سلام و چسباندن دست ها به بدن در حال قیام.
پس از اقامه گفتن و قبل از ورود به نماز، به ابراهیم خلیل تأسى کن و بگو: «انّى وجهت وجهى للذى فطر السموات و الارض حنیفاً و ما انا من المشرکین؛ (2) روى خود را به سوى کسى کردم که آسمان‏ها و زمین را آفریده، در ایمان خود خالصم و از مشرکان نیستم».
سپس با حضور قلب و توجه به معانى الفاظ بگو: «انّ صلوتى و نسکى و محیاى و مماتى للَّه ربّ العالمین؛ (3) نماز و تمام عبادات من، زندگى و مرگ من، همه براى خداوند پروردگار جهانیان است».
6 - انتخاب مکان مخصوص و اختصاص وقت مناسب برای نماز.
7- رفع موانع: پرخوری، جلوگیری از ادرار، کسالت و خستگی، سر و صدا و نگاه به اطراف، مانع حضور قلب در نماز می شود. رفع موانع در حال معنوی در نماز مؤثر است.
موانع تا نگردانى ز خود دور درون خانه دل نایدت نور
8ـ احساس و درک عظمت و بزرگى خدا: درک عظمت و بزرگى هر کسى بستگى به مقدار شناخت و معرفت به او دارد. هر مقدار این شناخت بیش تر شود، بزرگى و عظمت او زیادتر جلوه گر خواهد شد. اگر کسى به عظمت و بزرگى خدا پی ببرد، خضوع و خشوع بیش ترى در پرستش و عبادت خواهد داشت.
ابان بن تغلب می گوید: به امام صادق (ع) گفتم: على بن الحسین (ع) را دیدم وقتى که به نماز می ایستاد، رنگ به رنگ مى شد. فرمود: آرى او خدایى را که در برابرش ایستاده بود، کاملاً مى شناخت. (4)
9ـ جلوگیرى از هرزگى قوة خیال: یکى از بزرگ ترین عوامل حواس پرتى در نماز،هرزگى و پراکندگى قوة خیال است. اگر قبل از نماز چند دقیقه اى به وسیلة ذکر خدا و مناجات و خواندن نمازهاى مستحبى و تلاوت قرآن، خود را آمادة نماز کنیم، ذهن از حواس پرتى و پراکندگى و از توجه به کثرت، به سوى وحدت متوجه مى شود، در نتیجه در نماز فکر انسان به این طرف و آن طرف متوجه نمی شود. کسى که پیش از نماز با دیگرى بگو مگو و بحث داشته یا خوشحال یا ناراحت شده، اگر فوراً وارد نماز شود، نمازش تحت تأثیر آن افکار خواهد بود و حضور قلب نخواهد داشت.
10ـ بعضى از آداب نماز مانند سر وقت خواندن و مواظبت بر وقت نماز و به حالت کسالت داخل نماز نشدن و ... در نماز مؤثر است.
11- رعایت آدابی از قبیل مسواک زدن، انگشتر به دست کردن،عطر زدن و ... که باعث آمادگی و تمیزی و پاکی انسان می شود. این کارها موجب بهره برداری هر چه بیش تر از برکات معنوی نماز می شود.
12- ترک گناه: کسى که به خیانت به مردم، کلاهبرداری، رشوه خواری، اختلاس، تهمت، غیبت فکر مى کند، براى او قلبى نمانده تا در آن خدا جلوه کند. هر چه هست، غیر خدا است.
دل ز دل بردار اگر بایست دلبر داشتن دلبر و دل داشتن نَبْوَد طریق عاشقان
گناه لذت مناجات را از انسان مى گیرد. با گرفتن لذت شیرینى عبادت، حضور قلب هم خواهد رفت.
رسم عاشق نیست با یک دل دو دلبر داشتن یا ز جانان یا ز جان بایست دل برداشتن
منابعی برای مطالعۀ بیشتر:
1. پرتوي از اسرار نماز، مؤلف: محسن قرائتي، انتشارات: طرح اقامه نماز .
2. يکصد و چهارده نکته درباره نماز، مؤلف: محسن قرائتي، انتشارات: ستاد اقامه نماز .
پی نوشت ها:
1. محدث نورى، مستدرك الوسائل، مؤسسه آل البيت عليهم السلام قم، 1408 ه. ق، ج 4 ،ص 95.
2. انعام (6) آیه 79.
3. همان، آیه 162.
4. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت ، 1404 ه.ق، ج 46 ،ص 66.