اخلاق

کاربرد و موارد استعمال استهزاء و دشنام فرق می کند. اگر چه گاهی ممکن است از جهت مصداق یکی باشد. بنا براین هریک را جداگانه مورد بحث قرار می دهیم .
الف- تمسخر و استهزاء از گناهان بوده و نشانه جهل و نادانی است. چنان که حضرت موسی (ع) در پاسخ کسانی که به او گفتند: آیا ما را به سُخره و استهزاء گرفتی؟ می فرماید: به خدا پناه می برم از این که از جاهلان و نادانان باشم. (1) مسخره کردن افراد مؤمن در سوره بقره یکی نشانه ها و کار کردهای کافران معرفی شده است. زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُوا الْحَياةُ الدُّنْيا وَ يَسْخَرُونَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ ..(2)زندگی دنیا برای کافران زینت داده شده است، از این رو افراد با ایمان را مسخره می کنند و..قرآن کریم در سوره حجرات هر گونه مسخره کردن و توهین و فحش دادن یا لقب ها و نسبت های زشت دادن به مؤمنان و یا عیبجویی نمودن از آنان را نهی نموده و گناه و حرام دانسته، و فرموده است کسانی که پیشتر این کار را کرده اند باید توبه کنند در غیر این صورت از ستمگرانند. یا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسى‏ أَنْ يَكُونُوا خَيْراً مِنْهُمْ وَ لا نِساءٌ مِنْ نِساءٍ عَسى‏ أَنْ يَكُنَّ خَيْراً مِنْهُنَّ وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَ لا تَنابَزُوا بِالْأَلْقابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُو ن(3) ای کسانی که ایمان آورده اید نباید گروهی از مردان شما گروه دیگر را مسخره کنند، شاید آن ها از این ها بهتر باشند، چنان که نباید برخی زنان زنان دیگر را مسخره کنند ، چه آن که ممکن است آنان (در نزد خدا ) برتر ازمسخره کنندگان باشند.و یکدیگر را مورد طعن و عیبجویی قرار ندهید و با القاب زشت و ناپسند یکدیگر را یاد نکنید، بسیار زشت است که بر کسی پس از ایمان نام کفر آمیز بگذارید، و آن ها که توبه نکنند، ظالم و ستمگرند.
و بالاخره قرآن به مسخره کنندگان وعده عذاب شدید داده شده است . "ويل لکلّ همزة لمزة؛(4) واي به هر عیبجوی مسخره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کننده ای .
ب- فحش و دشنام در آیات و روایات یکی از بدترین صفات زشت و مذموم است. از این رو خداوند انسان فحش دهنده را دوست ندارد.(5) بلکه پیامبر اکرم (ص) فرمود: خداوند چند گروه از جمله فحش دهنده را مورد خشم و غضب خود قرار داده است. (6)بنا بر این انسان مؤمن فحش نمی دهد (7)، بلکه مسلمان نه فحش نمی دهد و نه کاری می کند که دیگران به او فحش دهند. (8) امام صادق (ع)فرمود: فحش نشانه نفاق و دو رویی است (9)امام سجاد (ع) فرمود : از جمله گناهانی که مانع استجابت دعا می شود و دعای دعا کننده را بر می گرداند ،فحش است.(10) بی جهت نیست که در روایت آمده است که «بدترین آدمی است که تهمت می زند و فحش دهد.(11) و پیامبر اکرم (ص) فرمود: بد ترین بندگان خدا کسی است که مردم به خاطر بد دهن بودن دوست ندارند با او رفیق و هم نشین باشند. (12) نه تنها فحش دادن زشت است. بلکه نقل قول آن نیز زشت است. امیر المؤمنین (ع) می فرماید چه بسا نقل قول فحش دیگری - مثلا فلانی چنین فحشی را داده است - از فحش دادن زشت تر است. (13) از جمله آثار دنیوی فحش دادن به یک مسلمان این است که خداوند خیر و برکت را از رزق و روزی او بر می دارد،و زندگی او به فساد کشیده می شود و بد جوری به زحمت می افتد، وخداوند او را به حال خودش رها می کند . (14)و در مورد کیفر آخرتی فحاشی امام صادق (ع) می فرماید: سه گروه هستند که خداوند نظر رحمت به آنان ندارد و گناه آنان را نمی بخشد و آنان را از گناه پاک نمی کند و عذاب دردناکی برای آنان است. یکی از آن سه گروه فحش دادن و یا کار زشتی انجام دهد که افراد دیگر به آنان فحش دهد.(15) رسول خدا فرمود: چهار چیز است که گناهش آن قدر زیاد است که جهنمیان از شدت عذاب آنان ناراحتند. یکی از آنان کسی است که فحش می دهد. این ها وقتی در قیامت محشور می شوند از دهان شان خون و چرک سرازیر می شود. (16) چنان که گذشت استهزا کنندگان و فحش دهندگان افراد نادان و جاهل هستند. خداوند وظیفه بندگان ویژه خود را در برابر بی ادبی های آنان این گونه بیان می کند. (وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً)(17) و هنگامى كه جاهلان آنها را مورد خطاب قرار مى‏دهند و به جهل و جدال و سخنان زشت مى‏پردازند در پاسخ آنها" سلام" مى‏گويند"
سلامى كه نشانه بى اعتنايى توأم با بزرگوارى است، نه ناشى از ضعف، سلامى كه دليل عدم مقابله به مثل در برابر جاهلان و سبك مغزان است، سلام وداع گفتن با سخنان بى رويه آنها است، نه سلام تحيت كه نشانه محبت و پيوند دوستى است، خلاصه سلامى كه نشانه حلم و بردبارى و بزرگوارى است.
آرى يكى ديگر از پديده‏هاى با عظمت روحى عبادالرحمن یا بندگان خاص خدا تحمل و حوصله است كه بدون آن هيچ انسانى راه دشوار و پر فراز و نشيب عبوديت و بندگى خدا را طى نخواهد كرد مخصوصا در جوامعى كه افراد فاسد و مفسد و جاهل و نادان در آن فراوان است.(18) بنا بر این وظیفه مؤمن در برابر حرف های لغو و بی ارزش آن ها مقابله به مثل نیست، بلکه مؤمنان رستگار باید بزرگوارانه از آن بگذرند.(19)
َ وَ الَّذِينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ وَ الَّذِينَ هُمْ لِلزَّكاةِ فاعِلُونَ وَ قَالَ وَ إِذا سَمِعُوا اللَّغْوَ أَعْرَضُوا عَنْهُ وَ قالُوا لَنا أَعْمالُنا وَ لَكُمْ أَعْمالُكُمْ وَ قَالَ وَ إِذا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِراماً
برای توضیحات بیشتر با شماره(09640)تماس بگیرید.
پی نوشت ها :
1. بقره (2) آیه 67.
2. همان، آیه 212.
3. حجرات (49)، آیه 11.
4. الهمزه ( 104)، آیه 1.
5. وسایل الشیعه، شیخ حر عاملی، ج 9، ص 42، چاپ مؤسسه آل البیت قم - ایران، سال چاپ 1409 ه ق.
6. الکافی ،شیخ کلینی، ج 2، ص 325،چاپ دارالکتب الاسلامیه،تهران،سال انتشار 1365 ه ش.
7. همان، ج 8، ص 125.
8. مستدرک الوسایل، محدث نوری، ج12، ص 83، چاپ مؤسسه آل البیت، قم، سال انتشار 1408 ه ق.
9. الکافی، ج2، ص325.
10. وسایل الشیعه، ج 16، ص 281.
11. التهذیب الاحکام، شیخ طوسی، ج 7، ص 400، چاپ دارالکتب الاسلامیه، تهران، سال انتشار 1365 ه ش.
12. الکافی، ج2، ص325.
13. شرح‏نهج‏البلاغة، ابن ابی الحدید، ج11، ص 68.
14. الکافی، ج2، ص325.
15. وسایل الشیعه، ج 9، ص 438.
16. مستدرک الوسایل، ج13، ص82.
17. فرقان (25)، آیه 63 .
18. تفسیر نمونه، مکارم شیرازی، ج 15، ص 149، ناشر دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ نهم،1371 ه ش.
19. به تفسیر آیات 3 سوره مؤمنون و 55 قصص و 72 سوره فرقان رجوع شود.