اگرشیطان وجودنداشت چه کسی انسان را فریب می داد؟ایاجهنمی وجود داشت؟
دو گانه شدن راه انسان حقيقتا مربوط به حق انتخاب و اختيار انسان در گزينش راه زندگي خود مي باشد، و مواردي نظير هواي نفس و كيد و وسوسه شيطان صرفا دواعي و انگيزه هاي انحراف انسان از مسير مستقيم مي باشند و الا خداوند با قرار دادن ابزار عقل و فطرت(1) از درون انسان و قرار دادن هدايتهاي فراوان بيروني از طريق پيام رساني انبياء و اوصياء الهي(2) راه خير را از راه شر و راه تزكيه نفس را از راه آلوده كردن آن بيان مي نمايد و در عين حال انسان را به تزكيه نفس فرامي خواند(3) و او را در بهره مندي و سپاس گزاري از نعمت هدايت الهي و يا كفران اين نعمت مختار قرار مي دهد(4) و اين خود انسان است كه انتخاب مي كند عقل و فطرتش را حاكم بر هواهاي نفساني و وساوس شيطاني كند و يا بالعكس. لذا نقش شيطان در اين بين جز دعوت كننده و وسوسه گري كه قدرتش در مقابل قدرت انتخاب انسان بسيار ضعيف مي باشد(5) چيزي نيست و لذا اگر هم شيطان وجود نداشت باز هم با وجود هواهاي نفساني درون انسان كه از آن به نفس اماره تلقي مي گردد امكان تزلزل و انحراف و فريب خوردن انسان وجود داشت، و به تبع آن جهنم نيز هم.
پي نوشت ها:
1.«فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنيفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها»؛«پس روى خود را متوجّه آيين خالص پروردگار كن! اين فطرتى است كه خداوند، انسانها را بر آن آفريده »(روم(30) آيه 30)
2.«هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ وَ لِيُنْذَرُوا بِهِ وَ لِيَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ وَ لِيَذَّكَّرَ أُولُوا الْأَلْباب»؛«اين (قرآن،) پيام (و ابلاغى) براى (عموم) مردم است تا همه به وسيله آن انذار شوند، و بدانند او خداي يكتاست و تا صاحبان مغز (و انديشه) پند گيرند! »(ابراهيم(14) آيه52).
3. «وَ نَفْسٍ وَ مَا سَوَّئهَا/فَأَلهَْمَهَا فجُُورَهَا وَ تَقْوَئهَا/قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّئهَا/وَ قَدْ خَابَ مَن دَسَّئهَا»؛« و قسم به جان آدمى و آن كس كه آن را (آفريده و) منظّم ساخته، /سپس فجور و تقوا (شرّ و خيرش) را به او الهام كرده است،/كه هر كس نفس خود را پاك و تزكيه كرده، رستگار شده /و آن كس كه نفس خويش را با معصيت و گناه آلوده ساخته، نوميد و محروم گشته است! » (شمس (91) آيه 7 الي 10).
4. «إِنَّا هَدَيْنَاهُ السَّبِيلَ إِمَّا شَاكِرًا وَ إِمَّا كَفُورًا»؛«ما راه را به او نشان داديم، خواه شاكر باشد (و پذيرا گردد) يا ناسپاس! »(انسان(76) آيه 3)
5. «فَقاتِلُوا أَوْلِياءَ الشَّيْطانِ إِنَّ كَيْدَ الشَّيْطانِ كانَ ضَعيفاً »؛«. پس شما با ياران شيطان، پيكار كنيد! (و از آنها نهراسيد!) زيرا كه نقشه شيطان، (همانند قدرتش) ضعيف است.»(نساء(4)آيه 76).
