در این رابطه اصل کلی در نامهای که از ناحیه مقدس امام عصر(ع) رسیده چنین آمده است:
«فإنّا یحیط علمنا بأنبائکم، ولا یعزب عنّا شیء من أخبارکم، و معرفتنا بالزلل الذی أصابکم؛(1) به اخبار شما علم داریم و هیچ چیز از اخبار شما بر ما پوشیده نیست. از لغزش و کاستیهای عملکرد شما آگاه هستیم. از این روایت بدست می آید که حضرت از احوال مومنین آگاه می شود وچیزی از امور آنها برای او پشیده نیست و از اطلاق این جمله می توان بر اطلاع آن حضرت از خواستهای قبلی مومنین نیز استفاده نمود. چون حرف و خواسته های نهفته در دل آنان نیز جزء احوال آنها محسوب می شود.
اما در مورد آگاهی از خواست همه انسان ها می توان از طریق مظهریت ایشان از اسماء الهی چنین امری را برای آن حضرت ممکن دانست؛ چون او مظهر اسماء الهی است و بر اساس این آموزه وحیانی(خداوند از آنچه در دل ها مخفی است آگاهی دارد)(2) ممکن است حضرت مهدی (ع) به عنوان مظهر این صفت خداوند از اسرار درونی افراد آگاه باشد گرچه فرد آن را بر زبان نیاورد.
بخصوص این که از برخی روایات به دست میآید که علم ائمه(ع) به گونهای بود که هرگاه میخواستند از چیزی آگاه شوند، خداوند آن ها را از آن آگاه میفرمود. مثلاً در روایتی آمده:
«اِذا أراد الإمام أن یعلم شیئاً أعلمه الله ذلک؛(3) هرگاه امام بخواهد چیزی را بداند، خداوند او را از آن آگاه میسازد». از این روایت نیز ممکن است بدست آید که اگر امام بخواهد خداوند او را از حرف دل مردم آگاه می کند. چون روایت مطلق است و قیدی خاصی که تنها ناظر به اشیایی ظاهری باشد ندارد.
بعلاوه در حالات ائمه (ع) در روایات نقل شده که از آنچه در ضمیر باطن افراد می گذشته خبر داده اند. مثلا در روایتی آمده در مناظره امام صادق (ع)با مردی شامی بعد از گفتگو ي مفصل امام با آن مرد فرمود آیا شما را خبر دهیم که در سفر از شام تا اینجا بر توچه گذ شته و هم اکنون چه سخنانی در دل داری؟ آن گاه حضرت جزئیات از ماجرای سفر او را و حرف های که در دل دارد برایش بیان نمود، بعد مرد شامی شگفت زده شده به امامت و وصایت او ایمان آورد (4)از اینگونه روایات بدست می آید که ائمه از جمله حضرت مهدی از حرف های دل افراد نیز آگاه است. گرچه بر زبان نیاورده باشد. و در مجموع از روایت اول بدست می که حضرت از حرف دل مومنین با خبر می شود. و از روایت آخر بدست می آید که از دل افراد دیگر نیز آگاه است. چون آن مرد شامی در اول به امامت ائمه باور نداشته است ولی در عین حال امام صادق (ع) از حرف دل او خبر داد .
پینوشتها :
1. بحار الانوار، نشر دار الاحیاء التراث العربی، بیروت 1403ق، ج 23، ص ،175، ح 53.
2. غافر،(40) آیة 19.
3. کلینی، اصول کافی، نشر دار الکتب الاسلامیه تهران 1380 ق، ج 1، ص 258، حدیث 3.
4. همان، ج1، ص173.
