واجبات

با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
واجب عينى : عبارت است از واجبى كه بر هر فردى با قطع نظر از ديگران واجب است، مانند نماز و روزه .
و ، واجب كفايى واجبى است كه اگر كسى یا کسانی آن را انجام دهند از ديگران ساقط مى‌شود، مانند غسل و ساير تجهيزات ميّت كه بر همه واجب است؛ ولى وقتى كه عدّه‌اى اقدام كنند، از ديگران ساقط مى‌شود.
واجبات برچند دسته تقسیم می شود:
الف) واجب هایی که مربوط به امور اعتقادی می باشند.
1- اعتقاد به وجود خداوند و هم چنین اعتقاد به یگانگی ووحدانیت ذات اقدس احدیت واجب است.
2- اعتقاد به صفات جمال و جلال خداوند و اینکه ذات خداوند دارای کمال مطلق می باشد و از هر عیب ونقص پاک و منزّه می باشد و نیز اعتقاد به اینکه خداوند عادل است و عالم را براساس عدل پایه گذاری نموده است. واجب می باشد.
3- اعتقاد به نبوّت و رسالت عامه ،یعنی اعتقاد به اینکه خداوند پیامبرانی را برای هدایت عموم مردم فرستاده است و به وسیله آنها کتابی از آسمان فرو فرستاده است واجب می باشد.
4- اعتقاد به نبوّت و رسالت پیامبر اسلام (ص) و اینکه خاتم انبیاء و پیامبران است که خداوند او را به عنوان آخرین پیامبر و سفیرخودش برای هدایت مردم فرستاده است و او نیز احکام خدا را به مردم ابلاغ نموده است.
5- اعتقاد به حیات پس از مرگ و عالم آخرت و اعتقاد به معاد جسمانی واجب است و اینکه همه مردم در قیامت در برابر دادگاه عدل الهی برای حضور می یابند و هر کس دربرابر اعمال و رفتار خود مورد سؤال و جواب قرار می گیرند و مستحق کیفر یا پاداش می باشند.
اعتقاد به وجود بهشت و دوزخ واجب است. و اینکه گناهکاران مستحق عذاب جهنم و نیکوکاران در نعمت های بهشتی زندگی می کنند.
6-اعتقاد به اینکه امامان دوازده گانه با امر خداوند توسط پیامبر اسلام به عنوان جانشین برحق پیامبر اسلام و پیشوایان برحق امت پیامبر بعد از آن حضرت تعیین شده اند و هم چنین اعتقاد به عصمت وپاکی پیامبر اسلام و حضرت زهرا(س) و امامان دوازدگانه، واجب می باشد.
اولین امام و جانشین برحق پیامبر، امام علی (ع) است وامامان بعدی به ترتیب عبارت اند از امام حسن مجتبی، امام حسین فرزندان امام علی و امام علی بن حسن و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی و محمد بن حسن حجت المنتظَر امام مهدی قائم ال محمد عجل الله تعالی فرجه الشریف .
هم چنین اعتقاد به اینکه امام دوازدهم، درحال حاضر به اذن خداوند در پرده غیبت قرار دارد و هر زمان خداوندبخواهد ظهر میکند و دنیا را پر از عدل و داد می کند.
7- واجب است اعتقاد به اینکه قرآن کتاب آسمانی است که از جانب خداوند برای پیامبر ارسال شده است تا بشر را از گمراهی نجات دهد.
و نیز واجب است اعتقاد به اینکه خداوند در ادیان پیشین نیز کتاب های آسمانی مانند انجیل وتورات و سایر کتاب های آسمانی را برای هدایت بشر فرستاده است ، منتها بعد از پیامبران صاحب کتاب، عده از منحرفین و دنیا پرستان در کتاب الهی دست برده اند و بعضی از مطالب آن را بر نفع خود شان تحریف نموده است . اما قرآن با بودن جانشینان پیامبر از دستبرد و تحریف ، محفوظ مانده است.
8-واجب است اعتقاد به اینکه پیامبران الهی همه معصوم بوده اند.
ب) واجب هایی که مربوط به عمل و کردار انسان است اعم از واجب هایی عبادی و غیر عبادی.
9-بعد از اعتقاد به اصول دین (توحید، نبوت، عدل، امامت و معاد) واجب است اعتقاد و عمل به فروع دین باشد.
فروع دین ده تا است 1: نماز 2- روزه 3- حج 4- جهاد 5- زکات 6- خمس - 7- امر به معروف 8-نهی از منکر 9- تولّی 10- تبرّی، معنای تولّی دوست داشتن دوستان خدا و تبرّی دشمنی با دشمنان خداوند است.
عمل به فروع دین برای کسانی که مکلف به هریک از این تکالیف باشد واجب است.
و هر یک از فروع دین احکام مفصل دارند که باید به رساله های عملیه توضیح المسائل رجوع نمائید. و هم چنین موارد که زکات واجب است باید در رساله های عملیه مطالعه کنید.
و نیز واجبات که در مسئله حج وجود دارد وچیزهایی که برای حاجی واجب است به کتاب مناسک حج که مراجع نوشته اند مراجعه نمائید.
هم چنین واجب است انسان شرایط امر به معروف ونهی از منکر را بشناسد ومراتب آن را رعایت نماید.
10- واجب است انسان احکام دین را یا د بگیرد و اگر کسی خودش مجتهد نباشد باید از مجتهد اعلم تقلید کند و مسائل شرعی و احکام خود را طبق نظر وفتوای مجتهد جامع الشرایط انجام دهد.
3-طهارت و پاکی از آلودگی های ظاهری و باطنی واجب است.
طهارت عبارت است از : 1- وضو 2 غسل 3 تیمم. هر یک از این طهارت سه گانه در مورد خود شان واجب می شود و برای انجام برخی از عبادات واجب است انسان وضو داشته باشد و غسل نماید و یا به جای وضو و غسل در صورتی که وضو و غسل ممکن نباشد تیمم نماید.
غسل ها واجب: هفت تا می باشد:
1- غسل حیض. 2- غسل استحاضه 3- غسل نفاس. 4 غسل جنابت. 5 غسل میت، 6 غسل مسّ میت. 7- غسلی که به واسطه نذر و قسم برانسان واجب می شود.
همچنین واجب است لباس و بدن انسان در هنگام نماز و طواف حج و امثال این موارد از نجاست پاک باشد.
11- نماز بر میت واجب است.
12- واجب است در انجام عبادات انسان قصد قربت داشته باشد یعنی عمل را فقط برای رضای خدا بجا آورد.
13- در زمان حضور امام معصوم نماز جمعه واجبات.
14- نماز خوف (به جای نماز یومیه) که د رجبهه جنگ در ساعات ترس از حمله دشمن انجام می گیرد واجب است.
15 - نماز طواف درحج واجب است.
16 نماز آیات واجب است.
17 -واجب است در مسافرت نمازهای چهار رکعتی >شکسته و به صورت دورکعتی خوانده شود و در وطن واجب است تمام خوانده شود
18-واجب است نماز آیات در هنگام کسوف وخسوف و زلزله و هر علامت وحشت زای دیگر، خوانده شود.
19- واجب است برای نماز و بعضی از مسائل دیگر جهت قبله دانسته شود.
20 - واجب است در هنگام نماز عورت انسان پوشیده باشد.
21- واجب است قضای نمازهایی که در وقت آن ترک شده است، خوانده شود.
22- واجب است روزه هایی که در ماه رمضان ترک شده است قضای آنها گرفته شود.
23-کسی که عمدا روزه ماه رمضان را بدون عذر باطل کرده باشد واجب است کفاره بدهند
24- واجب است با شنیدن آیه هایی که سجده دارد، سجده قرآن انجام شود
که عبارت اند از: 10 آیه 15 از سوره سجده آیه 37 از سوره فصلت، آیه62 سوره نجم و آیه19 سوره علق.
25 -عمل به نذر و قسم و عهد شرعی واجب است و اگر کسی آن را بشکند واجب است کفاره بدهد.
26- کسی که ظهار نموده است واجب است کفاره بدهد. و معنای ظهار آن است که کسی به زنش بگوید جماع با تو، برای من مانندجماع با مادر است، به این قصد که اورا برخود حرام کند. وخود این سخن حرام است و طلاق حساب نمی شود و لی باید کفاره بدهد. یعنی به شصت فقیر طعام بدهد اگر توان ندارد دوماه پی در پی روزه بگیرد.
27- کسی که در مرگ فرزند یا همسر لباس خود را پاره کند واجب است کفاره بدهد هم چنین برزنی که در مصیبت ارحام وخویشانش از موی سرخود کنده یا بریده باشد کفاره ماه رمضان را بدهد.
28- دادن کفاره جمع بر کسی که مسلمان را عمدا و به ظلم کشته باشد واجب است.
29- جلو گیری از هر نوع بد عت در دین برای کسانی که قدرت بر شناخت بدعت و جلو گیری از آن رادارد واجب است.
30- مقابله با تهاجم فرهنگی و سیاسی و اقتصادی دشمنان اسلام واجب است.
ج) واجب هایی مربوط به ازدواج و نکاح و نسب.
31- اگر کسی به خاطر ترک ازدواج به گناه می افتد واجب است ازدواج نماید.
32- دفاع از حریم خانواده و ناموس و اولاد وخویشان در برابر هر خطر و تجاوز ، واجب است هم چنین.
33- سرپرستی اولاد واجب است.
34- دادن نفقه زن واولاد واجب است و رسیدگی به حقوق زن واجب است.
35- اطاعت زن از شوهر در خارج نشدن از منزل و تمکین در امور جنسی برزن واجب است.
36- صله رحم یعنی رفتار خوب با پدر و مادر و اقارب واجب است
37- احترام پدر و مادر و اطاعت از آنها در امور ی که ترک واجب الهی نباشد، واجب است و در صورت نیاز مندی آنها و توان مالی فرزند، دادن نفقه پدر و مادر و اجب می باشد.
38- عمل کردن هریک از زن و شوهر به شرط و شروطی که در زمان عقد گذاشته اند واجب است.
39-پرداخت مهریه زن بر شوهر واجب است.
40- رفتار نیک شوهر با زن و برعکس واجب است.
41- رعایت عدالت بین زنان برای شوهری که چند همسر دارد واجب است.
42- عده نگهداشتن بعد از طلاق در صورتی که زن با شوهر نزدیکی کرده باشد، بر زن واجب است.
43- شکستن قسم ایذائی بر مرد و اجب است، یعنی اگر مرد برای اذیت و آزار زن قسم بخورد که بیش از چهار ماه با او همبستر نشود، واجبا ست این قسم را بشکند و کفاره آن را نیز بدهد
44- حجاب و پوشش زن در برابر نامحرم واجب است
45 پوشش عورتین برای مرد واجب است.
د) واجبات مربوط به اموال و کسب و کار و خوردن و آشامیدن
46 -بر هر مرد واجب است برای تأمین هزینه زندگی خود وخانواده اش، اشتغال به کسب و کار داشته باشد.
47 - واجب است از خوردن حرام خود داری شود.
48- واجب است حیوانات حلال گوشت ذبح شرعی شود.
49- واجب است طلب دیگران هرچه زود تر پرداخت شود و هم چنین راضی کردن صاحب مالی که انسان غاصبانه در آن تصرف نموده است واجب است.
50 - رد فوری اموال دیگران چه از طریق غصب یا غیر غصب باشد برای صاحب مال واجب است.
51- اگر مال دارای ارزش را انسان پیدا کند و نشانه داشته باشد که به وسیله آن صاحب آن شناخته شود ، واجب است بین مسلمین تعریف اعلام گردد.
52- حفظ نفس از هر ضرر قابل توجه و از هر خوردنی و آشامدنی که موجب ضرر باشد واجب است. هم چنین دفاع از نفس خود در برابر هجوم هر خطر و اسباب مرگ واجب است.
53- واجب است انسان گناه را ترک کند و از انجام هرگناه خود داری نماید.
ها) واجبات مربوط به عقود و ایقاعات و قرارداد ها.
54- وفا کردن به پیمان ها و تعهدات و قرارداد ها واجب است. فرق نمی کند پیمانی که بسته می شود بین انسان و خدا باشد با مانند نذر و عهد با خدا و یا تعهدات و قراردادهایی که مردم با یکدیگر دارند.
عمده ترین موارد قرار بین مردم که عمل به آنها واجب می باشد عبارت است از:
یک ) عمل کردن به مفاد بیع و معامله که بین فروشنده و خریدار با شرایط صحت معامله صورت می گیرد، واجب است.
دو) عمل به مفاد اجاره بین اجاره دهنده و مستأجر.
سه) عمل کردن بر طبق وقف هم برای واقف و کسی که مال را وقف نموده است و هم بر موقوف علیه و کسی که وقف برای او شده است واجب است.
چهار) عمل به مفاد صلح نامه که بین دو طرف قرار داد می شود.
پنج) عمل به وصیت واجب است.
شش) عمل به وظایف زن و شوهر پس از عقد ازدواج برای هریک از زن وشوهر.
هفت عمل به قرار داد مزارعه واجب است.
هشت عمل به قرار داد مساقات (قرار داد ابیاری درختان و تربیت آنها9
نه) عمل به مفاد قرار داد رهن، برای رهن دهنده و رهن گیرنده
ده) عمل به قرار داد مسابقات مشروع مانند سوار کاری با اسب یا چیزهای دیگر و تیر اندازی.
یازده) عمل به قرار دادضمانت.
دوازه )عمل به قرار داد حواله.
سیزده) عمل به قرار داد کفالت.
چهارده) عمل به مفاد هبه در موارد زیر:
الف) هبه معوّض مانند بخشیدن مال به دیگری به شرط آنکه او هم چیزی به وی ببخشد.
ب) بخشیدن به قصد قربت.
ج) بخشش به ارحام وخویشان.
د) درصورتی که در هبه جایزه، مال بخشیده شده درنزد هبه گیرنده تلف شده باشد.
ها) در صورتی که مال بخشیده شده از ملک گیرنده خارج شده باشد.
و) در صورتی که واهب مرده باشد و ارث او می خواهد رجوع کند.
در تمام این موارد عمل به مفاد هبه واجب است و حق رجوع به مال بخشیده شده برای کسی نمی باشد.
55- حفظ و ردکردن امانت به صاحب آن واجب است
56- پرداخت حق جعاله پس از عمل واجب است( مثلاکسی بگوید: هرکس ماشین مار که گم شده پیدا کند صد تومان به او می دهم واگر کسی آن را پیداکرد، واجب است به او پول تعیین شده را فورا بدهد).
57-عمل به اقرار برای هر اقرار کننده نسبت به آثاری که به ضرر او باشد واجب است.
58- مهلت دادن بدهکاری که توان ادای دین خود را ندارد برای طلب کار واجب است.
59- واجب است که هرمکلف در هنگام نزدیک شدن مرگ، برای ادای حق مردم وخداوند تلاش کند.
و) واجبات متفرقه:
60- ترک تکبر و حسد ودروغ وغیبت وسایر صفات و خصوصیات پست واجب است.
61- امید به رحمت خداوند واجب است.
62- سخن راست گفتن ( درجایی که مفسده نداشته باشد) واجب است.
63- خوف از اعمال و رفتار واجب است.
64- گمان خوب و حسن ظن نسبت به خداوند واجب است.
65- اعتقاد به قضا و قدر واجب است.
66- حفظ حرمت و احترام اماکن مقدسه مانند مسجد الحرام و مسجد نبی و سایر مساجد و حفظ حرمت مشاهدمشرفه و مقبر امامان و امام زاده ها ، واجب است.
67- کمک به ستم دیده و مظلوم در صورت قدرت و هم چنین دستگیری درماندگان واجب است.
68- بیزار و نفرت از ظالم و ستمگران و اجب است( عملا یا زبانا یا قلبا).
69- نجات جان ومال مؤمنین در صورت امکان و توان واجب است.
70- جلو گیری از اشاعه فحشاء واجب است.
71- صداقت و راستی در کارها و در مشورت واجب است.
72- از بین بردن آلات لهو وقمار واجب است.
73- اجتناب از نجاسات واجب است.
74- ختنه کردن برای مردان واجب است.
75- جواب دادن سلام دیگران واجب است.
ز) واجبات مربوط به ولایت و امت اسلامی.
76- تصدی و به عهده گرفتن مقام ولایت و رهبری امت اسلامی، در زمان غیبت بر فقهاء جامع الشرائط واجب است . اگر یک نفر فقیه باشد واجب تعیینی است و اگر تعداد از فقهاء جامع الشرائط باشند واجب کفایی است.
و بر متخصصان علوم اسلامی واجب است فقیه جامع الشرائط را از بین فقها به عنوان تصدی مقام ولایت تعیین نمایند و برهمه اطاعت از حکم مولوی ولی امر و حمایت از او لازم است.
77- اجرای حدود الهی واجب است.
78- حفظ اموال عمومی و حفظ بهداشت عمومی واجب است.
79- حفظ ماه های حرام (رجب، ذی قعده، ذی حجه، و محرم) واجب است.
80- قضاوت برحق برای قاضی واجب است هم چنین رعایت عدالت بین طرفین دعوا در رفتار و گفتار برای قاضی واجب است.
81- دادن شهادت برای اثبات حق مؤمن ومظلوم واجب است. (1)
پی نوشت:
1 . آیت الله مشکینی، واجبات و محرمات در شرع اسلام .