سجده گاه

با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی و مذهبی
در مورد تفاوت عملکرد اهل سنت و شیعه در مورد سجده نماز باید گفت بر اساس منابع فقهی هر دو گروه، سجده بر خاک، سنگ، چوب و دیگر روییدنی‏های غیر خوردنی و غیر پوشیدنی جایز است، اما شیعه معتقد است سجده بر غیر این موارد صحیح نیست و واجب است که سجده بر خاک یا یکی از موارد فوق باشد (1) و علت این اعتقاد نیز روایاتی است که در همین اساس وارد شده است و بدیهی است که در این جزییات فقهی هر فرقه به منابع مورد اعتماد خود که آن را به سنت پیامبر می رساند تمسک می کند .
بر اساس دیدگاه شیعه تصریح ائمه معصوم که آگاه ترین افراد به سنت پیامبرخدا بودند به ما نشان می دهد که بر غیر این موارد معین نباید سجده کنیم مثلا امام صادق (ع) فرمود: "سجده نکن . مگر بر زمین یا بر آنچه از زمین می روید مگر پنبه و کتان".(2)
زراره از امام باقر (ع) سؤال کرد که آیا می توان بر قیر سجده کرد؟ حضرت فرمود: "نه . بر لباس و پشم و میوه های خوردنی و معدنی ها و بر اجزای حیوان و بر پر پرندگان نیز سجده کردن جائز نیست".(3)
اما اهل سنت چنین نمی اندیشند و سجده بر هر چیزی را جایز می دانند؛ البته مستند آنان نیز در این حکم و سایر احکام فقهی منابع مورد قبول خودشان است و از آنجا که آنان بعد از پیامبر بیش از هر فرد دیگری به صحابه آن حضرت رجوع کردند و جز در موارد نادر از امامان اهل بیت روایت نقل نکرده اند، در نتیجه طبیعی است که در موضوعات مختلف دیدگاه ها ونظرات متفاوتی با دیدگاه مکتب اهل بیت داشته باشند.
البته ما معتقدیم آنچه در زمان پیامبر رواج داشته همین سجده بر خاک یا سنگ (زمین) یا روییدنی های زمینی بوده است و اگر بنا بر دلیل آوردن باشد باید بر جواز سجده بر سایر موارد مانند فرش و موکت و .... دلیل اقامه نمود نه آنکه سجده بر خاک و مهر نیازمند به دلیل باشد .
این امر حتی از منابع اهل سنت به روشنی به دست می آید که سنت صحابه و رسول خدا نیز چنان بوده است؛ مثلا :
جابر بن عبدالله انصارى مى‏گويد: با پيامبر (ص) نماز ظهر مى‏گزاردم كه يك قبضه از ريگ‏ها را در كف گرفتم تا سرد بشوند و بتوانم بر آن ها سجده كنم. (4)
يكى از صحابه از اين كه پيشانيش به خاك برسد، دوری مى‏كرد . پيامبر بدو فرمود: پيشانيت را بر خاك بگذار. (5)
از نظر تاریخی نیز روشن است که وقتی رسول خدا به مدینة منوره تشریف آوردند و دستور ساختن مسجدالنبی را دادند، در آن زمان مسجد فرش نداشت. پیامبر روی زمین و خاک های مسجد سجده می­کردند. در زمان ابوبکر و عثمان و عمر و حضرت علی نیز روی زمین مسجد سجده می نمودند. بنا بر این تمام نمازهای پیامبر روی زمین بود. سجده های پیامبر و مسلمانان صدر اسلام، روی خاک بود. پس قطعاً سجده بر خاک صحیح است. شیعیان که روی خاک سجده می کنند، به واسطه پیروی و متابعت از رسول خداست؛ پس قطعاً نمازهای شان صحیح است.
برای مطالعه بیش تر در این زمینه می توانید به کتاب های ذیل مراجعه نمایید:
- راهنمای حقیقت (پاسخ به شبهات پیرامون عقاید شیعه) از آیت الله جعفر سبحانی، نشر مشعر.
- پاسخ های ما به پرسش های اهل سنت(پاسخ به چند پرسش فقهی و اعتقادی) از علی عطائی اصفهانی، نشر مشعر.

پی‌نوشت‌ها:
1. امام خميني روح الله، توضیح المسایل (محشي)، انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم‏، 1424 ه.ق ، مساله 1076 .
2 . شیخ طوسی، الخلاف،نشر دارالاحیا التراث العربی،بی تا، مسئلة 112 و 113.
3 . همان.
4 . احمد حنبل، مسند احمد. بیروت، دارصادر، بی تا، ج 3، ص 327
5. متقی هندی،كنزالعمال،نشر موسسه الرساله، بیروت، 1413ق، ج 7، ص 465 ،حديث شماره 19810.