عدل

عدالت در لغت به معنى راستى (استقامت) و در شريعت به معنى راستى در راه حق و دورى از مانع و برترى دادن عقل بر هواست. در اصطلاح فقيهان عدالت عبارت است از پرهيز از گناهان بزرگ و اصرارنكردن در گناهان كوچك و راست گويى و پرهيز از دروغ و رعايت تقوا و دورى از افعال پست.
عدالت از اين جهت كه مصدر است، مترادف عدل است و عدل عبارت است از اعتدال، راستى و ميل به حق و حد وسط بين دو طرف افراط و تفريط است.
در تعریفی بیان شده: العدل وضع الشي‏ء في موضعه؛ عدل قرار دادن هر چیز در جای خودش است.(1)
عدالت از اين جهت كه يك فضيلت است داراى دو جهت است: يك جهت فردى و يك جهت اجتماعى. اگر از جهت فردى لحاظ شود دال بر هيأت راسخى در نفس است كه افعال مطابق حق از آن صادر مى‏شود؛ و ماهيت آن اعتدال، توازن، پرهيز از كار زشت، و دورى از اخلال كردن در امور واجب است، و اگر از جهت اجتماعى مورد توجه واقع شود دال بر احترام به حقوق ديگران و دادن حق هر صاحب حقى است.(2)
بالاخره عدالت ميانه روى و رعايت حد اعتدال و اينكه در هر امرى حد وسط آن را رعايت كند و عادل كسى است كه نسبت بمردم از روى انصاف عمل كند و با نفس خود نيز انصاف كند و عدل، نهادن هر چيز بجاى خود و اعطاء حق هر كس را آن طور كه بايد، است .
در بعض احاديث نبوى و اخبار ائمه طاهرين (ص)روايت است، قريب باين مضمون: وقتى كسى به شما خبرى دهد و دروغ نگويد و عده‏ئى بشما دهد خلف وعده نكند، در معامله با شما ظلم نكند، باو امانتى سپرديد بشما خيانت نكند چنين كسى مروتش ظاهر و غيبتش حرام و بايست او را عادل دانست.(3)
پی نوشت ها:
1. سميح دغيم‏، موسوعة مصطلحات الامام فخر الدين الرازى‏، مكتبة لبنان ناشرون‏، بيروت‏، 2001 م‏، ص 442
2. جميل صليبا- منوچهر صانعى دره بيدى‏،فرهنگ فلسفى، انتشارات حكمت‏، تهران‏، 1366 ش‏،چ 1، ص 461.
3. سيد جعفر سجادى‏، فرهنگ معارف اسلامى، انتشارات دانشگاه تهران،‏1373 ش‏، چ 3، ج‏2، ص 1242.