حق و حقوق

چند نکته در این مورد باید مورد توجه قرار گیرد :
1- انسانها مختار و آزاد در عمل آفریده شده اند تا به وسیله این اختیار، مورد آزمایش و امتحان قرار گیرند. اگر اختیار نباشد امتحان هم ممکن نخواهد بود.
2- خدای متعال برای آزمایش انسانها دستوراتی را مبنی بر رعایت حق دیگران و تجاوز نکردن به حقوق دیگران و ظلم نکردن به آنها و شهادت دروغ ندادن و دروغ نگفتن و ... داده است. برای گوش نکردن به این دستورات هم عقابها و نتائج سوئی معین کرده است.
3- هر کس به دستورات دین و قوانین شرع عمل نکند مطمئنا مورد مواخذه خدای متعال قرار خواهد گرفت و در زندگی دنیوی خود نیز ممکن است به وضعیتهای بدی گرفتار شود ولی این خلاف مصلحت و هدف خدا از خلقت انسان است که سر امتحان ، غلط های انسانها را بگیرد و نگذارد جلسه امتحان به اتمام برسد.
4- یقینا آن افرادی که به دیگران ظلم می کنند ، مانند اینکه شهادت دروغ می دهند و دیگران را مورد ضرب و شتم قرار می دهند و ... مورد مواخذه خدا قرار خواهند گرفت « وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَديدُ الْعِقابِ » " و (هرگز) در راه گناه و تعدّى همكارى ننماييد "(1)
هشام بن سالم، از امام صادق عليه السّلام روايت كرده است كه فرمود: آن كه به دروغ‏ شهادت دهد، پيش از آنكه از جاى خود حركت كند، آتش دوزخ بر او واجب مى‏شود.(2)
ولی این انتظار درستی نخواهد بود که بخواهیم خدای متعال جلسه امتحان ( صحنه زندگی ) را به هم بزند و با هر کار غلطی که انسانی انجام می دهد وارد ماجرا شده و حقش را کف دستش بگذارد.
اگر اینگونه بود و قرار بر این بود هیچ پیامبری و هیچ امامی مورد ظلم ظالمین قرار نمی گرفت در حالیکه بیشترین مصیبتها را بهترین دوستان خدا از دشمنان خدا در دنیا دیده و کشیده اند. به زندگی پیامبر اسلام و ائمه بزرگوار شیعه نگاهی بیندازیم این مساله رو بهتر درک می کنیم.
البته این سخن به این معنا نیست که خدا هیچ وقت در دنیا به مومنین یا به کسانی که مورد ظلم قرار گرفته اند کمک نخواهد کرد تا قیامت برپا شود. چرا که اگر مومنین و همینطور کسانی که مورد ظلم قرار گرفته اند هم به وظیفه خود در این گونه مسائل عمل کنند یقینا نصرت خدا و حمایت او و رحمت او را دریافت خواهند کرد. « أَ لَمْ تَعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ لَهُ مُلْكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصير» " آيا نمى‏دانستى كه حكومت آسمانها و زمين، از آن خداست؟! (و حق دارد هر گونه تغيير و تبديلى در احكام خود طبق مصالح بدهد؟!) و جز خدا، ولى و ياورى براى شما نيست. (و اوست كه مصلحت شما را مى‏داند و تعيين مى‏كند). "(3)
در برخی موارد خاص خدای متعال مستقیما امدادهای غیبی خود را شامل حال آنها می کند ولی این یک حالت همیشگی نبوده و با کوچکترین اتفاق و ظلمی ، این کار را نمی کند چون همانطور که گفتیم در این صورت امتحان انسانها بی معنا خواهد بود.
دستور خدای متعال در وهله اول مقابله با ظلم است ودر صورت عدم توان توصیه به صبر است که در صورت عمل مظلوم به این دو دستور ، کمک و نصرت خدای متعال را حتما دریافت خواهد کرد. ولی قبل از مقابله با ظلم و قبل از صبر کردن در حالت عدم توانائی ، انتظار ورود مستقیم خدا به ماجرا برای کمک به ما انتظاری بی مورد خواهد بود. « لَهُ مُعَقِّباتٌ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ يَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِِ إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِم » " براى انسان، مأمورانى است كه پى در پى، از پيش رو، و از پشت سرش او را از فرمان خدا [حوادث غير حتمى‏] حفظ مى‏كنند (امّا) خداوند سرنوشت هيچ قوم (و ملّتى) را تغيير نمى‏دهد مگر آنكه آنان آنچه را در خودشان است تغيير دهند." (4)
5- نکته آخر اینکه اگر کسی توان مقابله با ظلم را نداشت و نیز صبر بر آن از خود نشان داد ، بی پاسخ نخواهد ماند و عوض صبر خود را خواهد دید و ظالم نیز به مجازات خود خواهد رسید که همین مجازات موجب تشفی خاطر مظلوم خواهد بود .
در روایت آمده است که فرمود : « ان تصبروا ففى اللّه من كلّ مصيبة خلف.
اگر صبر كنيد پس در خدا است از هر مصيبتى جانشينى . يعنى هر مصيبتى كه باشد چندان اجر و ثواب بازاى آن بدهد كه جانشين آن باشد و عوض از آن خواهد بود .» (5)
پی نوشت ها:
1. مائده (5) آیه 2.
2. محمد علی مجاهدی ، پاداش نیکی ها و کیفر گناهان، قم ، انتشارات سرور، 1381هـ.ش، ص 570.
3. بقره (2) آیه 107.
4. رعد(13) آیه 11.
5. آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات، 1366هـ.ش، ص 285.