بالاخره خدا در آخرت رحیم است یا نه

در مورد سوال اول شما بايد گفت دقيقا هر دو مورد مطرح شده درست است. در قيامت به دقيقترين صورت در مورد انسانها حسابرسي مي شود: فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ وَ مَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه؛ پس هر كس هم وزن ذرّه‏اى كار خير انجام دهد آن را مى‏بيند! و هر كس هم وزن ذرّه‏اى كار بد كرده آن را مى‏بيند! (1) در عين اينكه خداوند در اين حسابرسي به فضل خود با افراد برخورد مي كند نه به عدل خود چرا كه اگر به عدل خود به انسانها و اعمال آنها مراجعه كند به قول شما كار همه مان تمام است. چه كسي است كه در برابر نعمتهاي بي پايان الهي بتواند شكر به جا آورده و حق آنها را عطا نمايد. لذا خداوند با صفت رحيميت و مهرباني اش با انسانها برخورد كرده گناهان آنها را مي آمرزد و بسياري از انسانها را وارد بهشت مي نمايد.
علاوه بر اينكه جنبه رحيم بودن خداوند تنها منحصر در روز قيامت نيست. بلكه در دنيا نيز نمودهاي فراواني دارد. به عنوان مثال او به انسانها گفته است كه اگر از گناهان خود توبه نمايند و در صدد جبران آن برآيند، تمام اعمال زشت گذشته آنها را آمرزيده و پاك مي نمايد. در اين باره به اين دو حديث زيبا توجه كنيد: پیامبر فرمود:
«هنگامی که بنده ای به حقیقت و خالصانه توبه می کند، خدا او را دوست می دارد. بر او پرده می پوشد. گناهان او را از یاد دو فرشته ای که گناهان او را نوشته اند، می برد. هم چنین آثار آن را از اعضای بدنش و قطعه های زمین محو می کند تا در قیامت علیه او شهادت ندهند. پس او در حالی خدا را ملاقات می کند که هیچ چیزی بر ضد او شهادت نخواهد داد». (2) امیر المؤمنین علیه السلام می‌فرمایند: «التوبة تُطهّر القلوب و تغسل الذنوب؛ (3) توبه دل‌ها را پاک می‌کند و آثار گناهان را شستشو می‌دهد».
قرآن در آیاتی به مرتکبان برخی گناهان کبیره وعده عذاب مضاعف و خلود در جهنم داده، اما سپس فرموده است: "مگر کسی که توبه کند و ایمان بیاورد و عمل صالح انجام دهد. در این صورت خداوند (نه تنها) گناهان او را می بخشد (بلکه) سیئات و بدی‏های اعمال آن‏ها را به حسنات تبدیل می کند". (4)
به همين دليل است كه در فرهنگ اسلامي بر مفهوم خوف و رجاء يعني ترس و اميد نسبت به خدا تاكيد شده است. بر اساس آموزه های وحیانی نا امیدی از رحمت خدا خود از گناهان کبیره است (5) قران کریم به صراحت در این باره فرمود: اي بندگان كه بر خود اسراف و ستم كرديد، از رحمت خدا مأيوس نشويد. (6) ولی در عین حال باید این نکته مورد توجه قرار گیرد که آیا ما توانسته‏ایم همه شرایط لازم توبه و دوري از گناه را محقق سازیم؟ آیا حلاوت و شیرینى گناه از جان ما به طور کامل رخت بر بسته است؟ این مسئله است که ما را پیوسته در حال خوف و رجا نگه مى دارد. هم امیدوار به لطف و رحمت الهى باشیم و هم خوف و واهمه از این که مبادا برخى از شرایط توبه را محقق نساخته باشیم.
امام صادق(ع) فرمود: «بنده را وقتى مى توان مؤمن دانست که هم از خدا بترسد و هم امیدوار به رحمت او باشد».(7) امیرالمؤمینن(ع) نیز فرمود: « خف ربّک و ارج رحمته یومنک ممّا تخاف و یُنلک مارجوت (8)از پروردگارت بترس و به رحمتش امیدوار باش تا خدا تو را از آن چه مى ترسى، ایمنى بخشد و به آن چه امیدوار هستى، تو را مورد لطف و عنایتش قرار دهد ».
اما در مورد سوال دوم و در مورد مسايلي كه گفتيد به طور كلي حق الناس اگر مربوطه به مال باشد به هر ترتیبی باشد باید به صاحبش برگشت داده شود گرچه از طریق پست وانداختن درخانه و مانند آن. اگر مربوط به غیر مال باشد مانند غیبت وتهمت در صورت امکان لازم است حلالیت طلبیده شود. ولی اگر حلالیت خواهی مفسده داشته باشد مثلا باعث کدورت و ناراحتی بیشتر شود لازم نیست حلالیت خواهی شود. بلکه باید انسان توبه کند و برای صاحب حق دعا و استغفار کند. بهتر است کاری انجام دهد و ثوابش رابه او هدیه نماید.(9) در مورد عذاب هم گفتيم كه اگر فرد توبه اي كامل بنمايد و به حقيقت از كرده خود پشيمان شود، اميد است كه خدا او را بخشيده، عفو نمايد و از عذاب الهي خلاصي پيدا كند.
پي نوشت ها:
1. زلزله‌ (99) آيات 7و8.
2. شبّر، سید عبدالله، کتاب الاخلاق، انتشارات هجرت،1378ش ، ص 334 .
3. محدث نوري، مستدرک الوسائل، موسسه آل البيت، قم، 1408ق، ج12، ص129.
4. فرقان (25) آیه 70.
5. دستغیب، سيدعبدالحسن، گناه هان کبیره، نشر جامعه مدرسین قم 1375 ش، ج1، ص 241 .
6. زمر(39) آيه 53.
7. احسان بخش، صادق، آثار الصادقین، نشر دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1370 ش، ج 5، ص 483.
8. بروجردی، سيد حسين، جامع احادیث الشیعه، نشر دار الکتب الاسلامیه، تهران، 1367 ش، ج 11، ص 162 .
9. فاضل لنكراني، محمد، جامع المسائل، انتشارت اميرالعلم، قم، 1384ش، ج1، ص253.