سوال از تفسير ايه قران سوره كهف 74

ای کاش در سؤال خود، به برخی از پاسخ های قبلی اشاره کرده و بیان می کردید به کدام پاسخ نقد دارید تا از تکرار همان مطالب بیان شده پرهیز می شد.
حال در مجموع برای پاسخ به این سوال باید گفت ما در جهان دو نظام داريم" نظام تكوين" و" نظام تشريع" كه اين دو نظام در اصول كلي با هم هماهنگ بوده و در برخي از جزئيات از هم متفاوتند، مثلا خداوند براى آزمایش بندگان آن ها را مبتلا به" خوف" ناامنى" نقص اموال و ثمرات" از بین رفتن نفوس و عزیزان مى‏کند، تا معلوم شود چه اشخاصى در برابرحوادث صابر و شکیبا هستند. اما هيچ فرد عادي نمي تواند اقدام به چنين كاري كند يا در برخي مواقع خداوند نعمتى را از انسان به خاطر ناشکرى مي گيرد و حال آن كه در نظام تشريع هيچ فرد عادي حق ندارد به خاطر ناشكري اموال ديگري را نابود يا سلامتي وي را بگيرد.
بر اساس دو نظام متفاوت در عالم، احكام هر يك نيز متفاوت بوده و نمي توان احكام خاص تكويني را در نظام تشريعی وارد كرد. خداوند است كه مي تواند در آفرينش انسان دخالت كرده و برخي از احكام تشريعي را اجرا نمايد و در اين بين، اجرای اين احكام تکوینی، يا توسط خداوند انجام مي شود يا به دستور او توسط برخي از ملائكه و يا انسان ها مانند حضرت خضر (ع). لذا در مورد کشتن فرزند، امری تکوینی بوده که اجراء آن از جانب خداوند به حضرت خضر(ع) واگذار شده بود.
بر اين اساس از نظر نظام تکوین الهى هیچ مانعى ندارد که خداوند خود یا بواسطه دیگری مانند عزرائل، حضرت خضر (ع)، حتى کودک نابالغى را گرفتار حادثه ‏اى کند و در آن حادثه جان بسپارد، چرا که وجودش در آینده ممکن است خطرات بزرگى به بار آورد، همان گونه که گاهى ماندن این اشخاص داراى مصالحى مانند آزمایش و امتحان است. نیز هیچ مانعى ندارد خداوند مرا امروز به بیمارى سختى گرفتار کند، طورى که نتوانم از خانه بیرون بروم ،چرا که مى‏داند اگر از خانه بیرون روم ،حادثه خطرناکى پیش خواهد آمد و مرا لایق این مى‏داند که از آن خطر برهاند. همه اين موارد به خاطر آن است كه جهان آفرينش بر اساس نظام احسن آفريده شده و بر همين اساس خداوند براى این که انسان راه تکامل را بپیماید، قوانین و مقرراتى براى او از نظر تکوین قرار داده كه تخلف از آن ها عکس العمل‏هاى مختلفى دارد.
البته بدون شک در هیچ یک از دو خط، کسي نمى ‏تواند خودسرانه اقدامي انجام دهد، بلکه باید از مالک و حاکم حقیقى مجاز باشد.خضر با صراحت این‏ حقیقت را بیان کرد و گفت:" ما فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْري"(2) هرگز پیش خود این کار را انجام ندادم" بلکه درست طبق برنامه الهى و ضابطه و خطى که به من داده شده، گام برمى‏دارم و این حاکی از آن است که ماموریت حضرت خضر(ع) در حوزه تکوین بوده، نه تشریع(3) که آن هم حضرت خضر از جانب خدا مامور به چنین کاری بوده است.
بر همين اساس است که ائمه با وجود شناخت دقيق از قاتل و محل شهادت خود ، هرگز اقدامي انجام نداده و مطابق افراد عادي عمل مي كردند. چرا كه آن ها نيز مانند ديگران مامور به تكليف و عالم تشريع هستتند، مگر در برخي موارد كه از جانب خداوند اذن داشته و مامور باشند.
اما در مورد کلمه"فَخَشينا"توجه داشته باشید با توجه به جمله " رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ وَ ما فَعَلْتُهُ عَنْ أَمْرِي"(4) اين رحمتى از پروردگارت بود و من آن (كارها) را خودسرانه انجام ندادم" روشن می شود که این عمل بر اساس علم قطعی به آینده افراد بوده که حضرت از جانب خداوند امر شده است. لذا خشیئت به معنای مجازی آن یعنی علم قطعی است(5)
پي نوشت ها:
1. كهف (18)آيه 74.
2. همان آيه 82.
3. مکارم شیرازی، پیام قرآن، چ دارالکتب الاسلامیه، تهران 1378 ش، ج 12، ص 508 .
4. کهف (18)آیه 82.
5. طيب سيد عبد الحسين، اطيب البيان في تفسير القرآن، چ انتشارات اسلام، تهران 1378 ه ش، ج 8، ص 390.