خمس

پرسش: خمس
شرح : «به نام خدا» با سلام و درود ؛ دانشجوی فوق دیپلم، 23 ساله و مقلد آیت الله بهجت هستم. شاغل نیستم و مخارج جاری ام را از مادرم دریافت می کنم. من با صرفه جویی در مصرف مخارجم، مقداری از آنرا برای اینکه در آینده کاری راه بیندازم پس انداز می کنم ولی چند بار که پول نداشتم، مجبور شدم از روی اون پولها مقداری بردارم ولی دیگه این کار را نخواهم کرد انشاالله .
1- سوالم این است: باتوجه به اینکه پولها را برای راه اندازی شغلی در آینده ذخیره می کنم و چند بار هم در آنها دست برده ام آیا باید خمس پرداخت کنم یا خیر ؟ با اینکه تقریبا" یازده ماه است پس انداز را شروع کرده ام ولی پولها را تازه چند روز است که در یک حساب جاری در بانک گذاشته ام. با توجه به همه موارد آیا سر سال به اصل پول خمس تعلق می گیرد؟ به سودی که بانک می دهد چطور؟ لازم است بگویم من پولهایم را در چندین نوبت جمع کرده ام و نمی دانم سال خمسی هر مقدارش چه زمانی است ، مثلا" آخرین باری که به پولهایم اضافه کردم تقریبا" سه یا چهار یا پنج هفته پیش بود. اما سال خمسی اولین مرحله پس اندازم را می دانم(تقریبا" چند روز دیگر است) با اینحال نمی دانم اولین بار و دفعه های بعدی چه مقداری پول پس انداز می کردم. لطفا" راهنمایی ام کنید که چکار کنم؟ خیلی گیج شده ام .

پاسخ:

پرسشگر گرامي با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني!
1. پول های را که مادر تان به شما پرداخت می کند اگر برای راه اندازی کار جهت اداره زندگی مانند داشتن سرمایه برای راه اندازی کار اقتصادی یا ازدواج و مانند آن پس انداز می کنید لازم نیست خمس آن را پرداخت نمایید.(1)
2. سودی را که بانک ها بابت سپرده گذاری پرداخت می کند، اگر برای راه اندازی کار در آینده پس انداز کنید آن نیز خمس ندارد، در غیر این صورت لازم است خمس آن را بپردازید.(2)
پي نوشت:
1. سوال از دفتر آیت الله بهجت (شماره تلفن: 7743273-0251)
2. آيت الله بهجت، استفتائات، ج3، ص61، سوال 3583. (سوال از دفتر آیت الله بهجت (شماره تلفن: 7743273-0251)

پرسش: 2- سوال بعدی: با چه نیتی پول را در بانک نگهداری کنم که سودش حرام نباشد؟ بالاخره پول را در منزل که نمی شود نگاه داشت و در مورد نگهداری در بانک هم که روحانیون می گویند: اگر نیتت سود باشد حرام است. پس باید چکار کنم؟ در مورد نگهداری پول در بانک: مگر بانک با پولهای مردم کار نمی کند ؟ پس چرا به پولی که راکد نیست خمس تعلق می گیرد ؟

پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني!
2. بانك ها در جمهوري اسلامي سپرده های مردم را اگردر معاملات شرعی به کار بیندازند، از این رو سودي را كه به مشتریان مي پردازند حلال است و اگر شخص پول ها را به قصد سرمايه گذاري در معاملات شرعي در بانك بگذارد، دريافت سود آن حلال می باشد.(1)
پي نوشت:
1. آيت الله بهجت، استفتائات، ج3، ص83، سوال 3659، 3998،‌ 4001، 4005.

پرسش: 3- سوال بعدی: سال خمسی را باید بر اساس سال خورشیدی حساب کنم یا سال قمری ؟ منظورم اینست که اگر اول فروردین پولی را پس انداز کردم، در سال بعد، همان روز اول فروردین باید خمسش را بدهم ؟

پاسخ:
پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباط شما با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی!
طبق فتوای مرجع تقلید شمادر مثل این موارد شخص سال قمری وشمسی را می تواند به عنوان سال خمسی انتخاب نماید.(1)
2. انتخاب سال خمسی به صورت طبیعی تعیین می شود و بدست مکلف نیست، از ابتدای زمان که شخص اولین حقوق را دریافت می کند، یا در مثل مورد سوال ابتدای زمانی که هدیه او به صورت مستمر به شخص می رسد، ابتدای زمان دریافت حقوق و هدیه ابتدای سال خمسی به شمار می رود.
البته مکلف می تواند سال خمسی اش را تغییر دهد به این صورت که قبل از سر رسید سال خمسی، مالش را محاسبه نماید و خمس را بپردازد، همان زمان محاسبه به عنوان سال خمسی او تعیین می گردد.(2)
پی نوشت ها:
1. آیت الله بهجت، توضیح المسائل، مسأله 1385. سوال از دفتر آیت الله بهجت (شماره تلفن: 7743273-0251)
2. آیت الله بهجت، استفتائات، ج3، ص11، سوال 3411، 3412، 3414.

پرسش: 4- سوال بعدی: اگر مثلا یک میلیون تومان پول داشته باشم و خمسش که دویست هزار تومان می شود را بدهم، آیا سال بعد دوباره باید خمس مقدار باقیمانده را بدهم ؟ یا اینکه به باقیمانده آن پول دیگر خمس تعلق نمی گیرد ؟

پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني!
پولی که یک بار خمس آن داده شود بار دیگر خمس به آن تعلق نمی گیرد؛ از این رو اگر خمس یک میلیون را پرداخت کردید سال بعد هشتصد هزار تومان سال قبل خمس ندارد.(1)
پی نوشت:
1. آیت الله بهجت، استفتائات، ج3، ص52، سوال 3556.

پرسش: 5- سوال بعدی: آیا به پولی که در حساب قرض الحسنه نگهداری می شود هم خمس تعلق می گیرد؟ با توجه به اینکه قرض الحسنه سود نمی دهد و فقط قرعه کشی دارد.

پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني!
پولی که در حساب قرض الحسنه نگهداری می شود اگر در طول سال صرف در مخارج زندگی نشود خمس دارد.(1)
پی نوشت:
1. آیت الله بهجت، توضیح المسائل، مسأله 1375.

پرسش: 6- سوال بعدی: مگر غنیمت به مالی نمی گویند که بدون زحمت بدست می آید ؟ با این حساب پس انداز یک کارمند که از حقوق ماهیانه و با زحمت بدستش رسیده ، نباید شامل خمس شود .

پاسخ:
پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباط شما با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی!
طبق آیه مبارکه 41 سوره انفال: وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ؛ به غنیمت خمس تعلق می گیرد؛ طبق تفسیر روایات مقصود از غنیمت هر نوع مالی است که انسان از طریق کسب و کار بدست می آورد یا طبق برخی روایات دیگر مالی را که از طریق هدیه بدست می آید نیز شامل می شود.
در روایتی امام جواد (ع) غنیمت را در آیه مبارکه را این گونه تفسیر می کند: غنیمت: سود و مالی است که بدست انسان می رسد یا جائزه ای قابل توجهی است که شخص به انسان می دهد.(1)
در روایت دیگر از امام صادق (ع) آمده است: هر سودی که شخص می برد یا مالی را که از طریق کسب و کار بدست می آورد خمس آن از فاطمه زهرا و ذریه او یعنی ائمه طاهرین (ع) می باشد هر کجا خواستند صرف نمایند.
در روایت دیگر راوی از امام سوال می کند این که فرمودید فایده خمس دارد مقصود شما از فایده چیست؟ امام در جواب می نویسد: مقصود از فایده هر نوع سودی است که از طریق تجارت بدست شما برسد یا از طریق کشاورزی نفعی عاید شما شود یا هدیه به شما داده شود.(2)
از این روایات به خوبی استفاده می شود مالی را شخص با کار و کسب بدست می آورد، خمس دارد، زیرا امام تصریح می کند نفع کشاورزی خمس دارد، روشن است که نفع در کشاورزی بدون زحمت بدست نمی آید.
پی نوشت:
1. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج9،ص 502.
2. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج9، ص503.

پرسش: 7- سوال بعدی: در آیه خمس هیچ جا نیامده اگر یک سال از ذخیره پولتان گذشت و چیزی اضافی آوردید باید خمسش را بدهید . لطفا" بگویید این قضیه یک سال بر چه اساسیست ؟ ببخشید اگر زیاد سوال کردم . اگر نقطه تارکی داره بگید تا بیشتر توضیح بدهم . پیشاپیش تشکر می کنم از پاسخهایتان .
پاسخ:
پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباط شما با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی!
آیه مبارکه 41 سوره انفال مربوط خمس می باشد: وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ؛ ای مومنان بدانید هر غنیمت و فایده ای که بدست شما می رسد خمس آن از خدا، پیامبر، خویشان او یعنی یتیمان و فقیران و در راه ماندگان می باشد اگر به خدا و آن چه بر پیامبرش نازل کرده ایمان داشته باشید.
همان گونه که نوشته اید از آیه مبارکه استفاده نمی شود که مخارج زندگی از خمس استثناست و یا بعد از گذشت یک سال لازم است خمس داده شود.
ولی طبق عقیده شیعه ائمه معصومین مفسران واقعی قرآن کریم می باشد و آنان به دلیل اتصال به عالم غیب می توانند آیات قرآن کریم را توضیح دهند، ائمه معصومین (ع) طبق روایات نقل شده از آنان مخارج زندگی را از خمس استثنا کرده و نیز فرموده اند در صورت گذشت یک سال لازم است خمس داده شود.
در روایتی از امام جواد (ع) آمده است ادای خمس بعد از گذشت سال خمسی بر شخص واجب است: فَأَمَّا الْغَنَائِمُ وَ الْفَوَائِدُ- فَهِيَ وَاجِبَةٌ عَلَيْهِمْ فِي كُلِّ عَامٍ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى: وَ اعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ‏ءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِي الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينِ وَ ابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَ مَا أَنْزَلْنَا عَلَى عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ وَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْ‏ءٍ قَدِيرٌ؛ اما خمس غنیمت و فایده هر سال بر مومنان واجب است، سپس امام آیه مبارکه خمس را تلاوت می کند.(1)
این روایت به روشنی می رساند ادای خمس سال یک بار واجب است، یعنی افراد سال خمسی قرار دهند و هر گاه سر خمسی شان رسید باید خمس آن را بدهند.
روایت دیگر از امام هادی (ع) می رساند اگر چیزی اضافه بر مخارج سالیانه شخص آمد لازم است شخص خمس آن را بپردازد، آن چه صرف مخارج زندگی شخص می شود لازم نیست خمس آن را بدهد: الْخُمُسُ بَعْدَ مَئُونَتِهِ وَ مَئُونَةِ عِيَالِهِ- وَ بَعْدَ خَرَاجِ السُّلْطَانِ؛خمس بعد از مخارج سالیانه خود شخص و خانواده او و بعد از مالیات دولت می باشد.(1)
این روایت به روشنی می رساند مقداری که شخص صرف مخارج زندگی خود و خانواده اش می کند یا مالیاتی که دولت می گیرد لازم نیست خمس آن پرداخت شود اما باقی مانده خمس آن باید داده شود.
پی نوشت:
1. حر عاملی، وسائل الشیعه، ج9، ص501.