استغفار

خداوند در قرآن می فرماید:«یا ایها الّذین آمنوا توبوا الی اللّه توبه نصوحاً عسی ربّکم أن یکفّر عنکم سیئاتکم و یدخلکم جنات ٍتجری من تحتها الانهار؛ (1)
ای کسانی که ایمان آورده اید! توبه کنید، توبه خالصی . امید است با این کار پروردگارتان گناهان تان را ببخشد و شما را در باغ هایی از بهشت که نهرها از زیر درختانش جاری است، وارد کند».
توبۀ نصوح، همان توبۀ واقعی است و دارای چهار شرط است: پشیمانی قلبی، استغفار زبانی، ترک گناه و تصمیم بر انجام ندادن در آینده .(2)
هنگامی که «معاذبن جبل» از توبه نصوح از پیامبر صلي الله عليه وآله سؤال کرد، در پاسخ فرمود:
«أن یتوب التائب ثمّ لا یرجع فی ذنب کما لا یعود اللبن الی الضرع ؛
توبه کننده به هیچ وجه به گناه باز نگردد، همان طور که شیر به پستان باز نمی‌گردد».(3)
این تعبیر لطیف بیانگر این واقعیت است که توبه نصوح چنان انقلابی در انسان ایجاد می‌کند که راه بازگشت به گذشته را به کلّی می‌بندد، همان گونه که بازگشت شیر دوشیده شده به پستان غیر ممکن است .
لذا حقیقت توبه و استغفار، پشیمانی از گناه گذشته (کبیره و صغیره) و عزم و تصمیم بر عدم ارتکاب آن در آینده است. اگر این حالت برای کسی پیش آمد، این نشانه توبه واقعی است و پذیرفته شدن توبه واقعی حتمی می‌باشدو چنانچه باز هم گناه کرد ،باز هم امکان توبه وجود دارد چون در تصمیمش قاطع بوده ولی هوس ها بر او غلبه کرده و به گناه کشیده شده و از اول بنای گناه کردن نداشت ولی باید با تصمیم قاطع تر و بررسی علتها و زمینه های گناه ،و استمداد از پروردگار و توسل به اهل بیت (ع) از گناه جلو گیری نماید.
یأس و نا امیدی از لطف و رحمت بی پایان و بی کرانه خدا جايز نيست.در روایت است که مردی نزد رسول خدا آمد و گفت: ای پیامبر!مرتکب گناه شده ام .پیامبر فرمود : هر گاه گناه کردی، از پروردگارت طلب آمرزش کن .
مرد گفت: طلب آمرزش می کنم. اما دوباره مرتکب گناه می شوم.
پیامبر فرمود : دوباره گناه کردی، دوباره از پروردگارت طلب آمرزش کن.
مرد گفت: طلب آمرزش می کنم. ولی باز گناه می کنم.
پیامبر فرمود : چون گناه کردی، باز از پروردگارت طلب آمرزش کن.
مرد بار چهارم همان جمله را گفت.
پیامبر فرمود : چون گناه کردی، باز از پروردگارت طلب آمرزش کن. چندان که شیطان مایوس و بازنده شود. (4)
آنان که از روی عناد و لجاجت، عصیان با پروردگار هستی نکرده‌اند، یا بر آن موضع نیستند، بلکه گناه آنان از روی جهل و سهو و پیروی هوای نفس و غلبه نفس اماره و مقتضیات جوانی آنان بوده و سپس توبه کرده‌اند، چرا مأیوس شوند؟ یأس از رحمت الهی، خود از گناهان کبیره و در ردیف کفر قرار دارد!
باز آی، باز آی، هر آن چه هستی، باز آی گر کافر و کبر و بت پرستی، باز آی
این درگه ما درگه نا امیدی نیست صد بار اگر توبه شکستی باز آی
از چند طریق هم انسان می‌تواند تا حدودی دریابد که توبه او مورد پذیرش واقع گردیده است یا نه:
- میزان اعتماد به وعده‌های نیکوی الهی قابلیت و عنایات الهی را افزون می‌سازد. بنابر این هر اندازه خدا باوری و
توکل و اعتماد به وعده‌های او را در خود افزون یافتیم می‌توانیم بیشتر امید یابیم که ما را پذیرا گشته است.
- هر قدر آثار واقعی توبه در اعمال و کنش‌های ما بیشتر هویدا گردد. یعنی رغبت کمتری به گناه و اراده و عزم راسخ تری در اطاعت پروردگار یابیم نشان می‌دهد که توبه ما توبه واقعی تری بود و به همین نسبت مقبول تر واقع گردیده است. امام امت ( ره) می‌فرمودند: اگر بعد از ماه مبارک رمضان تغییری در حالات خود یافتید به همان نسبت وارد ضیافت الله شده‌اید ولی اگر دگرگونی در شما پدید نیامد از آن بی‌بهره ماندید.
اگر توبه واقعی صورت گیرد، قبولی آن از طرف خداوند قطعی است، چون خداوند فرموده: «وَ هُوَ الَّذِی یقْبَلُ التَّوْبََْ عَنْ عِبادِهِ وَ یعْفُوا عَنِ السَّیئاتِ؛(5) او است که توبه را از بندگانش پذیرا می‌‏شود و گناهان را می‌‏بخشد».
از آن‏ جا که وعده خدا تخلف ناپذیر است،برای انسان یقین حاصل می‏شود که توبه همان، و قبولی همان. هیچ حالت انتظاری برای قبولی توبه نیست.
امام علی(ع) می‏فرماید: «به هر کس چهار چیز اعطا گردد، از چهار چیز محروم نمی‏گردد:
1- هر کس توفیق دعا پیدا کند، از اجابت آن محروم نخواهد بود.2- هر کس توفیق توبه به ‏دست آورد، از قبولی آن محروم نمی‌گردد.3- هر کس به استغفار توفیق یابد، از بخشش گناهان محروم خواهد بود. 4- هر کس نعمت‌‏های الهی را شکرگزاری نماید، از افزون شدن آن‏‌ها محروم نخواهد شد».(6)
نکته پایانی،اگر کسی مقدار استغفار مهم نیست بلکه مهم پشیمانی و تصمیم قاطع به ترک گناه است،البته بهتر است انسان به میزان اشتهایی که دارد هر صبح و شب این ذکر را بگویدو در روایات داریم که زیباترین اذکار ذکر استغفار است واگر بتوانید هر صبح و هرشب 70 مرتبه این ذکر را بگویید و در مورد توبه مثلی هست که میگویند اگر مریض شدی طبیب هست نه اینکه بگویی حال که طبیب هست برویم مریض شویم!!اگر گناهی از تو سر زد در توبه باز است نه اینکه بگویی حال که در توبه باز است برویم گناه کنیم!!برای توضیحات بیشتر می توانید با شماره (09640) تماس بگیرید
پی‌نوشت‌ها:
1. تحریم (66) آیه 8.
2.ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج 24، ص 290. دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1374ش.
3. همان ص 291، به نقل از مجمع البیان، ج 10، ص 318.
4. محمدی ری شهری، نهج الذکر، انتشارات دارالحدیث، ج 4، ص29 .
5. شوری(42) آیه 25.
6. نهج البلاغه، قصار 130.