قرآنی

پرسشگرگرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
مطلب بسیار روشن است ؛ ابلیس، به یقین از جنیان بوده نه از فرشتگان ؛ چنان که قرآن بر این امر تصریح نموده است: «َ فَسَجَدُوا إِلاَّ إِبْليسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ ؛ (1) تمام فرشتگان سجده کردند، جز ابلیس که از جنس جن بود».
از طرف دیگر عدم اختیار فرشتگان نیز خود امری است که مورد تردید اندیشمندان است بلکه از شواهد و قرائن می توان دریافت که این تصور در مورد فرشتگان صحیح نیست ؛ به عبارت روشن تر از قرآن مجید استفاده می شود که ملائکه(فرشتگان) موجوداتی مستقل و دارای ایمان بوده، اعمال و رفتارشان از سر شعور واراده تحقق می یابد.
خداونددرسورة غافر، آیه 7 می فرماید :
" الَّذينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَ مَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَ يُؤْمِنُونَ بِهِ وَ يَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذينَ آمَنُو" ؛ "کسانی که عرش خدا را حمل می کنند وآنان که دراطراف عرش هستند ، خدای خود را حمد و تسبیح می گویند و به او ایمان می آورند وبرای کسانی که ایمان آورده اند طلب مغفرت می کنند"
دلالت آیه به این که ملائکه مقربین ،موجودات مستقل ودارای شعور و اراده می باشند روشن است ؛ زیرا اوصافی که برای آنان ذکر شده مانند ایمان به خدا وطلب مغفرت برای دیگران جز با وجود مستقل و صاحب شعور واراده سازگار نیست.
همچنین قرآن درباره ملائکه مقربین می فرماید :
"مسیح هرگز از بندگی خدا خودداری و سرپیچی نمی کند و ملائکه مقربین و هرکه از بندگی او سرپیچی و گردنکشی کند ، همه ایشان را به سوی خود جمع آوری خواهد کرد ـ‍تا آن جا که می فرماید ـ اما کسانی که سرپیچی وگردنکشی کردند، آنان را با عذابی دردناک عذاب خواهد کرد وجز خدا برای خود سرپرست ویاوری نخواهند یافت".(2)
مسیح وملائکه مقربین اگر چه معصیت نمی کنند ، ولی درصورت معصیت و تخلف از بندگی، به عذاب روز قیامت در این آیه تهدید شده اند . تهدید با عذاب روز قیامت که به سبب ترک یک نوع تکلیف است ،جز با استقلال وجود وشعور و اراده درست نمی باشد.از این رو نمی توان ملائکه را موجوداتی فاقد اختیار و اراده دانست . در واقع اینکه موجودی همواره گزینه درست را انتخاب می کند به معنی مجبوربودن او در انتخاب آن گزینه نیست . همانند انبیا وسایر معصومان که در عین اراده واختیار همواره گناه ومعصیت را ترک کرده ،عمل درست وصحیح را انجام می دهند.
دلیل این امر هم به ساختار وجودی ملائکه برمی گردد که پیراسته از مادیت و امیال وشهوات است ، در نتیجه میل به مخالفت از فرامین الهی در آنها وجود ندارد . قرآن در این مورد می‏فرماید:« لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ ؛ (3)فرمان خداوند را مخالفت نمی‏کنند و امر او را اطاعت می‏کنند.».
بنابراین ملائکه دارای اختیار هستند ، اما دارای شهوت و چیزی که انها را به سوی گناه سوق دهد ، نیستند. اما شیطان بخاطر انکه دارای شهوت و تمایلات نفسانی بود از دستورالهی سرپیچی نمود و مطرود درگاه الهی گشت .

پی‌نوشت‌ها:
1. کهف (18)، آیه 50.
2. سوره نساء، آیه173.
3. تحریم(66) آیه 6.