قسمت و مقدرات

پرسش: قسمت و مقدرات
شرح : 1- قسمت و حکمت خداوند در انتخاب ها مخصوصا انتخاب همسر چکونه است؟ آیا صلاح به تحمل برخی سختی ها و به حساب گذاشتن قسمت و رضایت خداوند در آنها هست یا همه چیز به خود انسان بستگی دارد؟
پاسخ: با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
«قسمت» به معاني مختلفي به کار برده مي شود که اعتقاد به برخي از آن ها، موجه است و به برخي ديگر ناموجه و بي دليل. معناي صحيحي که براي قسمت وجود دارد، قضا و قدر الهي است و اینکه اراده انسان در سرنوشت او مؤثر است. البته اراده انسان تنها عامل تعيين‏ کننده رخدادهاي زندگي او نيست .
بسياري از مردم در موارد زيادي از وقايع زندگي تعبير مي‏کنند که «قسمتش چنين بود». از اين تعبير معمولاً معناي جبر برداشت مي‏شود، در حالي که «قسمت» به معناي «جبر» و سرنوشت حتمي گريزناپذير، نيست؛ تنها معناي مقبولي که براي «قسمت» وجود دارد، قضا و قدر است که با اراده و اختيار انسان منافاتي ندارد.
اما در مورد تقدیر الهی که در عرف از آن به سرنوشت و قسمت یا حکمت تعبیر می شود باید بدانیم که اصولا در این زمینه دو تفسیر وجود دارد ؛ تفسیر نخست مى گوید:
تقدیر هر کس از روز نخست، بدون اطلاع و حضور او، از طرف خداوند تعیین شده؛ بنابراین هر کس با سرنوشت معیّنى از مادر متولد مى شود که قابل دگرگونى نیست. هر انسانى نصیب و قسمتى دارد که ناچار باید به آن برسد. چه بخواهد و چه نخواهد، ‌و کوشش‌ها براى تغییر سرنوشت بیهوده است. بنا بر این تفسیر،‌بدیهى است که انسان موجودى مجبور و بى اختیار است.
بررسى منابع اسلامى نشان مى دهد این تفسیر مورد تأیید اسلام نیست. قبول و پذیرش آن، تمام مفاهیم مسلّم اسلامى از قبیل:‌تکلیف، جهاد، سعى و کوشش و استقامت و غیره را به هم مى ریزد.
استاد شهيد مطهرى مى فرمايند:«اگر مقصود از سرنوشت و قضا و قدر الهی،‌انکار اسباب و مسببات و از آن جمله قوه و نیرو و اراده و اختیار بشر است، چنین قضا و قدر و سرنوشتى وجود ندارد و نمى تواند وجود داشته باشد». (1)
اما در تفسیر دوم از تقدیر و سرنوشت، در عین حال که دست تقدیر الهی در زندگی انسان و قضا و قدر الهی را مردود نمی داند، نقش انسان را در تعیین سرنوشت زندگی او می‌پذیرد. در این تفسیر، نقش انسان نه تنها مغایر با سرنوشت نیست، بلکه جزئی از همان سرنوشت است. در سرنوشت و تقدیر انسان چنین است که او سرنوشت خود را تعیین نماید. در واقع اختیار داشتن انسان جزئی از تقدیرات الهی است و این همان معنای درست تقدیر الهی است.
بر اين اساس اگر منظور از وجود قسمت و تقدير و سرنوشت در ازدواج، اين است که در همسر گزيني، عقل و تدبير، تحقيق و مشورت، سپس گزينش همسر مطلوب، نقشي ندارد، بلکه به حکم جبر از ازل مقرر گشته که فلان دختر بايد همسر فلان پسر شود، سخني نادرست است.
اما اگر منظور اين است که براي هر فردي مقدراتي در امور مختلف از جمله در كيفيت و كميت و ويژگي هاي ازدواج، متناسب با عملکردش رقم می خورد، بايد گفت: بله همين گونه است، اما اين به معناي عدم دخالت انسان در اين امور نيست و خود ما در نوع رقم خوردن اين قسمت و اين تقدير نقش بسيار مهمي را ايفا مي كنيم.
آن چه بين مردم به خصوص در مساله ازدواج معروف است، قسمت به معناي عدم تأثير فرد در سرنوشت خود و تعيين همسر از قبل و سلب اختيار از انسان مي‏باشد، که از نظر اسلام مردود است، چون خداوند به آدمي، اختيار و اراده داده است. در همه امور از جمله ازدواج، حق انتخاب و گزينش محفوظ مي‏باشد. شاهد آن روايات زيادي است که همگان را به دقت در انتخاب همسر فراخوانده و ضوابطي را در اين امر منظور داشته‏اند.
از رسول اکرم (ص) نقل شده: «فردي مناسب براي ازدواج را در نظر بگيريد و انتخاب کنيد، زيرا زنان تان فرزنداني شبيه خواهران و برادران خود متولد مي‏کنند». (2) اگر انسان اعم از زن و مرد در انتخاب همسر خود نقشي نداشته باشد، اين روايات معني ندارد. بر این اساس می توان گفت که جدي ترين تقديرات هم با تلاش هاي مختلف خود انسان ممکن است دگرگون شود و البته این تلاش ها مي تواند تلاش هاي معنوي يا مادي و ظاهري باشد.
پس در ازدواج علل و عوامل مختلفی می توانند در حصول نتیجه موثر باشند و قسمت فرد را رقم بزنند؛ برخی از این علل و عوامل ممکن است به خود فرد و سخت گیری یا آسان گیری و یا واقع بینی او در زمینه ازدواج و سایر علل شخصی بر گردد و بخشی ممکن است به شرائط گوناگون فرهنگی و اجتماعی و خانوادگی و... که در برخی موارد در اختیار ما نیستند منتهی شود.
اما با همه این موارد اصل تاثیر گذاری خود انسان در اصل نتیجه و قسمت نهایی اش غیرقابل انکار است و چنین فردی می تواند با رویکردی مناسب و منطقی و واقع بینانه شرائط را در آینده به سمت وضعیت مطلوب سوق دهد و قسمت خوبی را برای آینده خود رقم بزند .
مساله اصل ازدواج و تداوم آن نیز همین گونه است و باید همین معنا را در مورد تحمل یا عدم تحمل سختی ها و ناملایمات زندگی مورد توجه قرار داد که خداوند لزوما نخواسته من چنین سختی و مشکلی را تحمل کنم، بلکه مجموعه ای از علل و عوامل موجب رقم خوردن این تقدیر و سرنوشت برای من بوده و چه بسا با رویکردی دیگر بتوان آینده را به گونه دیگری رقم زد.
اما در عین حال نباید از یاد برد که تنها مساله در این تصمیم گیری قسمت بودن یا نبودن یک مساله و تقدیر شدن از جانب خداوند نیست. بلکه انجام تکلیف در هر موقعیت و زمان و مرحله نقش مهم و کلیدی را ایفا می کند و جلب رضایت خداوند در تصمیمات بعدی هم باید کاملا مد نظر قرار بگیرد ؛ چه بسا در موردی فرد با سوء انتخاب خود چنین قسمتی را برای خود رقم زده است ، اما در عین حال در جمع بندی تحمل این وضعیت و ساختن با آن را مورد رضایت خداوند و به صلاح کلی خود می بیند.
پی‌نوشت‌ها :
1. شهید مطهری، مجموعة‌آثار، انتشارات صدرا ، تهران، 1374ش، ج1، ص 384.
2. محمدي ري شهري، ميزان‏الحکمه، ج 2، ص 1183، انتشارات دارالحديث، 1416 ق .

پرسش: راههای مقابله با چشم چرانی چیست؟
پاسخ: برای کنترل نگاه از گناه و دوری ازچشم چرانی راهکارهایی وجود دارد. از جمله :
1- خداباوری:
اعتقاد به خدا و یقین داشتن به این که انسان در محضر خدا است . خدا ناظر بر تمام احوال و درون آدمی است، به انسان کمک می‏کند نگاه خود را کنترل نماید.از امام علی (ع) سؤال شد: توانایی بر کنترل چشم چگونه حاصل می‏شود؟ حضرت فرمود: «این که خود را تحت قلمرو سلطان آگاه از همه مسائل بدانی و تسلیم او باشی». (1)
2- توجه به آثار فروبستن چشم و نیز عواقب چشم چرانی
اگر انسان بداند کنترل نگاه چه آثار و برکاتی دارد، قطعاً بر ادامه آن تشویق خواهد شد.امام علی (ع) می‏فرماید: «کسی که چشم فرو بندد، دلش را صفا داده است». (2)
کسی که بداند چشم چرانی چه پیامدهای ناگواری دارد، قطعاً به ضرر خود اقدام نخواهد کرد و نگاهش را کنترل خواهد کرد. رسول اکرم (ص) می‏فرماید: «کسی که چشمش را از حرام پر کند، خداوند روز قیامت چشمش را از آتش پر خواهد کرد، مگر آن که توبه کند و برگردد». (3)
3- طرد افکار شیطانی:
برای کنترل نگاه، باید اندیشه را از نفوذ افکار شیطانی دور نگه داشت، زیرا گام نخست در انحراف، فکر کردن در باره آن است. امام علی (ع) می‏فرماید: «من کثر فکره فی المعاصی دعته إلیها؛
کسی که در اطراف گناه بسیار بیندیشد، سرانجام به آن گناه کشیده خواهد شد». (4)
برخی راهکار های دیگر نیز مثل پرهیز از عوامل تحریک‌زا، دقت در دوست‌یابی،تقویت اراده وجود دارد و تامین نیاز های جنسی از راه ازدواج ،کمک بزرگی در حل این مشکل است در ضمن استمداد از از پروردگار و توسل به اهل بیت (ع) امری ضروری است.
در صورت تمایل به توضیحات بیشتر در مکاتبات بعدی تقدیم می شود.ویا در صورت تمایل با شماره (9640) تماس بگیرید

جهت آگاهی بیش تر و ترغیب برای عملیاتی کردن توصیه ها کتاب های زیر را مطالعه کنید:
1- کیفر گناه و آثار و عواقب خطرناک آن ، از سید هاشم رسولی محلاتی.
2- گناه شناسی، از آقای محسن قرائتی.
3- گناهان کبیره، از آیت الله شهید دستغیب .
موفق باشید.

پی‌نوشت‏ها:
1. علامه مجلسي، بحار الانوار، مؤسسه وفاء، بيروت،1404 ه.ق ، ج 101، ص 41.
2. محمدی ری شهری،میزان الحکمه، دارالحدیث، ج 4، ص 3289.
3. همان،ص 3291.
4. عبدالواحد بن محمد تميمى آمدى، غرر الحكم و درر الكلم، انتشارات دفتر تبليغات اسلامى قم، 1366 هجرى شمسى، ص186،حدیث3543.