از متون دینی و روایات استفاده میشود که امامان معصوم(علیهم السلام) توسط خداوند به امامت و رهبری منصوب شدهاند. بدین گونه نبوده است که ائمه(علیهم السلام) فرزندان خویش را به عنوان رهبر منصوب نمایند و یا مردم در انتخاب آنها نقش داشته باشند؛ تا گفته شود چرا بعد از امام حسین(علیه السلام) امامان از فرزندان امام حسن(علیه السلام) گزینش نشده و امامت به فرزندان وی منتقل نشده است.در اسلام امامت و رهبری از اهمّیت ویژهای برخوردار است تا آن جا که از آن به عنوان عهد الهی یاد شده است.(1) این مقام باید به کسانی داده شود که لیاقت و شایستگیهای ذاتی و اکتسابی داشته باشند. خداوند خطاب به حضرت ابراهیم(علیه السلام) که خواسته بود منصب امامت به فرزندان و دودمان وی منتقل شود فرمود: ".. لاینال عهدی الظّالمین؛(2) پیمان من - یعنی امامت - هرگز به ستمکاران نمیرسد". این آیه بیانگر عظمت و بزرگی این مقام است.
انتصاب رهبر از سوی خداوند بهترین گزینه و راهکار معقول و منطقی است، زیرا خداوند مصالح و مفاسد مردم را دانسته و کسانی را برای رهبری گزینش میکند که لیاقت داشته باشند: "اللَّه أعلم حیث یجعل رسالته".(3)
به سبب لیاقت و قابلیتهای امامان معصوم(علیهم السلام) بود که آنها حکومت و مرجعیت دینی را حق خود میدانستند، چنان که امام حسین(علیه السلام) در برابر فرماندار مدینه بدان تصریح نمود.(4) بنابراین امامت بر اساس شایستگی اعطا شده به آن شایستگیها خداوند آگاهی دارد و این شایستگیها در فرزند امام حسین(علیه السلام) وجود داشت.
در بعضی از روایات تصریح شده است که ائمه(علیهم السلام) به دستور خداوند به منصب امامت و رهبری منصوب شدهاند و اسامی نیز بیان شده است.
جابربن عبداللَّه انصاری از پیامبر اسلام(ص) در خصوص پیشوایان بعد از حضرت پرسید که از فرزندان علی بن ابی طالب چه کسانی جانشینان شما هستند؟
فرمود: "حسن و حسین (که آقای جوانان اهل بهشت هستند) سپس زین العابدین، پس از او باقر محمد بن علی (که او را ملاقات خواهی کرد. هرگاه او را ملاقات نمودی، سلام مرا به او برسان) پس از او جعفر فرزند محمد، پس از او موسی فرزند جعفر، پس از او علی فرزند موسی، سپس محمد بن علی و پس از او علی بن محمد، سپس حسن بن علی و پس از او فرزندش مهدی. او کسی است که جهان را پر از عدل و داد خواهد کرد، بعد از آن که پر از ظلم و جور شده است. ای جابر! آنها خلفا و جانشینان من از فرزندان و عترت من هستند. هر کس آنها را اطاعت کند، مرا اطاعت کرده و هر کس آنان را نافرمانی نماید، مرا نافرمانی کرده است. هر کس یکی و یا همه آنها را انکار کند، گویا مرا انکار نموده است. به وجود آنها خداوند جهان را نگه داشته است و حفظ و بقای جهان نیز به واسطه آنها حفظ میشود تا زمانی که خدا بخواهد".(5)
پینوشتها:
1. بقره (2) آیه 124؛ پیام قرآن، ج 9، ص 27.
2. همان، آیه 124.
3. انعام (6) آیه 124.
4. مثیرالاحزان، ص 24.
5. بحارالانوار، ج 27، ص 119 - 120.
