امام جعفر صادق(ع) در پگاه روز جمعه يا دوشنبه هفدهم ربيع الاول و يا غره رجب سال 80 هجري، معروف به سال قحطي، در مدينه ديده به جهان گشود. اما بنا به گفته شيخ مفيد و كليني و شهيد، ولادت آن حضرت در سال 83 هجري اتفاق افتاده است. لكن ابن طلحه روايت نخست را صحيحتر ميداند و ابن خشاب نيز در اين باره گويد: چنان كه ذراع براي ما نقل كرده، روايت نخست، سال 80 هجري، صحيح است.
وفات آن امام(ع) در دوشنبه روزي از ماه شوال و بنا به نوشته مؤلف جنات الخلود در 25 شوال و به روايتي نيمه ماه رجب سال 148 هجري روي داده است. با اين حساب ميتوان عمر آن حضرت را 68 يا 65 سال گفت كه از اين مقدار 12 سال و چند روزي و يا 15 سال با جدش امام زين العابدين (ع) معاصر بوده و 19 سال با پدرش و 34 سال پس از پدرش زيسته است كه همين مدت، دوران خلافت و امامت آن حضرت به شمار ميآيد و نيز بقيه مدتي است، كه سلطنت هشام بن عبد الملك، و خلافت وليد بن يزيد بن عبد الملك و يزيد بن وليد عبد الملك، ملقب به ناقص، ابراهيم بن وليد و مروان بن محمد ادامه داشته است.
وفات امام صادق(ع) پس از گذشت ده سال از خلافت منصور عباسي روي داد و پس از مرگ در آرامگاه بقيع، در جوار پدرش امام باقر و جدش امام زين العابدين و عموي بزرگوارش امام حسن بن علي عليهم السلام به خاك سپرده شد.
مادر امام صادق (ع)
كنيه مادر امام (ع) را ام فروه گفتهاند. برخي نيز كنيه او را ام القاسم نوشته و اسم او را قريبه يا فاطمه، پدرش قاسم بن محمد بن ابي بكر و مادرش را اسماء، دختر عبد الرحمن بن ابي بكر ذكر كردهاند. و اين همان مفهوم فرمايش امام صادق(ع) است، كه گفت: به راستي ابو بكر دو بار مرا به دنيا آورد. و شريف رضي نيز در اين باره سروده است:
و حزنا عتيقا و هو غاية فخركم بمولد بنت القاسم بن محمد
كنيه امام صادق (ع)
كنيه آن حضرت ابو عبد الله بوده است و اين كنيه از ديگر كنيههاي وي معروفتر و مشهورتر است. محمد بن طلحه گويد: برخي كنيه آن حضرت را ابو اسماعيل دانستهاند. ابن شهر آشوب نيز در كتاب مناقب ميگويد: آن حضرت مكني به ابو عبد الله و ابو اسماعيل و كنيه خاص وي ابو موسي بوده است.
لقب امام صادق (ع)
آن حضرت القاب چندي داشت، كه مشهورترين آنها صادق، صابر، فاضل و طاهر بود. از آنجا كه وي در بيان و گفتار راستگو بود، او را صادق خواندند.
نقش انگشتري امام صادق (ع)
نقش انگشتري آن حضرت"الله وليي و عصمتي من خلقه"بوده است. البته روايات مختلفي درباره نقش انگشتري امام (ع) نقل شده است. مانند: "ما شاء الله لا قوة الا بالله، استغفر الله، الله خالق كل شي، انت ثقتي فاعصمني من خلقك، يا ثقتي قني شر جميع خلقك، اللهم انت ثقتي فقني شر خلقك، انت ثقتي فاعصمني من الناس، الله عوني و عصمتي من الناس، ربي عصمتي من خلقه". روايتشده است كه امام موسي كاظم (ع) ، انگشتري امام صادق (ع) را به هفت دينار و در روايتي ديگر به هفتاد دينار خريداري كرد.
فرزندان امام صادق (ع)
آن حضرت ده فرزند داشت. هفت پسر و سه دختر. برخي فرزندان آن حضرت را يازده تن ذكر كردهاند كه هفت نفر از آنان پسر و باقي دختر بودهاند. نام فرزندان آن حضرت چنين بوده است: اسماعيل اعرج كه او را اسماعيل امين نيز خواندهاند، عبد الله، ام فروه، وي همان كسي است كه با پسر عموي خود كه همراه با زيد بن علي قيام كرده بود ازدواج كرد. شيخ مفيد گويد: مادر آنان فاطمه، دختر حسين بن علي بن حسين بن علي بن ابي طالب بوده است. عبد العزيز بن اخضر جنابذي گويد: مادر آنان فاطمه، دختر حسين اثرم بن حسن بن علي بن ابي طالب نام داشته است.
فرزندان ديگر آن امام (ع) عبارت بودند از: امام موسي كاظم، محمد ديباج و اسحاق و فاطمه كبري، كه از كنيزي به نام حميده بربريه، زاده شده بودند. عبد العزيز بن اخضر جنابذي گويد: وي به همسري محمد بن ابراهيم بن محمد بن علي بن عبد الله بن عباس درآمد و در خانه او نيز وفات يافت.(1)
پی نوشت:
1. سيد محسن امين عاملى، سيره معصومان، ترجمه على حجتى كرمانى، تهران، سروش، چ دوم، 1376ش، ج6، ص 47به بعد؛ مفید، الإرشاد في معرفة حجج الله على العباد، قم، كنگره شيخ مفيد، چ اول، 1413ق، ج2، ص 179.
