چندین پرسش

پرسش:
آیا در صورتی که در نماز اصلا توجهی به خواندن آن نداشتی و فقط حرکات نماز بوده باید دوباره آن را خواند؟

پاسخ:

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني!
در فرض سئوال اگر نقصانی در افعال و الفاظ نماز ایجاد نشده، دوباره خواندن نماز لازم نیست. بلکه جایز نیست ولی مکلف می تواند با انجام تعقیبات آن را جبران نماید. (1)
پی نوشت:
1. آیت الله مکارم شیرازی، استفتائات جدید، ج 1، ص 82، س 233.

پرسش:
برای کسب تمرکز حواس و نظم فکری در نماز و هر چیز دیگری باید چه کار کرد؟

پاسخ:

تمرکز و نظم فکری در هر کاری وابسطه به عوامل و شرایطی است که نبود آنها باعث اختلال حواس و آشفتگی فکری می شود ما در ابتدا به طور کلی برای تمرکز پیدا کردن در هر کاری به نکاتی اشاره می کنیم و در ادامه به موضوع نماز خواهیم پرداخت.
تمرکز حواس و نظم فکری وابسطه به عواملی است که به اختصار به آنها اشاره می کنیم:
1. اهمیت و ارزش و بها دادن به آن کار و یا آن چیز؛
در هر کاری اگر انسان به کاری که قصد انجام دادن آن را دارد اهمیت بدهد، بی تردید آن را با یک نوع دقت خاصی انجام می دهد و تمام همت خود را به کار می گیرد که آن کار به خوبی انجام شود.
2.آمادگی و شناخت نسبت به آن کار؛
3. فراغت قلب؛
اگر انسان نسبت به انجام کاری فراغت بال نداشته باشد، بلکه با یک نوع حواس پرتی و یا یک نوع اضطراب و دل مشغولی، در صدد انجام آن کار باشد، طبیعی است که در حین کار دارای نظم فکری مطلوبی نخواهد بود.
4. رفع موانع؛
به طور کلی در انجام هر کاری باید در صدد این بود که موانع تمرکز حواس را از سر راه بر داشت. پرخوری، کسالت و خستگی، سر و صدا و نگاه به اطراف و ... مانع تمرکز حواس در هر کاری می باشد.
و اما در رابطه با سؤال شما در مورد نماز؛
نماز در اسلام از جایگاه و اهمیت ویژه­ای برخوردار است و لذا همواره شیطان سعی می کند تا انسان را نسبت به نماز وسوسه کند لذا همواره انسان باید نمازهای خود را به موقع و با حضور قلب به جا آورید. تداوم این کار باعث می شود که انسان به لذت عبادت دست یابد؛ از امام زمان(ع) در این باره روایتی نقل شده که می فرمایند: «مَا أُرْغِمَ أَنْفُ الشَّيْطَانِ بِشَيْ‏ءٍ أَفْضَلَ مِنَ الصَّلَاةِ فَصَلِّهَا وَ أَرْغِمْ أَنْفَ الشَّيْطَانِ؛ (1) هیچ چیزی مانند نماز بینی شیطان را به خاک نمی مالد».
برای اینکه انسان در نمازی که می خواند تمر کز حواس داشته باشد توجه به این امور ضروری است:
1. اهمیت دادن به نماز؛
کسانى که نماز را سرسرى مى گیرند و نسبت به آن بى توجه هستند و به اهمیت نماز توجهى ندارند، حضور قلب نخواهند داشت. بر عکس کسانى که به نماز اهمیت مى دهند و براى آن سرمایه گذارى مى کنند و آن را ستون دین مى دانند و وقت و فرصت بیش ترى را صرف نماز مى کنند، حضور قلب بیش ترى خواهند داشت. خداوند در قرآن از برخی انسان ها چنین یاد می کند "رجال لا تلهیهم تجارة و لا بیع عن ذکر الله؛(2)
افرادی که تجارت و خرید و فروش آنان را از ذکر خدا باز نمی دارد". اینان در عین این که بین مردم هستند و به کار و تلاش مشغولند، ولی این کارها آنان را از نماز و یاد خدا باز نمی دارد.
2 . شناخت و آگاهی؛
هرمقدار معرفت انسان به حق تعالی بیش تر باشد، احساس او نیز بیش تر خواهد بود . در برابر پروردگار خاضع و خاشع خواهد بود و خداوند را ناظر و حاضر خواهد دید.
3 . فهم معانی نماز؛
4.آمادگی برای نماز و فراغت قلب؛
حضرت صادق (ع) در این باره می فرمایند: چون رو به قبله ايستادى، پس مأيوس باش از دنيا و از آنچه در دنيا است و از مردم و از آنچه در دست آنان است و همه را فراموش كن و قلب خود را از هر چيزى كه تو را مشغول كرده و از خدا باز داشته، و به سوى خويش جلب مى‏كند به جز خداوند متعال خالى و فارغ‏ كن و از صميم دل و خلوص قلب خود به عظمت و جلال پروردگار متوجه باش. و سپس ايستادن خود را در پيشگاه با عظمت او ببين‏.(3) حضرت امام خمینى(ره) در مورد راه هاى تحصیل حضور قلب مى گوید: " آنچه باعث حضور قلب شود، دو امر است: یکى فراغت وقت و قلب و دیگر فهماندن به قلب اهمیت عبادت را. و مقصود از فراغت وقت آن است که انسان در هر شبانه روزى براى عبادت خود وقتى را معیّن کند که در آن وقت خود را موظف بداند فقط به عبادت بپردازد و اشتغال دیگرى را براى خود در آن وقت قرار ندهد. انسان اگر بفهمد که عبادت یکى از امور مهمی است که از کارهاى دیگر اهمیتش بیش تر بلکه طرف نسبت با آن ها نیست [یعنی قابل مقایسه باسایر اعمال نیست] البته اوقات آن را حفظ مى کند و براى آن وقتى موظف مى کند ... از فراغت وقت،مهم تر فراغت قلب است و آن چنان است که انسان در وقت اشتغال به عبادت، خود را از اشتغالات و هموم دنیایى فارغ کند و توجه قلب را از امور متفرقه و خواطر متشتّته [=پراکنده] منصرف نماید و دل را یکسره خالى و خالص براى توجه به عبادت و مناجات با حق تعالى نماید و تا فراغت قلب از این امور حاصل نشود، تفرغ براى او و عبادت او حاصل نشود".(4)
تا بر نخیزی از سر دنیا و هر چه هست با یار خویشتن نتوانی دمی نشست
5. رعایت مستحبات نماز؛
6-ترک گناه،
کسى که به خیانت به مردم، کلاهبرداری، رشوه خواری، اختلاس، تهمت، غیبت فکر مى کند، براى او قلبى نمانده است تا در آن خدا جلوه کند. هر چه هست غیر خدا است.
دل ز دل بردار اگر بایست دلبر داشتن دلبر و دل داشتن نَبْوَد طریق عاشقان
7- همواره باید از خدای متعال کمک گرفته و توسل به اهل بیت(ع) داشت و عجز و ناتوانی خود را به محضر او عرضه کرد.برای توضیحات بیشتر می توانید با شماره (09640) تماس بگیرید
پی نوشت:
1. حر عاملی ، وسايل الشيعه، قم ، موسسه آل البیت، 1409ه.ق ، ج4 ، ص236 .
2. نور (24) آیه 37.
3.مصباح الشریعه، ترجمه مصطفوى، تهران، انجمن اسلامى حكمت و فلسف ايران‏، چاپ اول، 1360ش، ص54.
4.امام خمینی، چهل حدیث، موسسه تنظیم و نشر آثار امام، ص162.

پرسش: آیا اینکه خداوند فرموده اند کورکورانه دینتان را انتخاب نفرمایید ما نیز که از خانواده مسلمان هستیم باید در مورد دیگر فرقه ها نیز تحقیق کنیم و سپس یکی را انتخاب کنیم؟

پاسخ:

به طور کلی باید دانست که اسلام دین تحقیق و آزاد اندیشی است و از راه های گوناگون می کوشد اندیشه بشر را از اسارت باطل برهاند . آدمی با دید باز و وسعت نظر بیندیشد و داوری کند و دین و آیین حق را برگزیند. این سخن قرآن است که :
«بندگان مرا بشارت ده! همان كسانى كه سخنان را مى‏شنوند و از نيكوترين آن ها پيروى مى‏كنند. آنان كسانى هستند كه خدا هدايت شان كرده، و آن ها خردمندانند.».(1)
« هنگامى كه به آن ها گفته شود: «از آنچه خدا نازل كرده است، پيروى كنيد!» مى‏گويند: «نه، ما از آنچه پدران خود را بر آن يافتيم، پيروى مى‏نماييم.» آيا اگر پدران آن ها، چيزى نمى‏فهميدند و هدايت نيافتند (باز از آن ها پيروى خواهند كرد)؟!!»(2)
آیه اخیر، انسان ها را توبیخ می کند که چگونه به راه پدران و تقلید از آنان رفتند ، شاید پدران آن ها درک نمی کردند . پس تقلید در دین از نظر قرآن محکوم است. در روایات تصریح شده که تقلید در دین، نه فقط از پدر و مادر مردود است ، حتی تقلید در عقاید از شخصیت های بزرگ هم جایز نیست.(3)
البته بدان معنا نیست که باید دینی غیر از دین پدران انتخاب نمود ، بلکه چه بسا راه و دین پدران حق باشد، اما در هر صورت انتخاب دین باید با استدلال و آگاهی و تحقیق باشد ،پس اسلام خود سفارش به تحقیق و تامل و بررسی می نماید و از این امر هیچ پرهیز و ابائی ندارد .
به همین خاطر دین حقیقی هر انسانی همان چیزی است که در اعماق قلب خود بدان پایبند است و آن را حق می داند و با عقل و جان خود به حقانیت آن رسیده است. اسلام همه افراد را به ضرورت رسیدن به چنین دینی تشویق نموده است. از هر نوع تقلید کورکورانه در اصول و مبانی معرفتی و دینی مذمت نموده است.
در نتيجه هر فردی پس از رسیدن به بلوغ فکری و جسمی، به حکم عقل و البته به تصریح اسلام ، موظف است که دین حق را یافته و مبانی فکری و اعتقادی خود را بر اساس استدلالات عقلی و برهانی پایه ریزی نماید؛ این بدان معنا نیست که لازم باشد انسان تفکرات قبلی خود و باورهای مبتنی بر فطرت درونی خود را به کناری نهاده، آن ها را انکار نماید، بلکه به مقتضای رشد فکری و عقلی لازم است برای دفع شبهات و اشکالات عقلی، پایه های فکری خود را بر اساس تفکر و برهان و استدلال استوار نماید .
بر این اساس اگر نسبت به حقانیت دین و اعتقاد کنونی خود علم و یقین یا اطمینانی کامل دارید نیازی به تحقیق مجدد ندارید ، اما اگر این گونه نیست یا می خواهید ایمان و باور خود را تعمیق ببخشید ، لازم است که به شکلی صحیح و منطقی و منصفانه به بررسی سایر ادیان و مذاهب بپردازید و در مورد نظرات و آراء آنان تحقیق و جستجو نمایید .

در واقع شیوه درست ورود در این عرصه آن است که انسان با در اختیار داشتن ابزار و شرایط مناسب تحقیق ، به شکلی منطقی و صحیح و در بستری مناسب به جستجوی بی تعصب حقیقت بپردازد تا به نتیجه مطلوب برسد .
اما بر اساس یک اصل دقیق عقلانی می توان کار را ساده تر نمود .یعنی به جای بررسی همه منابع ادیان گوناگون، ابتدا به تحقیق و بررسی تعالیم و مفاهیم اسلام پرداخت ، زیرا اسلام به همه ادیان آسمانی قبلی معتقد بوده ،به پیامبری پیامبران آن ها باور دارد . ادیان را دین حقیقی مردم در زمان خودشان می داند ، اما در عین حال معتقد است که با آمدن پیامبر و شریعت بعدی ،دیگر این ادیان و شریعت شان از اعتبار و حجیت ساقط می شوند و نمی توان همچنان بر آن ها باقی ماند .
اما پیروان ادیان آسمانی هیچ کدام دین اسلام را برحق نمی دانند و گرنه اعتقاد به دین و شریعت خودشان نامعقول و نادرست خواهد بود ، چنان که یهودیان هنوز به آمدن مسیح باور ندارند و مسیحیت فعلی را دین حقیقی نمی انگارند ؛ به همین خاطر اگر ثابت شود که اسلام دینی برحق بوده و واقعا پیامبری به نام حضرت محمد از سوی خداوند آمده ، می توان یقین پیدا نمودکه دین حق در زمان کنونی اسلام است و در این مسیر مقایسه و بررسی دیگرادیان ضرورتی ندارد .
از این رو می توانید به شکلی منطقی و دقیق به مطالعه مبانی فکری اسلام و به خصوص تشیع بپردازید . از منظر عقل تک تک آموزه های آن را بررسی نمایید . اگر آن ها را منطبق برعقل و با برهان یافتید، یقین داشته باشید که دین بر حق در زمان کنونی اسلام و تفکر شیعی است ، در این مسیر کتاب های آموزش و تبیین عقاید در سطوح مختلف نوشته شده است(که به برخی اشاره می کنیم). اگر سوالی برای تان پیش آمد ،دوستان شما دراین مرکز می توانند پاسخگوی سوالات شما باشند .

کتاب های مفید :
- آموزش عقاید نوشته آیه الله مصباح یزدی ، نشر موسسه امام خمینی
- آموزش کلام اسلامی ، نوشته محمد سعیدی مهر ، نشر طه

پى‏نوشت‏ها:
1. زمر (39) آیه 18.
2. بقره (2) آیه 170 ؛ مائده(5) آیه 104.
3. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 ه ق ، ج 23، ص 103.
4. بقره (2) آیه 256.
5. کتاب مقدس، تورات، سفر تثنیه، فصل 13؛ عهد جدید (انجیل)، نامه‏ای به مسیحیان عبرانی، بند 10.
6. خمينى، تحرير الوسيلة، مؤسسه دار العلم‏ ، قم ، ج 1، ص 118.
7. عبد الکریم موسوی اردبیلی، فقه الحدود و التعزیرات، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1413 ق، ص 840.

پرسش: چرا هنگام افتادن قرآن، مهر یا ادعیه دیگر باید آن ها را بوسید؟ اصلا بوسیدن قرآن و مهر نماز به چه معناست؟

پاسخ:

بوسیدن قرآن، مهر ، کتب ادعیه بعد از افتادن لازم نیست. (1)
معنای بوسیدن احترام به آن است و یا جبران بی احترامی که احیانا شده است.
پی نوشت:
1. سئوال از دفتر آیت الله مکارم شیرازی در قم (7840001-0251).

پرسش: حدود ارتباط با داماد خانواده تا چه حد باید باشد؟آیا مثل یک برادر یا مثل هر نامحرم دیگر؟
پاسخ:

داماد خانواده مانند هر نامحرم دیگری است که باید حدود شرعی در رابطه با او مانند یک نامحرم حفظ شود . (1)
پی نوشت:
1. آیت الله مکارم شیرازی، توضیح المسائل، م 2042 به بعد .

پرسش: چندین پرسش
شرح : با سلام در چه صورت می توان نماز را قطع کرد؟ آیا هنگامی که در حین نماز وضو به هر دلیلی باطل می شود مثلا در نماز می بینی که دستت خودکاری شده است،باید نماز را در هر حالتی که هستیم قطع کنیم ؟
پاسخ:

در نماز اگر وضو باطل شود نماز باطل می شود و باید قطع کرد و دوباره وضو گرفت و نماز خواند.
اگر در حین نماز ببینی روی دستت چیزی است که مانع از رسیدن آب به پوست می باشد و بدانی موقع وضو بوده وبرطرف نشده وضو باطل است و نماز را باید قطع کرد. اما اگر ندانی موقع وضو بوده یا بعد از وضو پیدا شده و احتمال بدهی که بعد از وضو پیدا شده نماز صحیح است و وضوگرفتن لازم نیست.
جوهر خودکار مانع نیست یعنی موقع وضو هم باشد اشکال ندارد. البته بهتر است برطرف شود. بنابراین اگر در بین نماز ببینی دستت خودکاری است نباید نماز را قطع کنی و نمازت صحیح است.(1)
پی نوشت:
1. آیت الله مکارم، توضیح المسائل، مسئله322 و استفتائات، ج1، سوال 70 ، ج2، سوال 55.