قرآن

با سلام و تشکر از ارتباط شما با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی!
حج از واجب های بسیار مهم است و هر سال باید عده ای این فریضه الهی را انجام دهند. حتی اگر مردم پول نداشته باشند که به حج بروند بر حاکم اسلامی است که با بودجه خودش عده ای را به حج بفرستد تا بیت الله الحرام در ایام حج خالی از حج گزار نباشد. اما گاهی ممکن است انجام حج با یک واجب مهم تر تزاحم پیداکند وقابل جمع نباشد بگونه ای که با انجام حج آن واجب مه متر از بین می رود. مثل این که انجام حج باعث سقوط نظام اسلامی شود دراین صورت حاکم اسلامی در مقطع زمانی خاصی حج را تعطیل می کند.
تقدم اهم برمهم قاعده ای است که خود اسلام در تمام واجبات و محرماتش اجرا کرده است و اختصاص به حج ندارد.
مثلا خوردن شراب را حرام کرده ولی وقتی نجات جان انسانی منوط به خوردن شراب باشد خوردن را جایز نموده است. و تصرف در مال غیر را حرام کرده، اما در حالی که نجات جان مسلمانی بر تصرف در مال غیر باشد آن را جایز دانسته. و همین طور در سایر موارد.
آیت الله مکارم فرموده: قاعده اهم و مهم قاعده، عقلى و عقلائى است به اين معنى كه اگر در كلام مولى دو مصلحت معارض باشد و هر دو قابل جمع نباشد بالاخره يكى از آن دو از دست مى‌رود، عقل مى‌گويد هر كدام را كه مصلحت اقوى دارد انتخاب كن، و هر كدام را كه اهميّت كمترى دارد، رها كن. مثلًا جرّاحى خطراتى دارد ولى انسان براى جلوگيرى از به خطر افتادن زندگى خود از اين مفسدۀ مهمّ استقبال مى‌كند، اين قاعدۀ قطعىِ عقلى است و مصداق «كلّما حكم به العقل حكم به الشرع» است.
در آيات و روايات هم نشانه‌هائى از اين قاعدۀ عقليّه وجود دارد، مثلًا جواز «اكل ميته»، «تقيّه» «غيبت عند المشورت» «كذب براى إصلاح ذات البين» و «اكل مال غير، در قحطى» مصاديقى از قاعدۀ اهم و مهم هستند.
پی نوشت:
1. آیت الله مکارم، کتاب نکاح، ج1، ص 49.