قبض روح

مرگ انتقال انسان از عالم دنیا به عالم برزخ است و بدیهی است که در این انتقال جسم مادی انسان منتقل نمی شود. بلکه روح و نفس اوست که به عالم دیگر منتقل می گردد و مسئولیت این انتقال و دریافت روح انسان با فرشته موکل مرگ است ؛ خداوند در قرآن می فرماید :
« قُلْ يَتَوَفَّاكُمْ مَلَكُ الْمَوْتِ الَّذي وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلى‏ رَبِّكُمْ تُرْجَعُون (1)بگو: «فرشته مرگ كه بر شما مأمور شده، (روح) شما را مى‏گيرد سپس شما را بسوى پروردگارتان بازمى‏گردانند.»
اما در مورد کم و کیف این انتقال نمی توان اظهار نظر قطعی داشت؛ در این خصوص تنها می توان گفت که این دریافت روح و جدا شدن آن از بدن به طور کامل برای برخی افراد به سختی و برای برخی به آسانی انجام می شود.
امام رضا (ع) در روایتی می فرماید :« مرگ از براى مؤمن مثل بوى خوش است كه آن را ببويد و از جهت خوشى آن بوى او را خواب ربايد و جميع سختی ها و درها از او منقطع شود اما از براى كافران مثل گزيدن افعى و نيش فرو بردن عقربها يا سختر است‏. »(2)
البته در این خصوص معمولا خرافات و تصورات گوناگونی در بین توده مردم وجود دارد که قابل تامل نیست؛ اما در خصوص جاری شدن خون از بدن میت در هنگام مرگ باید گفت چنین چیزی در منابع دینی وجود ندارد و اگر هم باشد در مورد مومنان و اهل بهشت که به آسانی جان می دهند قابل قبول نیست؛ اما در عین حال در معدودی از روایات در خصوص فلسفه غسل میت بیان شده است که در هنگام مرگ منی از بدن فرد خارج می شود، در نتیجه این فرد جنب محسوب شده و باید غسل داده شود.
به عنوان مثال از حضرت امام رضا(ع) نقل شده:« مخلوقى نیست که هنگام مرگ منى از او خارج نشود ».(3)
عبداللّه قزوینی می گوید: از حضرت جوادالأئمه(ع) پرسیدم: چرا میّت را غسل می دهند... ؟ حضرت در پاسخ فرمود: میّت جنب است و چون می خواهد با فرشتگان دیدار کند، باید پاک باشد...(4)
البته روشن است که مقصود از این خروج منی همان شکل متعارف برای جنابت در افراد زنده نیست. زیرا آثاراین امر در افراد مشاهده نمی شود و در نتیجه بر فرض صحت این روایات مراد حضرت از این خروج منی حقیقت دیگری است .
اتفاقا در برخی از روایات همین باب بر خروج آن منی که فرد از آن به وجود آمده از بدنش سخن گفته شده نه منی خود فرد (5)؛ به هر حال در عین حال که درک دقیق مقصود ازاین روایات چندان آسان نیست، اما احتمال خروج خون از بدن فرد و مطالبی که نقل کردید صحیح به نظر نمی رسد و مستندی هم ندارد و در هر صورت خروج خون یا منی ارتباطی با روح ندارد. زیرا روح حقیقتی مجرد از ماده است و از این ویژگی های مادی مبراست.
پی نوشت ها :
1. سجده (32) آیه 11.
2. شيخ صدوق، عيون أخبار الرضا (ع)، انتشارات جهان، 1378 ه.ق ، ج 1، ص 274.
3.علامه مجلسي، بحار الانوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1404، ج 6، ص 95.
4. صدوق، علل الشرایع، قم، نشر مكتبه الداوري ،‌بي تا، ج 1، ص 348، حدیث 1.
5. همان، حدیث 22.