سلام
ایا اموات میتوانند در حق خودشان دعا کنند مثلا از خدانند طلب بخشش نمایند
با مراجعه به قرآن و روايات معصومين اجمالا وجود دعا و در خواست از مقام ربوبي براي اموات در برزخ و آخرت از طرف مومنين و تبهكاران وجود دارد. اما در خصوص بخشش گناه و يا نجات از عذاب فقط از طرف تبهكاران بيان شده كه آن هم نه تنها مورد توجه پروردگار قرار نمي گيرد. بلكه در بعضي موارد هم مورد توبيخ واقع مي شود.
1-دعاي مومنين وكفار در برزخ :
قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَيْنَ أَرْوَاحُ الْمُؤْمِنِينَ فَقَالَ أَرْوَاحُ الْمُؤْمِنِينَ فِي حُجُرَاتٍ فِي الْجَنَّةِ يَأْكُلُونَ مِنْ طَعَامِهَا وَ يَشْرَبُونَ مِنْ شَرَابِهَا وَ يَتَزَاوَرُونَ فِيهَا وَ يَقُولُونَ رَبَّنَا أَقِمْ لَنَا السَّاعَةَ لِتُنْجِزَ لَنَا مَا وَعَدْتَنَا قَالَ قُلْتُ فَأَيْنَ أَرْوَاحُ الْكُفَّارِ فَقَالَ فِي حُجُرَاتِ النَّارِ يَأْكُلُونَ مِنْ طَعَامِهَا وَ يَشْرَبُونَ مِنْ شَرَابِهَا وَ يَتَزَاوَرُونَ فِيهَا وَ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَا تُقِمْ لَنَا السَّاعَةَ لِتُنْجِزَ لَنَا مَا وَعَدْتَنَا(1)(راوي گويد از محضر امام صادق(ع)پرسيد ما رواح مومنين كجا هستند؟ امام فرمودند: در حجره هايي از بهشت(برزخي)از غذاهاي بهشتي مي خورند و از شرابهاي بهشتي مي نوشند و همديگر را زيارت مي كنندواينچنين مي گويند: خدايا زمان قيامت را برسان تا آن وعده هايي كه به ما دادي به ما برسد. پرسيدم ارواح كفار كجا هستند؟ امام فرمودند: آنها نيز در حجرههايي از آتش گرفتار غذا و نوشيدني هاي جهنمي هستند و اين دعارا دارند خدايا قيامت را نرسان تا آن وعده هايي كه به ما داده اي به ما برسد.
در قرآن خبر مي دهد از حال كفار و تبهكاران كه هنگام مرگ درخواستي از خدا دارند كه مورد توجه قرار نمي گيرد."حَتىَّ إِذَا جَاءَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قَالَ رَبِّ ارْجِعُونِ لَعَلىِّ أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كلاََّ إِنَّهَا كلَِمَةٌ هُوَ قَائلُهَا وَ مِن وَرَائهِم بَرْزَخٌ إِلىَ يَوْمِ يُبْعَثُونَ(2)(آنها هم چنان به راه غلط خود ادامه مىدهند) تا زمانى كه مرگ يكى از آنان فرا رسد، مىگويد: «پروردگار من! مرا بازگردانيد! شايد در آنچه ترك كردم (و كوتاهى نمودم) عمل صالحى انجام دهم!» (ولى به او مىگويند:) چنين نيست! اين سخنى است كه او به زبان مىگويد (و اگر بازگردد، كارش همچون گذشته است)! و پشت سر آنان برزخى است تا روزى كه برانگيخته شوند!
2-دعاي مومنين در آخرت:
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً عَسى رَبُّكُمْ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ وَ يُدْخِلَكُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّهُ النَّبِيَّ وَ الَّذينَ آمَنُوا مَعَهُ نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ أَيْديهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنا أَتْمِمْ لَنا نُورَنا وَ اغْفِرْ لَنا إِنَّكَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَديرٌ (3)(اى كسانى كه ايمان آوردهايد، به درگاه خدا توبهاى راستين كنيد، اميد است كه پروردگارتان بديهايتان را از شما بزدايد و شما را به باغهايى كه از زير [درختان] آن جويبارها روان است درآورد. در آن روز خدا پيامبر [خود] و كسانى را كه با او ايمان آورده بودند خوار نمىگرداند: نورشان از پيشاپيش آنان، و سمت راستشان، روان است. مىگويند: پروردگارا، نور ما را براى ما كامل گردان و بر ما ببخشاى، كه تو بر هر چيز توانايى).
3-دعاي كفار وتبهكاران در آخرت:
وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقالُوا يا لَيْتَنا نُرَدُّ وَ لا نُكَذِّبَ بِآياتِ رَبِّنا وَ نَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنينَ(4) كاش (حال آنها را) هنگامى كه در برابر آتش (دوزخ) ايستادهاند، ببينى! مىگويند: اى كاش (بار ديگر، به دنيا) بازگردانده مىشديم، و آيات پروردگارمان را تكذيب نمىكرديم، و از مؤمنان مىبوديم!
رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْها فَإِنْ عُدْنا فَإِنَّا ظالِمُونَ (5)(پروردگارا! ما را از اين (دوزخ) بيرون آر، اگر بار ديگر تكرار كرديم قطعاً ستمگريم (و مستحق عذاب)!
با توجه به اين بخش از دعاهاي مومنين و تبهكاران اجمالا اصل دعا و درخواست در برزخ وآخرت وجود دارد. اما در خصوص طلب بخشش از ناحيه خود اموات مطلب روشني در متون ديني نيافتيم. اگر چه طلب بخشش و يا ترفيع درجه براي مومني كه قابليت دريافت رحمت خاصه الهي را دارد از طريق شفاعت امكان پذير است و نصيبي به او مي رسد. اما اينكه مستقيما خود ميت بتواند از طريق دعا بهره اي ببرد به صراحت معلوم نيست.
پي نوشت ها:
1. محمد باقر مجلسي، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء، 1404ق، ج6،ص234 .
2. مومنون(23)آيه(99-100).
3. تحريم(66)آيه(8).
4. انعام(6)آيه(27).
5. مومنون(23)آيه(107).
