کمال

در باره فراز اول پرسش باید گفت: گرچه حقیقت آن است که کمال انسان اصلا طرف نسبت و قیاس با کمال خداوند متعال قرار نمی گیرد تا در باره تفاوت آن دو پرسشی قابل طرح باشد. ولی از باب تسامح وتحلیل ذهنی و بشری اگر کسی بخواهد در باره تفاوت آن دو بحث کند می تواند بگوید:
میان ماه من تا ماه گردون تفاوت از زمین تا آسمان است
چه این که می تواند بگوید: تفاوت آن دو نظیر تفاوت بی نهایت و با نهایت، تفاوت مطلق با مقید، تفاوت مبدء نور با جلوه نور، تفاوت خالق با مخلوق، علت با معلول، ممکن با واجب و مانند آن است. بلکه به گفته ی مولوی همانند تفاوت وجود با عدم است لذا گفت:
ما عدم هاییم و هستی ها نما تو وجود مطلق و هستی ما
باد ما وبود ما از داد تست هستی ما جمله از ایجاد تست
لذا هستی نمودی نیست را عاشق خود کرده بودی نیست را (1)
طبق این نگاه نسبت وجود انسان با همه کمالات هستی او نظیر عدم هستی نما وجود مطلق است. که هر چه او دارد از وجود مطلق است ونه از خودش.
در باره فراز دوم پرسش باید گفت گرچه همه انسان ها بالقوه دارای استعدا د کمال یابی اند. ولی به طور یقین همگان در رسیدن به کمال لایق خود یکسان نیستند. (2) در این رابطه سخن عطار بسیار شنیدنی است:
جهد هر کس قدر حال او بود سیر هر کس تا کمال او بود
گر مگس پران کند چندان که هست کی کمال سرسرش آید به دست (3)
بنابراین گر چه همه انسان ها دارای کمال مفروض اند و مسیر تکاملی آدمی نیز محدودیتی ندارد و محدود به حدی نیست و هر اندازه تلاش کند می تواند کامل و کامل‌تر شود، ولی هر کس به اندازه توان و تلاش خود می توان سیر کند و به کمال لایق خود برسد،
پی نوشت ها:
1. مولوی مثنوی معنوی، نشر اقبال تهران 1378 ش، دفتر اول ،بیت 605.
2. ابن ترکه تمهید القواعد، نشر علمی فرهنگی تهران 1370 ش، با تصحیح آشتیانی، ص 25.
3. عطار، پند نامه بی سر نامه، نشر کتاب خانه سنایی تهران 1362 ش، با تصحیح احمد خوش نویس، ص125.