لغت

جود در لغت به معنای بخشیدن است. حال بخشیدن با مال یا با علم(1) و كرامت در لغت از ماده "کرم" به معنای سخاوت، شرافت، نفاست و عزّت است(2) و هرگاه این صفت برای انسان به کار رود به معنای اسم برای اخلاق و افعال زیبایی میباشد که از او سر می زند (3) .
بنابراين كرامت خود یکی از صفات نفسانی است كه همه صفات و افعالي را كه به نوعي دال بر عزت و بزرگی شخص است را در برمی گیرد و یکی از آنها بخشش و جود است لذا هر فعل و يا قولي كه به صورت نيكو صورت گيرد، كرامت نام دارد. مانند قول كريم،رزق كريم، وجه كريم و...بر اين اساس بخشش که معنای جواد است از لوازم کرامت است (4) .
در نتيجه کرامت دارای آثار مختلفی از جمله بخشش است. اما مرحله ای بالاتر از بخشش و به معناي بخششي زيبا است و آن است كه بدون درخواست ديگري و يا در شدت نياز و قحطي عطاء شود آن چنانكه شخصي از امام حسن مجتبي(ع) درباره معناي كرم سوال كرد و حضرت فرمود" الِابْتِدَاءُ بِالْعَطِيَّةِ قَبْلَ الْمَسْأَلَةِ وَ إِطْعَامُ الطَّعَامِ فِي الْمَحْل ....‏"(5) بخشش پيش از درخواست و غذا دادن در قحطى‏..."
اما جواد از ماده جود به معناي مطلق بخشش و به تعبيري بخيل نبودن است. لذا شخصی از امام موسی کاظم(ع) درباره معنای جود سوال کرد و امام در پاسخ جود را به دو قسم جود در خداوند و جود در انسان تقسیم کرده و درباره جود در انسان فرمود" ...فَإِنَّ الْجَوَادَ الَّذِي يُؤَدِّي مَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَ الْبَخِيلَ مَنْ بَخِلَ بِمَا افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَيْهِ..."(6) جواد كسى است كه آنچه خداوند بر او واجب نموده پرداخت نمايد و بخيل كسى است كه از پرداخت آن بخل ورزد...."
پي نوشت ها:
1. راغب اصفهانی، المفردات في غريب القرآن، دارالعلم، بیروت، 1412ق، ج 1، ص 121 .
2. قرشى، سيد على اكبر، قاموس قرآن، چ دار الكتب الإسلامية، تهران 1371 ش ، ج 6، ص 103 .
3. راغب اصفهانی، المفردات في غريب القرآن، دارالعلم، بیروت، 1412ق، ج 1، ص 707
4. ر.ك مصطفوى، حسن، التحقيق في كلمات القرآن الكريم، چ بنگاه ترجمه و نشر كتاب، تهران1360 ش، ج‏10، ص 47.
5. ابن شعبه حرانى‏، تحف العقول عن آل الرسول(ص)‏، چ جامعه مدرسين‏، قم‏ 1404 ق‏، ص 225 .
6. مجلسى، بحار الأنوار، چ اسلاميه، تهران، بي تا، ج 10، ص 246.