مهدویت

پرسش: مهدویت
شرح : سلام سوال این است که آیا امام زمان )ع( همسر دارد و آیا می شود که نداشته باشد اگر دارند همسر او مثل خود ایشان عمر طولانی دارند فرزندان چطور؟

پاسخ:
پاسخ را با ذکر چند نکته بیان مى داریم:
اوّل: چون امام زمان(عج) از دیده‏ها پنهان است و در پشت پرده غیبت قرار دارد، نمى‏توان از راه حس و مشاهده و به صورت عادى به پاسخ سؤال نایل شد؛ نیز چون سؤال از مباحث عقلى و انتزاعى نیست، از راه برهان عقلى نیز نمى‏توان پاسخ را دریافت نمود. تنها راه پاسخ گویى، روایات پیشوایان معصوم(ع) است که چون آنان از علم برترى بهره‏مند مى باشند، مى توانند از آینده خبر دهند که از آن جمله حوادث و مسائل مربوط به مهدى منتظر(ع) است.
دوم: حال که پاسخ را مى بایست از اخبار پیشوایان معصوم(ع) جستجو نمود، به سراغ روایات مى رویم. در روایات صحیح و معتبر، پاسخ روشنى به پرسش وجود ندارد؛ بلکه در برخى روایات با ایهام و اشاره در این زمینه سخن به میان آمده است، از جمله:
1- مفضل بن عمر گوید: از امام باقر(ع) شنیدم که در مورد امام مهدى(عج) فرمود: »صاحب الزمان را دوغیبت است. یکى از آن دو به اندازه‏اى طولانى شود که برخى گویند: حضرت از دنیا رفته و برخى گویند کشته شده است اما کسى جز آنانى که امور حضرت را پى‏گیرى مى کنند، از مکان و فرزندان وى آگاه نیستند«.(1)
2- از امام صادق(ع) آمده است: »گویا مى بینم حضرت مهدى(عج) با اهل و عیالش در مسجد سهله است«.(2)
3- از امام هشتم(ع) در دعایى نقل شده است: " خدایا، مایه چشم روشنى و خوشحالى امام زمان(عج) را در او و خانواده و فرزندان و ذریه و تمام پیروانش فراهم فرما!"؛(3).
4- نیز از آن حضرت در مورد امام زمان(عج) این دعا نقل شده است: »اللهم صل على ولاة عهده و الائمة من ولده؛(4) خدایا، بر والیان و فرزندان وى که امامند، درود فرست!«.
ظاهر این این روایات دلالت بر زن و فرزند داشتن است.
این روایات به فرض پذیرش و درستى سند و صحت انتساب آن به امام معصوم، از نظر دلالت به روشنى گویا نیست که امام مهدى(عج) در دوره غیبت همسر و فرزند دارد.
در برخى احادیث مشکل سندى و در برخى دیگر مشکل دلالت وجود دارد.
افزون بر این روایاتى وجود دارد که با صراحت وجود فرزند را براى حضرت نفى مى کند.(5)
سوم: با توجه به روایات مذکور مى گوییم:
در مورد زن و فرزند امام مهدى(ع) سه احتمال وجود دارد:
1- حضرت ازدواج نکرده است.
لازمه این احتمال آن است که امام(ع) یکى از سنت‏هاى مهم اسلامى را ترک کرده باشد، که با شأن امام سازگار نیست. امّا از سوى دیگر چون غیبت از اهمیت بیشترى برخوردار است؛ به ناچار امام از سنت چشم پوشى مى کند، که اشکالى ندارد. براى حفظ مصلحت بالاتر، از مصلحت پایین‏تر چشم پوشى مى گردد.
2- حضرت ازدواج نموده امّا فرزندى ندارد. نداشتن فرزند به سبب غیبت است. پذیرش این فرض، سؤالى را با خود مى آورد که آیا همسرش هم از عمر طولانى بهره‏مند است یا این که مدّتى با حضرت زندگى کرده و بعد از دنیا رفته است؟ در این صورت حضرت به سنت ازدواج عمل کرده و بعد بدون زن و فرزند زندگیش را ادامه مى دهد.
3- حضرت زن و فرزند دارد. با پذیرش این فرض، این سؤالات مطرح است: آیا آنان نیز عمرى طولانى دارند؟ فرزندان حضرت نیز فرزندانى دارند؟ اگر دارند، این همه اولاد، در پى اصل خویش مى افتند و همین کنجکاوى، مسئله را به جایى مى رساند که با فلسفه غیبت منافات دارد.
با توجه به مطالب مذکور، نمى‏توان یکى از این سه احتمال را قاطعانه پذیرفت و این به مقتضاى خرد ورزى است که در جایى که دلیل کافى براى اثبات یا انکار چیزى وجود ندارد، از ابراز حکم قطعى خوددارى گردد. بر این اساس نمی توان وجود فرزند وهمسر رابرای امام زمانثابت نمود (6)
پى‌نوشت‌ها:
1. شیخ طوسى، کتاب الغیبه، قم ،موسسه معارف اسلامی ،1411 ، ص 162.
2. مجلسى، بحارالانوار، بیروت موسسه الوفا ، 1404،ج 52، ص 317.
3. سید ابن طاووس، جمال الاسبوع، قم ، انتشارات رضی، ص 51.
4. همان، ص510.
5. مسعودى، اثبات الوصیه، ص 221، بی نام.
6. مجله حوزه ،ویژه امام زمان (ع)، شماره 70و71، ص 55 به بعد.

پرسش: و سوال دوم اینکه اینکه می گویند دوشنبه و پیجشنبه یا جمعه اعمال ما خدمت امام زمان علیه السلام می رود معنایش چیست مگر قبل از این خبر نداشته اصلا معنای این نامه نگاری برای امام زمان چیست؟ لطفا مستند جواب بدهید باتشکر
پاسخ:
براساس آموزه های دینی انسان کامل یعنی پیامبر و ائمه از اعمال امت آگاهی دارند. اعمال ما بر آن ها عرضه می شود. پس آنچه مطرح است، آگاه شدن امام از اعمال ماست و نه رویت حسی تا زمان بر بودن رویت و مانند آن مطرح شود . از این رو انسان کامل نه تنها در زمان حیات بلکه بعد از مرگ خود نیز از اعمال ما آگاه می شود .با الهام از آموزه های دینی گفته شده :
هر پیامبری در حال زندگی و مرگ از طریق مشاهده باطنی و روحانی، ناظر بر احوال امت خویش خواهد بود. روح پاک پیامبر اسلام ناظر بر همة ‌امت‌‌های پیشین و امت خویش می‌باشد. (1)
در این باره که امام زمان هر عصر، ناظر اعمال مردم آن عصر است، احادیث متعددی آمده است. امام صادق(ع) فرمود: «تعرض الأعمال یوم الخمیس علی رسول‌الله و علی الائمة؛(2) روز پنج‌شنبه اعمال مردم به رسول خدا و ائمه(ع) عرضه می‌شود».
در روایت دیگر آمده: «فی کل قرن منهم امام منا شاهد علیهم و محمد(ص) شاهد علینا؛(3)
در هر عصر و زمانی، امامی از ما اهل بیت، شاهد و ناظر اعمال مردم است. رسول خدا شاهد بر اعمال ما است». در توقیعی مبارک از حضرت مهدی(ع) آمده:
«فإنّا یحیط علمنا بآنبائکم، و لا یعزب عنّآ شی من أخبارکم و معرفتنا بالزلل الذی اصابکم؛(4)
به اخبار شما علم داریم. هیچ چیزی از اخبار شما بر ما پوشیده نیست. از لغزش و کاستی‌‌های عملکرد شما آگاه هستیم. چیزی بر ما پوشیده نمی‌ماند».
عارف بصیر و حکیم ژرف‌نگر امام خمینی با الهام و استناد به این گونه روایات گفته است:
«ببینید که تحت مراقبت هستید. نامه اعمال ما می‌رود. پیش امام زمان(عج) هفته ای دو دفعه به حسب روایات. نکند که خدای نخواسته از من و شما و سایر دوستان، امام زمان ناراضی شود». (5)
بنا بر این معلوم می‌شود که حضرت مهدی موعود به عنوان آخرین خلیفه الهی روی زمین از راه‌‌های مختلف نظیر عرضه نامه اعمال و یا احاطه علمی و علم محیطش، بر عملکرد مردم نظارت دارد. به اذن الهی می‌داند که چه کسی چه کاری انجام می‌دهد.
طبق این بیان یکی از وجوه عرضه اعمال بر حجت خدا در هر عصر به شهادت گرفتن آن ها از طرف خدا نسبت به اعمال بندگان است. این عرضه به اجازه خدا و به امر او رخ می دهد.
امام زمان در هر عصر و زمان ولایت امت خویش را برعهده دارد. جانشین خدا در بین آنان است. مسوولیت رسیدگی به اعمال آن ها و وضع دنیوی و اخروی آن ها بر عهده ولی خدا است. باید چنین عرضه ای اتفاق بیافتد تا امر رسیدگی به امور امت با آگاهی و اشراف کامل تری انجام بگیرد.
آیا امامی که به امور امت اشراف و آگاهی کامل دارد، بهتر می تواند به امور آن ها رسیدگی کند و مشکلات آن ها را رفع کند یا امامی که چنین آگاهی و اشرافی ندارد؟ یقینا امام آگاه و مشرف به امور بندگان بهتر می تواند وظائف امامت خود را به انجام برساند.
. اینکه در برخی روایات نظیر آنچه اشاره شد، تعبیر عرضه اعمال در روز خاص به انسان کامل آمده ، مراد از عرضه ، رویت حسی نخواهد بود، بلکه عرضه شبیه عرضه در قرآن در باره فرشتگان است:ثم عرضهم علی الملایکه ؛ (6)آن گاه حقایق آن اسما را بر فرشتگان نمایان کرد .
عرضه با مشاهده حسی نیست . در نتیجه آن چه در روایات در باره عرضه اعمال بر امام عصر مطرح شده، نباید به مفهوم رویت حسی زمان بر تلقی شود، ازسوی دیگر
مقصود از عرضه نامه ی اعمال ، نامه نگاری نیست، بلکه مقصود عرضه اعمال بر حضرت می باشد،
پی‌نوشت‌ها:
1. ناصر مکارم ، تفسیر نمونه، تهران ، دارالکتب الاسلامیه، 1379ش. ج3، ص 434،
2. محمد باقر مجلسی ،بحارالانوار، نشر ، بیروت ، دارالاحیاء ـ 1403ق. ج23، باب 20، حدیث 38، ص 345،
3. همان، حدیث 47، ص 347.
4. همان، ج53، باب 31، توقیع7، ص 175.
5. امام خمینی ، صحیفه امام، نشر مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام ـ 1383ش. ج8، ص 391،
6. بقره (2)آیه 31 .