پرسشگر گرامی با سلام و تشکر از ارتباطتان با این مرکز
دربارة رزق و روزی مخلوقات و نحوة روزی رساندن خداوند به آفریده ها بحث های دقیق و ظریفی است که باید مورد دقت قرار گیرد:
اوّلاً از قرآن مجید استفاده می شود که تمام بندگان خدا و موجودات جاندار، دارای روزی مقدّر هستند . هیچ کس از قلم نیفتاده است، اما نزول این روزی و تحقق این تقدیر بر اساس عواملی است که بر جهان طبیعت حاکم است. مانند اینکه خداوند می فرماید: « خداوند از آسمان آبى فرستاد و از هر درّه و رودخانهاى به اندازه [ظرفیت]آنها سيلابى جارى شد ».(1) در واقع اصل فیض خدا و از جمله روزی او بر بندگان کامل است، اما گاهی نقص در قابل و دریافت کننده این فیض است.
دوم: نباید تصور کرد که مقدّر شدن روزی به این معنا است که روزی به در خانة افراد بیاید، بلکه به این معنا است که منابع تأمین روزی جانداران پیش بینی شده است: "و قَدََّرَ فِیهَا أَقوَاتَها؛(2) خداوند روزی جانداران را در جهان به اندازه قرار داد". و انگیزة احتیاج و گرسنگی و میل به بقای حیات را ضامن اجرای آن مقرر کرده ، ولی بر بندگان لازم است با سعی و تلاش خویش به سوی پیدا کردن روزی حرکت کنند. آن را از منابع گستردة الهی که در طبیعت قرار داده شده است، به دست آورند ؛ چنان که فرمود: "وَ أَن لَیسَ لِلإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَی؛(3) برای انسان بهره ای جز سعی و کوشش او نیست".
سوم: با این که خداوند روزی همه را تأمین و تضمین کرده، همة افراد بشر در بهره گیری از مواهب خلقت و نعمت های الهی یکسان نیستند، زیرا از نظر نیروهای انسانی، استعداد، هوش، طرز تفکر، امکانات مادی و اوضاع جغرافیایی یکسان نیستند. تفاوت از سنت های الهی و لازمه حیات اجتماعی است، چنان که امام علی(ع) فرمود: "َ لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا تَفَاوَتُوا فَإِذَا اسْتَوَوْا هَلَكُوا؛(4) مردم تا زمانی به خیر و خوشی خواهند بود که متفاوت باشند. پس اگر زمانی همه در سطح هم قرار گرفتند، نابود خواهند گشت".
در نتیجه خداوند روزی همه بندگان را می رساند اما ظلم برخی از افراد در حق دیگران و و همچنین نوع رفتار و عملکرد خود انسان ها در موقعیت ها و مان های گوناگون و همچنین حکمت وجود تفاوت ها در توانمندی انسان ها در مواردی این اختلاف در بهره مندی از روزی را رقم می زند .
برای پاسخ تفصیلی به این سؤال می توانید تفسیر آیات رزق را در المیزان و تفسیر نمونه ملاحظه فرمایید. مطالعة فصل 21 کتاب نقطه های آغاز در اخلاق عملی نوشتة آیت الله مهدونی کنی نیز مفید است.
پی نوشت ها:
1. رعد (13) آیه 17
2. فصلت (41) آیه 10.
3. نجم (53 ) آیه 39.
4. شيخ صدوق، الأمالي، يك جلد، انتشارات كتابخانه اعلمی ،بیروت ، 1400 ه ق ، ص446.
