با سلام هفته گذشته پرسشی با عنوان بالا پرسيده بودم. از پاسخ شما قانع نشدم گفته بوديد :
*************************************
گرچه ممکن است برخی درتشخیص امام زمان(ع) -هنگام ظهور - دچار مشکل شوند، اما اکثر مردم تشخیص می دهند که امام زمان (ع) ظهور کرده است، زیرا درآن زمان حوادثی اتفاق می افتد و شرایطی فراهم می شود که شناخت امام زمان (ع) را آسان می نمایند. اولين حادثهاى كه بعد از ظهور امام زمان(ع) شكل مىگيرد، اعلام ظهور امام زمان(ع) است. ظهور حضرت به وسيله منادى آسمانى اعلام مىگردد، آن گاه حضرت در حالى كه به كعبه تكيه داده است، با دعوت همگان به حق، ظهور خود را اعلام مىدارد.(1)؛ با این حادثه مردم مدعییان درو غین ظهورا از غیرآن تشخیص می دهند، زیرا ندای آسمانی تنها درزمان ظهور امام محقق می شود. ازسوی دیگرمردم - در زمان ظهور - به حاکمیت عقلانیت نایل مىشوند. در روایات آمده است که در عصر ظهور برکات خداوندى به بشر ارزانى داشته، دست رحمت ایزدى بر عقلهاى مردم کشیده مىشود. مردم از نظر عقل و بصیرت در وضع بى مانندى قرار مىگیرند.(2) این امر کمک می کند که مردم مدعیان دورغین ظهور، تشخیص دهند، مهمتر از همه اینکه از احاديث اهل بيت(ع) استفاده مىشود: هنگامى كه اوضاع عمومى جهان مساعد گشت و افكار جهانيان براى پذيرش حكومت حق آماده شد، خدا به مهدى(ع) اجازه نهضت مىدهد. پس ناگهان در مكه ظاهر مىگردد و منادى حق (جبرئيل) بشارت ظهورش را به سمع جهانيان مىرساند. مردان برگزيده جهان كه در چندين روايت تعدادشان 313 نفر تعيين شده، اولين نداى حق را لبيك گفته، در اولين ساعات دعوت، مجذوب مغناطيس ولايت مىگردند. حضرت صادق(ع) فرمود: «هنگامى كه صاحب الزمان(ع) ظهور نمود، جوانان شيعه بدون وعده قبلى در همان شب خودشان را به مكه مىرسانند».سپس دعوت عمومى خويش را شروع مىكند، مردم رنج ديده و از همه جا مأيوس دورش اجتماع مىنمايند، و با او بيعت مىكنند و در اندك زمانى سپاه انبوهى از مردان شجاع و فداكار و اصلاح طلب جهان، برايش مجهز مىشوند. امام محمد باقر و امام جعفر صادق(ع) در توصيف ياران قائم فرمودند: «شرق و غرب جهان را اشغال مىكنند، تمام موجودات جهان را مسخر مىگردانند.(3) بشارت ظهور حضرت توسط جبریل، جمع شدن یاران امام و آمادگی جهانی برای ظهور امام زمان (ع)، نیز یکی دیگر از معیار های شناخت امام زمان از مدعیان دروغین ظهور می باشند. همچنین در عصر امام زمان (ع) ارتباطات قوی می شوند و این امر نیز درشناخت امام زمان کمک می کند، چنانکه در برخی از روایات سخن از شیوه ای خارق العاده برای ارتباط میان مؤمنان در عصر ظهور امام زمان(ع) به میان آمده است. امام صادق(ع) می فرماید: مؤمن در زمان مهدی (ع)در مشرق زمین زندگی می کند، در حالی که برادر خود را در غرب می بیند، همچنین آن کس که در غرب است، برادر خویش را در شرق می بیند».(4) افزون بر آن در هنگام ظهور امام، خداوند عنایت ویژه به این امر می نماید و امداد های غیبی را در اختیار امام قرار می دهد ،مثلا امام صادق فرمود: «هنگامی که قائم ما (ع)ظهور نماید،خداوند به گوش و چشم شیعیان ما توسعه خواهد داد، به گونه ای که میان آنان نامه رسان و پیامبری نخواهد بود، او با آنان سخن می گوید، در حالی که در مکان خود است. شیعیان سخنان او را می شنوند و او را نیز می بینند.»(5 ) این امر نیز درتشخیص امام از غیر آن حضرت کمک می کند. گرچه امام زمان (ع) از معجزات کمتر بهره می گیرد، امام در برخی موارد از این امر استفاده می کند، شاید یکی از آن موارد ، این موردباشد که مردم از ظهور امام آگاهی پیدا کنند. امام صادق (ع) فرمود:«هنگامی که حضرت قائم(عج) در شهر مکه ظهور می کند و قصد حرکت به سوی کوفه را دارد، به سپاه خود اعلام می کند که آب و غذا و توشه راه، با خود برندارید، چون سنگ(عصای) حضرت موسى(ع) همراه حضرت است. هر جا توقف می کنند، سنگ(عصا) را به زمین می کوبد و از زمین چشمه های آب می جوشد. هر کس گرسنه باشد، با نوشیدن آن سیر می گردد و هر کس تشنه باشد ،سیراب می شود».(6) پی‌نوشت‌ها: 1. نجم الدّين طبسى چشم اندازى به حكومت مهدى، ص 64 - 65. بی نام. 2. بحارالانوار، ج 75، ص 51. 3 .ابراهيم امينى، دادگستر جهان، قم، شفق ، 1378 ، چاپ هیجدهم ، ص 301 - 302. 4. بحارالانوار، ج 52، ص 391. 5. شيخ كلينى ،الكافي، اسلاميه، ج 8، ص 241. 6. همان ،ج 1، ص 231.
**************************************
من اين پاسخ را به نوعی شانه خالی کردن از مسئوليت شناخت خودمان می دانم. اينکه ما کار نکنيم و حواسمان جمع نشود و منادی و جبرائيل از آسمان خودشان ندا می دهند که چه کسی امام واقعی است. يا نشانه های روی زمين خودشان به موقع به ما نشان خواهند داد يا مردم خود به خود عالم تر می شوند و ...
در تاريخ اسلام به کرات مشاهده شده مردم به طلب يافتن امام وقت خود کوشش کرده اند و به دام امام های قلابی افتاده اند (مثل جعفر کذاب و ... ) که اين خطا از جانب آنان از نظر خدا پذيرفته نيست و عدم کوشش آنان در يافتن حقيقت برای آنان گران تمام شد.
پس انسان بايد خود با تحقيق و شناخت ملاکهای حقانيت امام مراقب باشد تا به خطا نرود نه اينکه منتظر باشد ندايي از آسمان او را آگاه کند يا نشانه هايي در زمين به او پيام دهد.
اگر در خصوص راههای شناخت امام (در زمان ما و در زمان های گذشته ) راهی سراغ داريد که به اجتهاد خود فرد نياز دارد بفرماييد.
آنچه که در جواب- قبل بیان شد-، با آنچه که شما بیان نمودید، منافات ندارد، زیرا در نوشتار قبل، نقش اجتهاد انسان در شناخت امام زمان (ع) نفی نشده است، بلکه در آن نوشتار معیار ها و راههایی تشخیص امام زمان از مدعیان دروغین ظهور بیان گردیده است، مثلا یکی از آن راهها رشد فکری انسانها است، معنای آن این است که عصر ظهور، مانند زمان ما نیست که برخی در شناخت امام مشکل جدی داشته باشند، در آن عصر مردم رشد فکری بیشتر ی دارند، لذا در تشخیص امام زمان (ع) کمتر دچار مشکل می شود. البته یکی از راهها همین مساله ای است که - شما اشاره- نمودید، یعنی اینکه انسان در عصر ظهور باید تفحص و اجتهاد نماید که مدعیان دورغین ظهور را تشخیص دهد. در آیات نیز تاکید شده است. اگر انسان تقوا را رعایت کند، خدواند به وی نورانیت می دهد و حس تشخيص او را قويتر مي سازد و درك و ديد و روشنبينى خاصى به او مىبخشد، چنانكه در سوره انفال آيه 29 مىخوانيم: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقاناً:" اى مؤمنان اگر تقوا پيشه كنيد خداوند فرقان يعنى وسيله تشخيص حق از باطل را به شما عطا مىكند".(1)
بدینسان اگر انسان تقوا را رعایت کند خداوند به آن نورانیت خواهد داد که امام زمان خود را بشناسد همچنین انسان با مطالعه آیات و روایات مربوط به امام زمان (ع) می تواند امام زمان (ع) را - در هنگام ظهور- بشناسد، زیرا در این آیات و روایات ویژگیهایی حضرت بیان شده است. تعداد آیات در باره امام زمان زیاد می باشد. از جمله این آیه: هُوَ الَّذِي‌َّ أَرْسَل‌َ رَسُولَه‌ُ و بِالْهُدَي‌َ وَدِين‌ِ الْحَق‌ِّ لِيُظْهِرَه‌ُ عَلَي الدِّين‌ِ كُلِّه وَلَوْ كَرِه‌َ الْمُشْرِكُون‌َ ؛(2) او كسي است كه رسولش را با هدايت و آيين حق فرستاد تا او را بر همة آيين‌ها غالب گرداند، هر چند مشركان كراهت داشته باشند. اين آيه با اندكي تفاوت در دو مورد ديگر نيز آمده است.(3) در اين آيه تصريح شده است كه اسلام، روزي سراسر جهان را فرا خواهد گرفت و بديهي است كه اين وعده، تا كنون تحقق پيدا نكرده است. از امام صادق(ع) در تفسير اين آيه آمده است: به خدا سوگند! هنوز محتواي اين آيه تحقّق نيافته است، و تنها زماني تحقق مي‌پذيرد كه قائم خروج كند، در وقتي كه او قيام كند، كسي كه خدا را انكار نمايد، در تمام جهان باقي نخواهد ماند.(4) از امام باقر(ع) در تفسير این آيه می فرماید: وعده‌اي كه در اين آيه است، به هنگام ظهور مهدي از آل‌محمد(ص) تحقق پيدا مي‌كند و در آن روز هيچ كس در روي زمين نخواهد بود، مگر اين كه به حقّانيت محمد(ص) اقرار مي‌كند. (5)
از آنجا که مسأله مهدویت از اهمیت خاصی بر خوردار است در روایات در باره ابعاد زندگی حضرت بحث شده است. در برخی روایات از اسم ، لقب و ویژگیهای ظاهری امام سخن به میان آمده است. در برخی دیگر از علل غیبت امام زمان، در برخی از نحوه ظهور و حکومت و... سخن گفته شده است. مطالعه این روایات انسان را به امام زمان آشنا می نماید. رسول خدا (ص) فر مود: روزی از دهر باقی نمی ماند. مگر اینکه مردی از اهلبیت من ظهور خواهد کرد که جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود آن گونه که پر از ظلم شده است(6) امام حسین (ع) فرمود: دوازده مظاهر هدایت از مایند كه اول آنان امیرالمؤمنین و آخرشان، یازدهمین فرزند من، امامی است كه حق را برپا خواهد داشت. خداوند زمین مرده را به وجود او زنده خواهد نمود و در پرتو او دین حق را بر همه ادیان، غالب خواهد گرداند هر چند كه كفار را خوش نیاید. برای او غیبتی است كه اقوامی در آن دوران غیبت از دین برمی‌گردند و گروه‌هایی نیز در ایمان خود ثابت می‌مانند. لیكن اینان مورد اذیت و آزار منكرین قرار می‌گیرند و به آنها گفته می‌شود اگر راست می‌گویید. پس چه زمانی وعده ظهور، فرا می‌رسد. آگاه باشید كسی كه در غیبت ولی عصر بر این آزارها و تكذیب‌ها صبر كند به منزله كسی است كه با شمشیر در خدمت رسول الله جهاد كرده باشد.(7)
پی نوشت ها:
1. ناصر مكارم شيرازى، تفسیر نمونه، تهران، دار الكتب الإسلامية ، 1374 ش، چاپ اول، ج ، 1ص151.
2. توبه،آیه. 33.
3. سوره صف، آية 9 و فتح، آيه 28.
4. ناصر مکارم شیرازی، همان، ج 7، ص 373.
5 .طبرسى فضل بن حسن، مجمع البيان فى تفسير القرآن، تهران ، ناصر خسرو، 1372 ش، ج 5-6،ص25 .
6. صافی گلپایگانی منتخب الاثر، قم،موسسه حضرت معصومه،چاب اول،سال 1419ه، ص192.
7. شيخ صدوق، اكمال الدین و تمام النعمة، ناشر :اسلاميه ، ص317 .
