آیه 48 سوره بقره

با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخکویی به سوالات دینی
آیه 48 بقره می گوید در قیامت هیچ شفیع و دادرسی نیست :
وَ اتَّقُوا يَوْماً لا تَجْزي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَ لا يُقْبَلُ مِنْها شَفاعَةٌ وَ لا يُؤْخَذُ مِنْها عَدْلٌ وَ لا هُمْ يُنْصَرُونَ
و از آن روز بترسيد كه كسى مجازات ديگرى را نمى‏پذيرد و نه از او شفاعت پذيرفته مى‏شود و نه غرامت از او قبول خواهد شد و نه يارى مى‏شوند.
این آیه شفاعت و وساطت غیر خدا را نفی می کند و مشرکان را که به شفاعت بت ها و خدایانشان امید بسته بودند نا امید می سازد. اما شفاعت پیامبر و امامان شعبه ای از شفاعت خداست و نفی آیه بالا آن را نفی نمی کند. بلکه در همین آیه هم این شفاعت اثبات می شود. زیرا شفاعت پیامبر و امامان به اذن و اراده و رضای خداست و آن شفاعتی در آیه نفی شده که به اذن و اراده و رضای خدا نباشد بلکه از ناحیه ای غیر از خدا وخارج از قدرت و اراده و حاکمیت خدا باشد که چنین چیزی وجود خارجی ندارد.
در قیامت قدرت مطلقه خداوند ظهور می یابد و مؤمن و کافر به عیان مشاهده می کنند که غیر خدا کاره ای نیست و هر چه هست از او است و فقط خدا شفیع است و بندگانی که به اذن او و در جهت رضایت او شفاعت می کنند و شفاعتشان شعبه ای از شفاعت خداست.
قرآن در آیه دیگری باز با تأکید می فرماید در آخرت جز خدا شفیع و دادرسی نیست:
ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفيعٍ أَ فَلا تَتَذَكَّرُونَ (1)
هيچ سرپرست (و یاور) و شفاعت كننده‏اى براى شما جز او نيست. آيا متذكّر نمى‏شويد؟!
البته در همین دنیا هم این طور است و واقعا جز خدا شفیع و پاور و دستگیری نیست. ولی مردم در این دنیا این حقیقت را درک نمی کنند. اما در آخرت که پرده ها می افتد ، به آن یقین می یابند.
اما همین قرآن وجود شفیعان و دادرسانی را ثابت می کند که با اجازه و رضای خدا دادرسی و شفاعت می کنند:
ما مِنْ شَفيعٍ إِلاَّ مِنْ بَعْدِ إِذْنِه‏ (2)
بنا بر این بدون اذن و اراده خدا برای هیچ کس اعم از مؤمن و کافر شفیع مستقلی نیست. ولی به اذن خدا هست. اما شفیعانی که به اذن و اجازه خدا برای کسانی که خدا راضی است، شفاعت می کنند :
ْعِبادٌ مُكْرَمُونَ لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُونَ يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْديهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ وَ لا يَشْفَعُونَ إِلاَّ لِمَنِ ارْتَضى‏ وَ هُمْ مِنْ خَشْيَتِهِ مُشْفِقُونَ (3)
آنها بندگان شايسته اويند. هرگز در سخن بر او پيشى نمى‏گيرند و (پيوسته) به فرمان او عمل مى‏كنند. او اعمال امروز و آينده و اعمال گذشته آنها را مى‏داند و آنها جز براى كسى كه خدا راضى (به شفاعت براى او) است شفاعت نمى‏كنند و از ترس او بيمناكند.
ولی کافران و ظالمان را نه خدا شفاعت می کند و نه شفیعانی که به اذن خدا شفاعت می نمایند .
و انْذِرْ بِهِ الَّذينَ يَخافُونَ أَنْ يُحْشَرُوا إِلى‏ رَبِّهِمْ لَيْسَ لَهُمْ مِنْ دُونِهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفيعٌ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (4)
و به وسيله آن (قرآن)، كسانى را كه از روز حشر و رستاخيز مى‏ترسند، بيم ده! (روزى كه در آن) ياور و سرپرست و شفاعت‏كننده‏اى جز او [خدا] ندارند شايد پرهيزگارى پيشه كنند!
و برای کافران ستمگر شفاعتی در کار نیست:
وَ أَنْذِرْهُمْ يَوْمَ الْآزِفَةِ إِذِ الْقُلُوبُ لَدَى الْحَناجِرِ كاظِمينَ ما لِلظَّالِمينَ مِنْ حَميمٍ وَ لا شَفيعٍ يُطاع‏ (5)
و آنها را از روز نزديك بترسان، هنگامى كه از شدّت وحشت دلها به گلوگاه مى‏رسد و تمامى وجود آنها مملوّ از اندوه مى‏گردد براى ستمكاران دوستى وجود ندارد، و نه شفاعت كننده‏اى كه شفاعتش پذيرفته شود.
وَ ذَرِ الَّذينَ اتَّخَذُوا دينَهُمْ لَعِباً وَ لَهْواً وَ غَرَّتْهُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ ذَكِّرْ بِهِ أَنْ تُبْسَلَ نَفْسٌ بِما كَسَبَتْ لَيْسَ لَها مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيٌّ وَ لا شَفيعٌ وَ إِنْ تَعْدِلْ كُلَّ عَدْلٍ لا يُؤْخَذْ مِنْها أُولئِكَ الَّذينَ أُبْسِلُوا بِما كَسَبُوا لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَميمٍ وَ عَذابٌ أَليمٌ بِما كانُوا يَكْفُرُونَ (6)
و رها كن كسانى را كه آيين (فطرى) خود را به بازى و سرگرمى گرفتند، و زندگى دنيا، آنها را مغرور ساخته، و با اين (قرآن)، به آنها يادآورى نما، تا گرفتار (عواقب شوم) اعمال خود نشوند! (و در قيامت) جز خدا، نه ياورى دارند، و نه شفاعت‏كننده‏اى! و (چنين كسى) هر گونه عوضى بپردازد، از او پذيرفته نخواهد شد آنها كسانى هستند كه گرفتار اعمالى شده‏اند كه خود انجام داده‏اند نوشابه‏اى از آب سوزان براى آنهاست و عذاب دردناكى بخاطر اينكه كفر مى‏ورزيدند (و آيات الهى را انكار) مى‏كردند.
پس شفیع یا خود خداست یا بندگان برگزیده و گرامی خدا که به اذن و اجازه او برای کسانی که او می پسندد، شفاعت می کنند و شفیع دیگری غیر از خدا که مستقل در شفاعت و در عرض شفاعت خدا باشد، وجود ندارد.
ما با توجه به آیات و روایات و برهان عقل، پیامبر و اهل بیت او که افضل برگزیدگان و بندگان خدا هستند، را از شفیعانی می دانیم که خدا به آنان اجازه شفاعت داده و به شفاعت آنان راضی است و ما را به توسل و شفاعت طلبی از آنها که بندگان برگزیده و محبوب اویند، دعوت کرده است.
پی نوشت ها:
1. سجده (32) آیه 4.
2. یونس (10) آیه 3.
3. انبیاء (21) آیه 26-28.
4. انعام (6) آیه 51.
5. غافر (40) آیه 18.
6. انعام (6) آیه 70.