دینی

انتظار این که همه احکام با جزئیات آنها در قرآن باشد، انتظار به جایی نیست. خداوند قرآن را فرستاده و در کنار آن پیامبر را به عنوان معلم و مبین و مفسر آن قرار داده و بسیاری از احکام و جزئیات را پیامبر و تربیت شده های پیامبر از قرآن درک می کنند و برای ما بیان می نمایند و از منابع احکام ، قرآن و سنت پیامبر و امامان می باشد.
حرمت یا عدم حرمت ریش تراشی را باید در بیان پیامبر و امامان جستجو کرد و روایات را در این مورد بررسی نمود.
مرحوم آیت الله خویی , درباره حرمت تراشیدن ریش بحثی مبسوط دارند که خلاصه آن را بازگو می کنیم.(1)
ایشان می فرمایند: مشهور، بلکه اجماع بین علمای شیعه و سنی , حرمت تراشیدن است.دلايل زير برای حرمت اقامه شده :
1-آيه «فلیغیرن خلق الله » (2) تراشیدن ریش تغییر خلقت به شمار می آید. پس حرام است.
2- در روایاتی امر شده به بلند گذاشتن ریش و زدن سبیل ها و از تشبیه به یهود و مجوس نهی گردیده است. (3)
3- در روایاتی معروف به جعفریات آمده که تراشیدن ریش مثله کردن است و هر کس مثله کند،لعنت خدا بر او باد. (4)
4- روایاتی که دلالت دارند بر این که سلوک و مسلک دشمنان دین جایز نمی باشد. ریش تراشی از جمله آن ها محسوب می شود.
5- پیامبر به دو پیام آور کسری فرمود: وای بر شما چرا این گونه هستید؟ آن دو نفر گفتند :پادشاه ما را این گونه امر کرده ، پیامبر فرمود: اما پروردگار من امر فرموده که ریشم را بگذارم و سبیل هایم را کوتاه کنم .(5)
6- قول علی (ع ): اقوامی بودند که ریش تراشی نمودند و سبیل ها را گذاشتند ،پس مسخ شدند.(6)
وجوه ششگانه به نظر مرحوم خویی به علل ضعف سند و یا متن , مخدوش هستند و نمی توانند حرمت را اثبات کنند. اما دلیل هفتمی را ذکر می کند که نزد وی مقبول است: روایتی صحیح داریم از بزنطی که از امام رضا(ع ) سؤال شد: آیا برای مرد صلاح است که ریشش را بزند. امام فرمود: دو طرف صورت اشکالی ندارد. اما از جلو جایز نیست . (7)
آن گاه مرحوم خویی می فرماید: سیره قطعیه ای که بین متدینان متداول , و به زمان پیامبر متصل است، بر این مدعا دلالت می کند. پیامبر و امامان و شیعیان آنها از تراشیدن ریش خودداری می کردند و مخالفان امامان مثل بنی امیه و ... ریش می تراشیدند.
افزون بر آن ادعای اجماع هم شده و قول مخالفی از شیعه و سنی در این مقام نقل نشده است . بنابراین حرمت، تراشیدن کامل ریش است و فرقی میان تراشیدن و استفاده از دیگر وسایل پیرایش نیست. اما اگر مقداری از ریش بر صورت بماند و برای دیگران وجود ریش نمایان باشد, صدق عرفی به شمار می آید و همین کفایت می کند.
از مراجع معروف حاضر کسی آن را به طور مطلق مجاز نمی شمارد. برخی حکم به احتیاط واجب می کنند و برخی آن را حرام دانسته اند. اگر چه برخی تنها در حد گذاشتن ریش پرفسوری لازم می دانند.
علت اختلاف نیز به مبانی فتوایی مراجع و دلایل این حکم و قوت دلالت و سند احادیث وارد شده در این موضوع بر می گردد.
پی نوشت ها:
1. خویی، مصباح الفقاهه، قم، داوری، ج 1، ص 257.
2. نساء(4) آیه 118.
3. شیخ حر عاملی، وسائل الشیعه , بیروت، دار احیاء التراث العربی ، ج2، ص116. (حفوا الشوارب و اعفوا اللحی و لا تتشبهوا بالیهود).
4. محدث نوری ، المستدرک،ج 1، ص 406. (حلق اللحیه من المثله).
5. همان، ص407.(لکن امرنی ربی باعفاء لحیتی و قص شواربی).
6.شیخ حر عاملی، همان. (اقوام حلقوا اللحی و فتلوا الشوارب فمسخوا).
7.همان ، ص 111. (اما من عارضیه فلا بأس).