آيا 124 هزار پيامبر تنها براي بني آدم بوده است يا براي نسل‌هاي قبل از آدم نيز بوده است؟

با سلام و تشكر از ارتباط شما با مركز ملي پاسخگويي به سوالات ديني
سوال شما از دو بخش تشكيل شده است :
سوال اول :
مطلبي را که در خصوص وجود انسان هايي قبل از انسان فعلي که از نسل حضرت آدم(ع) مطرح فرموديد به صورت هاي گوناگون در روايات مطرح شده است. مثلا امام باقر(ع) به جابر بن يزيد مي گويد: گويا تو گمان مي کني که خداوند فقط اين عالم را آفريد و بس و همچنين گمان مي کني که خداوند بشري غير از شما نيافريده است؟ آري به خدا قسم خداوند هزار هزار عالم و هزار هزار آدم آفريد و تو در آخر اين عالم ها و آدم ها هستي. (1)
برخي از انديشمندان اسلامي بر اساس اين روايات معتقدند که «آدم(ع)» نخستين انساني نبوده که گام بر روي کره خاکي نهاده است، بلکه قبل از او انسان هاي ديگري بوده اند که به دلايل نامعلومي نسلشان منقرض گشته است.(2)
با جمع بندي آيات و روايات مطرح شده در خصوص وجود انسان هايي قبل از حضرت آدم مي توان به اين نتيجه رسيد که پيش از حضرت آدم(ع) انسان هاي تکامل نايافته اي بوده اند که از بينش و آگاهي حضرت آدم(ع) و نسل او برخوردار نبودند اين آدميان در قالب و صورت حيواني نبوده اند و نيز تنها زندگي غريزي بر آنها حاکم نبوده است. ولي به شکل انسان کنوني که داراي زندگي توأم با آگاهي و مسؤوليت باشند نيز نبوده اند، نسل اين انسان ها به دلايلي که فعلا بر ما مجهول است منقرض شده اند و آنگاه خداوند متعال حضرت آدم(ع) را به صورت کاملا مستقل و مجزا با اوصاف و ويژگي هاي منحصر و مختص به خود از گل آفريد؛ انساني که داراي آگاهي، بينش، تعقل چشمگير و.. بود و انساني که گل سر سبد جهان هستي و نمايانگر اوصاف الهي است.
سوال دوم :
در بحار الانوار روایاتی نقل شده است كه تعداد پیامبران را 124 هزار نفر ذكر كرده است. شماری از این روایات عبارت است از:
1. حضرت رسول می‏فرماید: «خداوند 124 هزار پیامبر آفریده و من گرامی‏ترین آنان نزد خداوند هستم . . . و 124 هزار وصی آفریده كه علی (ع) گرامی‏ترین آن‏ها نزد خداوند و بهترین ایشان است.» (3)
2 . امام زین العابدین (ع) فرمود: «هر كس دوست دارد 124 هزار پیامبر با او مصافحه كنند، امام حسین (ع) رادر نیمه شعبان زیارت كند; چرا كه ارواح پیامبران از خداوند برای زیارت حضرتش اذن می‏گیرند و به آنان اجازه داده می‏شود و پنج نفر از ایشان اولوالعزم هستند». (4)
3 . ابوذر (ره) از پیامبر خدا (ص) سؤال كرد: پیامبران چند نفرند؟ حضرت رسول (ص) فرمود: «124 هزار پیامبر ....(5)
4 . شیخ صدوق (ره) در كتاب اعتقادات می‏فرماید: «عقیده ما (شیعه امامیه) در تعداد انبیا این است كه آنان 124 هزار نفرند و هر كدامشان وصی‏ای دارند.» (6)
5. ابوذر نقل مي كند كه از پيامبر اكرم (ص)،‌ پرسيدم: يا رسول اللّه پيمبران چندند؟ فرمود: يكصد و بيست و چهار هزار، عرض كردم: پيمبران مرسل (كه علاوه بر پيغمبرى مقام بالاترى به نام رسالت هم دارند كه در تفسير آن خلاف است) چندند؟ فرمود: سيصد و سيزده نفر، عده‏ى زيادى، گفتم نخستين پيغمبر كه بود؟ فرمود: آدم.(7)
مرحوم علامه طباطبائی در تفسیر «المیزان‏» ، بعد از ذكر روایت ابوذر (ره) در تعداد انبیا، می‏فرماید: «قسمت اول این حدیث كه مشتمل بر تعداد پیامبران است، از مشهورات است كه شیعه و سنی در كتب شان نقل كرده‏اند. صدوق در «خصال‏» و «امالی‏» از حضرت رضا (ع) از پیامبر خدا (ص) و از زید بن علی از اجدادش از امیرالمؤمنین (ع) و ابن قولویه در «كامل الزیارة‏» و سید در «اقبال‏» از امام سجاد (ع) و در «بصایر الدرجات‏» از امام‏باقر (ع) روایت كرده‏اند. (8)
بنابراین، منشا شهرت چنین تعدادی، روایات یاد شده است.
نكته آخر اينكه با توجه به تصريح برخي ازاين روايات مانند آنچه كه از ابوذر رحمه الله نقل شد، ابتداي اين 124هزار پيامبر حضرت آدم بوده و نسلهاي قبل از ايشان از اين انبياء بهره اي نداشته اند. البته اگر داراي عقل و شعور و اختيار بوده باشند پيامبراني داشته اند كه آنها را مانند اين نسل از انسانها هدايت و ارشاد كنند. لكن آنچه كه مسلم است از اين 124 هزار پيامبر كسي اختصاص به نسل هاي گذشته ندارد.
پی نوشت :
1. شيخ صدوق، خصال، قم، انتشارات جامعه مدرسين، 1403هـ.ق، ج 2، ص 450 و نيز علامه مجلسي، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء‌، 1404هـ.ق ، ج 63، ص 82 - 83.
2. جعفر سبحاني،منشور جاويد، اصفهان، كتابخانه عمومي اميرالمومنين عليه السلام ،1360هـ.ش، ‌ج 4، ص 94 ؛ سيدعلي اکبر قريشي،قاموس قرآن، تهران، دارالكتب الاسلاميه ، بيتا، ج 1، و 2، ص 49 - 50.
3.علامه مجلسي، بحارالانوار، بيروت، موسسه الوفاء‌، 1404هـ.ق ، ج‏11، ص‏30 .
4. همان، ص‏58 .
5. همان، ص‏32 .
6. همان، ص‏28.
7. احمد جنتي ، نصايح ، قم ، نشر الهادي ، 1382هـ.ش ،‌ ص 371.
8. علامه طباطبائي ،المیزان،پيشين، ج‏2، ص‏144 .