اعتقادي - كلامي

با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
در پاسخ به سوال شما ذكر نكاتي لازم است.
الف - بله اين درخت را خداوند متعال به شما نعمت داده است و تمام كارهائي كه شما براي رشد آن انجام مي دهيد جزو معدات براي رشد سيب به حساب مي آيد نه علت. علت ايجادي و وجود دهنده تنها و تنها خداي متعال است(1)،‌ بنابراين است كه گفته مي شود« لاموثر في الوجود الاالله » هيچ موثر در وجودي غير از خداي متعال نيست.(2)
برادر شما اگر از اين نعمت برخوردار نمي شود به خاطر اين است كه زمينه دريافت اين نعمت را فراهم نكرده است و مانند شما به كاشتن، آب دادن و هرس كردن و ضد آفت زدن و مراقبت هاي ديگر ، نپرداخته است بنابراين از داشتن معلول آن كارها ( يعني داشتن درخت سيب ) نيز بي بهره خواهد بود.
پس خداي متعال به كسي نعمتي را مي دهد كه از طريق اسباب آن اقدام كرده و زمينه هاي دريافت آن را ايجاد كرده باشد. در همين راستا است كه در روايت مي فرمايد « َ أَبَى اللَّهُ أَنْ يُجْرِيَ الْأَشْيَاءَ إِلَّا بِأَسْبَابٍ فَجَعَلَ لِكُلِّ شَيْ‏ءٍ سَبَباً وَ جَعَلَ لِكُلِّ سَبَبٍ شَرْحاً وَ جَعَلَ لِكُلِّ شَرْحٍ عِلْماً وَ جَعَلَ لِكُلِّ عِلْمٍ بَاباً نَاطِقاً عَرَفَهُ مَنْ عَرَفَهُ وَ جَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ ...» " خدا خوددارى و امتناع فرموده كه كارها را بدون اسباب فراهم آورد پس براى هر چيزى سبب و وسيله‏اى قرار داد و براى هر سبب شرح و گشايشى مقرر داشت و براى هر شرحى نشانه‏اى [دانشى‏] گذاشت و براى هر نشانه درى گويا نهاد، عارف حقيقى كسى است كه اين در را شناخت و نادان حقيقى كسى است كه باين در نادان گشت... " (3)
بنابراين اگر چه خدا قادر است كه امور جهان را بدون علل و اسباب فراهم آورد، چنانچه گاهى عيسى را بدون پدر ايجاد مى‏كند و آتش را بدون اسباب معمولى بر ابراهيم سرد و سلامت مى‏نمايد ولى بطور عموم و كلى عادتش بر اين جارى گشته كه امور جهان را با وسائل و اسبابى مخصوص جريان دهد و فراهم آورد.
ب -
آنچه كه در كرامات اولياء و معجزات انبياء عليهم السلام سراغ داريم ،(البته بنابر اثبات صحت و وقوع آنها ، چرا كه برخي از مواردي كه شما به عنوان مثال از آقاي مجتهدي و نخودكي اصفهاني ذكر كرده ايد اثبات نشده و قابل قبول نمي باشند) مخالف اين قانون عمومي نيست. بلكه در حقيقت استفاده كردن از اسباب و عوامل و معداتي است كه عموم مردم از آنها بي اطلاع هستند و يا از دسترس آنها خارج است. اگر فردي دعائي مي كند و به خاطر مستجاب الدعوه بودن، دعايش مستجاب مي شود و كاري را محقق مي سازد، به اين معني نيست كه از هيچ عامل و سببي در رسيدن به مقصود استفاده نكرده است، بلكه او از عاملي ديگر يعني دعا درجايگاه خودش استفاده كرده است. بله ممكن است بگوئيم كه دعا ابزار عمومي و همه گاني در اينگونه قضايا نيست. ولي بايد اين را بدانيم كه دعا در شرائط خاص و در افراد خاص ، اثرات خودش را دارد و نبايد اين اثر بخشي را ناديده بگيريم.
سبب و ابزار عمومي شفا گرفتن، مراجعه به پزشك و طبيب و استفاده كردن از داروهائي كه او براي مريض تجويز مي كند، لكن ممكن است در برخي موارد ( البته كاملا استثنائي و نه عمومي ) در شرائطي خاص به دعاي نبي يا ولي اللهي مرض مريض شفا پيدا كند و همين دعا مجراي جريان اراده الهي براي شفاي مريض باشد. در اين جا نبايد بگوئيم بي سبب اين مريض شفا پيدا كرد، بلكه بايد بگوئيم سببي خاص يعني دعا، جايگزين سببي عام يعني مراجعه به پزشك و استفاده از دارو، شده است.
ج - اگر كسي مريض شد و خواست شفا بگيرد و يا بيكار بود و خواست كاري پيدا كند و يا خواستار باغي از انگور بود و يا هر خواسته ديگري داشت، وظيفه اوليه او استفاده از اسباب عمومي و همگاني و عادي است كه در بين انسانها عموميت دارد و همه با آنها آشنا هستند. مريض بايد به دكتر مراجعه كند، بيكار بايد دنبال شغل باشد و در اين جهت تلاش كند، كشاورز بايد كشاورزي كند و .... . در برخي موارد استثنائي بله ممكن است بدون اين اقدامات و با استفاده از ابزار خاص و غير عمومي هر كدام از اين امور حاصل شود. ولي همانطور كه گفته شد. چون اين ابزار غير عمومي هستند، اين موارد كاملا استثنائي خواهد بود.
براي مطالعه بيشتر مراجعه كنيد به:
1- مرتضي مطهري، جهان بيني توحيدي، قم، نشر صدرا ، ص 102-103.
2- سيد عبد الحسين طيب ، كلم الطيب در تقرير عقايد اسلام ،كتابخانه اسلام ، 1362هـ.ش،‌ ص 83 به بعد.
3- پژوهشكده تحقيقات اسلامي ، فرهنگ شيعه ، قم ،‌ زمزم هدايت ‌، 1386هـ.ش ، ص 202 به بعد.
پي نوشت:
1. ر.ك: فياض لاهيجي، گوهر مراد، تهران، نشر سايه، 1383هـ.ش، ص 219-220.
2. ر.ك : ناصر مكارم شيرازي، آيات ولايت در قرآن ، قم، انتشارات نسل جوان ، 1386هـ.ش،‌ ص 253.
3. شيخ كليني، اصول كافي، تهران، كتابفروشي اسلاميه، 1362هـ.ش ، ج 1 ، ص 183.