اشهد ان علی ولی الله

در اينكه شهادت سوم در نماز يعني"اشهد ان عليا ولي الله" در صدر اسلام جزء اذان نبوده و بعدها اضافه شده، ترديدي وجود ندارد. البته شاید نتوان زمان دقیقی برای رواج این امر ارائه داد و عملکرد دقیق خود امامان هم معلوم نیست، اما در منابع شیعی از هیچ امامی نقل نشده که توصیه به گفتن این شهادت در اذان و اقامه نموده باشد؛ اما به طور کلی باید دانست که این امر بدعت محسوب نمی شود؛ توضیح آنکه:
اولا امروزه و در گذشته هيچ يك از مراجع تقليد این شهادت را جزء اذان ندانستند گرچه گفتن آن را به قصد رجاء و قربت بی اشکال می دانند. (1) آنچنان كه لفظ "جَلّ جلالُه "بعد اسم الله و(صَ) بعد از نام مبارک پیامبر(ص) اگر چه جزء اجزاء اصلي اذان و اقامه نبوده، اما در عين حال معمولا در اذان و اقامه گفته می شود.
روشن است که اضافه نمودن چنین امر مستحبی در اذان و اقامه بدعت محسوب نمي شود؛ چرا كه بدعت زماني است كه كسي چيزي را كه در دين نيست، و دليلي از كتاب و سنت - هر چند به نحو عموم - بر آن وجود ندارد، به عنوان بخشي از تعاليم دين به جاي آورد . به تعبیر روشن تر چنان که اهل لغت گفته اند بدعت یعنی: ایجاد امر تازه ای در دین که در قرآن و سنت ریشه ندارد. (2) مثلا عملی را که از نظر قرآن و روایات واجب یا مستحب نیست، به عنوان مستحب دینی انجام گیرد، یا چیزی که حرام است، به عنوان مباح انجام شود .
به بیان دیگر:بدعت، نوعی تصرف در دین، از طریق افزودن یا کاستن شریعت است. در حالی که شهادت به ولایت امام علی (ع)در اذان نه امری لازم و در زمره اجزاء اذان که امری مستحب و خارج از حیطه اجزاء اصلی اذان و اقامه محسوب می شود؛ اما دلیل استحباب مطلق این عمل هم روایاتی است که در این خصوص وارد شده است که نشان می دهد. حتی در زمان پیامبر (ص) هم این امر انجام شده است .
مطابق نقل برخي از احاديث حتي از علماء اهل سنت شهادت به ولایت امام علی (ع) در زمان رسول خدا(ص) نيز وجود داشته است آنچنانكه از عبدالله مراغي مصري ،يكي از علماي اهل سنت ، در كتابي به نام «السلافْ في امر الخلافْ» نقل شده است كه: مردي خدمت پيامبر اكرم(ص) رسيد و گفت: يا رسول الله چيزي شنيدم كه قبلاً نشنيده بودم، پيامبر فرمود: چه چيزي شنيدي؟ گفت: سلمان در اذان بعد از شهادت به رسالت، به ولايت علي(ع) شهادت مي‏داد - مي‏گفت اشهد ان علياً ولي الله -، پيامبر فرمود: «سَمِعتُم خَيراً» چيز خوبي شنيده‏ايد. از كتاب مذكور روايت ديگري به همين مضمون نيز درباره اباذر نقل شده است.(3)
به علاوه آنكه نفس اقرار و شهادت به ولایت امام علی (ع) به طور کلی امری ممدوح بوده و اين امر در زمان ائمه (ع) نيز رائج بوده و آنها حداقل مخالفتي با اين امر نداشته اند. آن چنان كه از امام صادق(ع) نقل شده كه فرمود"...فَإِذَا قَالَ أَحَدُكُمْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ فَلْيَقُلْ عَلِيٌّ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِين"(4)‏ هر وقت كسي از شما جمله «لااِلهَ‏اِلّاالله، مُحَمَّدٌ رَسُولُ الله» را بگويد حتماً پس از آن «عليٌ اَميرُ المُؤمِنينَ وَلِيَّ الله» را بگويد" لذا اين روايت و امثال آن به طور عام دلالت بر استحباب گفتن نام حضرت علي (ع) بعد نام پيغمبر(ص) از جمله در اذان و اقامه دارند.
پي نوشت ها:
1. ر. ك.بني هاشمي، سيد محمد حسن، توضیح المسائل مراجع، دفتر انتشارات اسلامي، قم 1386 ه ش ،ج 1، ص 519.
2. مجمع البحرين‏، طريحى فخر الدين‏، كتابفروشى مرتضوى‏، تهران‏ ، 1375 ش، ج 4، ص 299 .
3. ر.ك.مرعشی، اسماعیل، تحقیقی پیرامون اهمیت اذان و اقامه و سومین شهادت، چ مسجد مقدس جمکران،بهمن، 1386.
3.طبرسى‏، احمد بن على، الإحتجاج على أهل اللجاج‏، چ مرتضى‏،مشهد، 1403 ه ق ، ج 1، ص 158.