سحر

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
بله ؛ اصل سحر و جادو یقینا واقعیت دارد و امری پذیرفتنی است و مسلما حقیقتی به نام سحر و جادو یا تاثیر گذاری از طریق طلسم وجود دارد و قرآن در داستان هاروت و ماروت به صراحت به این امر اشاره نموده است(1) . اما در عین حال این امر منافاتی با قدرت خداوند متعال ندارد .
ابتدا باید روشن شود که سحر انواع و اقسام مختلفی دارد و که بخشی امور غیر واقعی و تخیلی و یا توهمی و بخشی هم چیزی شبیه تردستی است؛ اما در معنای دقیق و خاص، سحر و جادو نوعی به کار گرفتن علل و اسباب ناشناخته عالم برای رسیدن به معلول ها و نتایج خاص هستند که در دین به شدت مذموم بوده و از نگاه شرع گناه کبیره بسیار خطرناکی به حساب می آید؛ در اسلام از یادگیرى سحر و انجام دادن اعمال سحر و جادوگرى به شدت منع شده و یاد گرفتن و انجام اعمال سحر و جادوگرى به دلیل وجود روایات متعدد در مذمت و حرمت این عمل حرام است.
به عنوان مثال امام على (ع) در این خصوص مى‏فرماید: «کسى که سحر بیاموزد، کم یا زیاد، کافر شده است و رابطه او با خداوند به کلّى قطع مى‏شود». (2) بر این اساس مومنان هیچگاه به چنین اموری توجه نمی کنند و به دنبال بهره گیری از آن نیستند .
البته در کنار این نگاه واقع بینانه باید گفت که آن چه امروزه در جامعه ما رواج دارد چیزی جز توهم سحر و جادو نیست و برخی از این طریق و با ادعای توانایی در این زمینه ابزاری برای ترس دیگران از خودشان و تمکین نمودن آنان در قبال زیاده خواهی هایشان فراهم آورده اند؛ درواقع انجام امور مرتبط با سحر و جادو مانند همه امور تخصصی دیگر تنها در اختیار عده معدودی است و ورود در این عرصه که به عرصه علوم غریبه مشهور است در توان و قدرت هر کسی نیست .
اما نباید از یاد برد که میزان تاثیر گذاری این گونه امور بسیار محدود و کم به حساب می آید و این گونه نیست که بتوان از این طریق به هر خواسته ای رسید تا جایی که بگوییم زندگی یک فرد در اختیار دیگری قرار می گیرد؛ بلکه وضعیت زندگی خود این افراد مدعی گشایش سحر و طلسم نشان میدهد که همه علم و آگاهی آنان در آن حد نیست که بتواند وضعیت زندگی خودشان را تغییر داده و بسامان نماید و اگر نبود توهمات انسان های ساده لوح و زود باوری که به این افراد شیاد و منحرف بها داده و بساط آنان را گرم نگه می دارند، چه بسا عجز و ناتوانی مالی آنان را به انجام کاردیگری می کشاند .
در واقع احتمال متاثر شدن از این خطرات آن قدر ناچیز و بی اهمیت است که ارزش توجه کردن به آن و دغدغه ذهنی یافتن در قبال آن را ندارد و همان بهتر که انسان با بی توجهی این امور را به اهلش بسپارد و زندگی خود را بر اساس عقلانیت و خرد ورزی و توکل به خداوند بنا نهد.
حتی اگر بپذیریم که برخی از صدمات و خطرات این گونه امور صدمات جدی و غیر قابل جبرانی است، آنچه در قرآن ذکر شده بهترین دلیل بر لزوم بی توجهی به این گونه امور است، زیرا خداوند بعد از نقل داستان هاروت و ماروت در نهایت می فرماید:
« ولى هيچ گاه نمى‏توانند بدون اجازه خداوند، به انسانى زيان برسانند». (3) در نتیجه آنچه بر همه این امور تسلط دارد اراده الهی است و اگر بنا بود که دشمان خدا بتوانند با این ابزار از اراده خداوند پا فراتر نهاده و برخلاف قضای الهی به خواسته های پلید خود برسند که هیچ پیامبری در مسیر اهداف عالی خود به موفقیت نمی رسید .
در عین حال این امربدان معنا نیست که بگوییم ممکن نیست هیچ فردی در هیچ جایی سحر و طلسمی انجام دهد و دیگری را از آن متاثر و متضرر نسازد و خداوند حتما مانع این کار خو.اهد شد ؛ خیر ، بلکه انسان مختار است که کارهایی را که در توان دارد و اراده می کند انجام دهد و خداوند هم در بسیاری از موارد مانع رفتارهای نادرست اما اختیاری انسان ها نمی شود ، این که فردی قدرت انجام کاری که مطلوب خداوند نیست را داشته باشد و آن را انجام بدهد قدرت خداوند را محدود نمی کند ؛ چنان که قاتلان پیامبران و امامان نیز برخلاف مطلوب خداوند عمل کردند و خداوند هم به جهت حفظ اختیار انسان مانع انجام کارهای ناشایست آنان نشد اما همه این امور قدرت خداوند را زیر سوال نمی برد .
در واقع سحر و جادویی که در موارد خاص به کار می رود همانند آن است که فردی ظالم و جنایتکار کسی را اجیر کند که مثلا به انسانی دیگر صدمه برساند ؛ سحر و جادو در این جا همانند سلاح عمل می کند و تنها ابزار و وسیله ای برای اجرای مقاصد شوم آن فرد ظالم است همانند همه رفتارهای دیگری که برخلاف دستور خداوند و شریعت انجام می شود اما وقتی علت انجام آن رفتار حاصل شود معلول هم محقق می گردد و این امر خارج از فرایند طبیعی حوادث عالم نیست .
اما در هر حال باید دانست که اراده خداوند فوق همه اراده ها است و خداوند هرگاه بخواهد می تواند همه علل و عوامل و ابزارهای آنان را نابود و بی اثر گرداند و در مورد سحر و جادو نیز با توکل و ارتباط با خداوند می توان از شر بسیاری از این امور در امان بود و اتفاقا در منابع دینی توصیه هایی در این خصوص شده که راهکار مقابله با این خطرات است ؛ در پایان به برخی از این راه‏ها که برای جلوگیری از سحر و جادو و بطلان آن وجود دارد،اشاره می شود :
- حاج شیخ عباس قمی در کتاب مفاتیح الجنان از امیر المؤمنین (ع) نقل نموده است که جهت باطل کردن سحر این جملات را بنویسید و همراه خود داشته باشید:
« بسم الله و بالله، بسم الله و ما شاء الله، بسم الله و لا حول و لا قوّه إلاّ بالله. قال موسی ما جئتم به السحر إنّ الله سیبطله إنّ الله لا یصلح عمل المفسدین فوقع الحقّ و بطل ما کانوا یعملون فغلبوا هنالک و انقلبوا صاغرین » . (4)
- همچنین از حضرت روایت شده است: جهت محفوظ ماندن از سحر و جادو، شب ها پس از نماز و روزها پیش از نماز هفت مرتبه بخوانید: «بِسمِ اللهِ وَ بِاللهِ قالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخيكَ وَ نَجْعَلُ لَكُما سُلْطاناً فَلا يَصِلُونَ إِلَيْكُما بِآياتِنا أَنْتُما وَ مَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغالِبُون ». (5)
- خواندن آیات 54تا 57 سوره اعراف نیز جهت خنثی کردن اثر سحر وارد شده است: «إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ في‏ سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‏ عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ يَطْلُبُهُ حَثيثاً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمين*ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْيَةً إِنَّهُ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ وَ لا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلاحِها وَ ادْعُوهُ خَوْفاً وَ طَمَعاً إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِين» . (6)
- در صحیفه الرضا از امام رضا (ع) نقل شده است: به جهت دفع ضرر سحر و بطلان آن دستت را مقابل صورت قرار بده و بخوان: «بِسمِ اللِه العظیم رَبِّ العَرشِ العَظیم إلاّ ذَهَبْتَ وَ انْقَرَضْتَ » (7)
- علامه کفعمی دعایی به عنوان حدیث قدسی نقل کرده است که خداوند به حضرت محمد(ص) فرمود: کسی که دوست دارد از سحر در امان باشد، بگوید:
ْ "اللَّهُمَّ رَبَّ مُوسَی وَ خَاصَّهُ بِکَلَامِهِ وَ هَازِمَ مَنْ کَادَهُ بِسِحْرِهِ بِعَصَاهُ وَ مُعِیدَهَا بَعْدَ الْعَوْدِ ثُعْبَاناً وَ مُلَقِّفَهَا إِفْکَ أَهْلِ الْإِفْکِ وَ مُفْسِدَ عَمَلِ السَّاحِرِینَ وَ مُبْطِلَ کَیْدِ أَهْلِ الْفَسَادِ مَنْ کَادَنِی بِسِحْرٍ أَوْ بِضُرٍّ عَامِداً أَوْ غَیْرَ عَامِدٍ أَعْلَمُهُ أَوْ لَا أَعْلَمُهُ وَ أَخَافُهُ أَوْ لَا أَخَافُهُ فَاقْطَعْ مِنْ أَسْبَابِ السَّمَاوَاتِ عَمَلَهُ حَتَّی تُرْجِعَهُ عَنِّی غَیْرَ نَافِذٍ وَ لَا ضَارٍّ لِی وَ لَا شَامِتٍ بِی إِنِّی أَدْرَأُ بِعَظَمَتِکَ فِی نُحُورِ الْأَعْدَاءِ فَکُنْ لِی مِنْهُمْ مُدَافِعاً أَحْسَنَ مُدَافَعَةٍ وَ أَتَمَّهَا یَا کَرِیم‏" . (8)

پى نوشت‏ها:
1. بقره (2) آیه 102.
2. شيخ حر عاملى، وسائل الشيعة، مؤسسه آل البيت عليهم‏السلام قم، 1409 هجرى قمرى ، ج 17 ص 148.
3. بقره همان .
4. حاج شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، باقیات صالحات، باب سوم،نشر بلاغت، قم، بی تا .
5. علامه محمد باقر مجلسي، بحار الانوار، ج92، ص129، مؤسسه الوفاء، بيروت، 1404 ه.ق،
6. مفاتیح الجنان، باقیات صالحات، باب سوم.
7. همان.
8. کفعمی، مصباح الزایر، ص 228، انتشارات الاعمی للمطبوعات،بیروت، 1403ق.