از آنجا که مقام امامت و نبوت با هم متفاوت و دارای درجه بندی ممتفاوت است
چگونه می توان مقام امامت را برای رسول اکرم ( ص ) در قرآن اثبات کرد و کدام یک از این دو مقام برای رسول آکرم ( ص ) دارای رتبه ی بالاتری است؟
امامت تام مشتمل بر دو مقام است
الف) مقام ملکی و مادی كه همان مقام رهبری امور اجرایی در بين مردم است(1) و مطابق آيات قرآن، مسلم است آن است که پيامبر اكرم(ص) اين مقام را دار بوده است چرا ایشان مانند جانشینان خود، وظیفه رهبری عمومی در امور دین و دنیا را برعهده داشته اند آنچنانکه خداوند خطاب به پیامبر اكرم(ص) در مقام رهبری امور ديني مردم میفرماید"...وَ أَنْزَلْنا إِلَیْكَ الذِّكْرَ لِتُبَیِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَیْهِمْ"(2) و ما اين ذكر [قرآن] را بر تو نازل كرديم، تا آنچه به سوى مردم نازل شده است براى آنها روشن سازى.
به علاوه آنكه فارق از مقام و رهبري در امور ديني ،خداوند رهبري اجتماعي را نيز براي پيامبر(ص)پذيرفته است لذا به تمامي مومنين دستور به اطاعت از ايشان داده و فرموده است"يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَطيعُوا اللَّهَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ في شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُول..."(3)اى كسانى كه ايمان آوردهايد! اطاعت كنيد خدا را! و اطاعت كنيد پيامبر خدا و اولو الأمر [اوصياى پيامبر] را! و هر گاه در چيزى نزاع داشتيد، آن را به خدا و پيامبر بازگردانيد (و از آنها داورى بطلبيد)..." و طبيعي است كه خداوند پيامبر(ص) را به عنوان رهبري اجتماعي پذيرفته و در نهايت دستور به اطاعت داده است و در منازعات داوري خدا و رسول را ملاك مي داند.
ب) مقام ملکوتی و معنوی که همان ولایت تکوینی ائمه بر امت است که بواسطه آن صاحب این ولایت، امامت معنوی امت را بر عهده دارد به عبارتي ديگر ائمه پيشوايانى هستنند كه به قدرت پروردگار در نفوس آماده نفوذ كرده و آنها را به هدفهاى عالى تربيتى و انسانى سوق مىدهند آنچنانكه خداوند در سوره انبياء در مقام برخي از انبياء از جمله حضرت ابراهيم(ع) مي فرمايد"وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا لَمَّا صَبَرُوا وَ كانُوا بِآياتِنا يُوقِنُون"(4)و از آنان امامان (و پيشوايانى) قرار داديم كه به فرمان ما (مردم را) هدايت مىكردند چون شكيبايى نمودند، و به آيات ما يقين داشتند"و طبيعي است كه مراد از اين هدايت كه خدا آن را از شؤون امامت قرار داده، هدايت به معناى راهنمايى نيست، چون مىدانيم كه خداى تعالى ابراهيم را وقتى امام قرار داد كه سالها داراى منصب نبوت بود و معلوم است كه نبوت منفك از منصب هدايت به معناى راهنمايى نيست، پس هدايتى كه منصب امام است معنايى نمىتواند غير از رساندن به مقصد داشته باشد، و اين معنا يك نوع تصرف تكوينى در نفوس است، كه با آن تصرف، راه را براى بردن دلها به سوى كمال، و انتقال دادن آنها از موقفى به موقفى بالاتر، فراهم مي كند (5)
بنابراين جمع اين دو مقام از اموري است كه به حضرت ابراهيم (ع) بعد امتحانات مكرر عنايت شد و طبيعي است كه اعطاء چنين مقام بعد از مقام نبوت، حاكي از برتري آن از مقامات قبلي است و از آنجا كه در روايات رسول اكرم(ص) به عنوان خاتم و اشرف مخلوقات از جمله حضرت ابراهيم(ع) معرفي شده است، پس بايد گفت خود رسول اكرم(ص) نيز داراي آن مقام معنوي و ولايت تكويني است در روايتي از رسول اكرم نقل شده است كه فرمود"خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ مِائَةَ أَلْفِ نَبِيٍّ وَ أَرْبَعَةً وَ عِشْرِينَ أَلْفَ نَبِيٍّ أَنَا أَكْرَمُهُمْ عَلَى اللَّه ِوَ لَا فَخْر..."(6)خداى عز و جل يك صد و بيست و چهار هزار پيغمبر آفريد كه من نزد خداوند از همه آنان گراميترم و اين سخن نه از روى مباهات ميگويم..."
بر اين اساس پيغمبر(ع) مانند حضرت ابراهيم(ع) هم داراي مقام نبوت بود و هم امامت كه با توضيحات قبلي روشن مي شود كه مقام امامت ايشان از مقام نبوت بالاتر است به علاوه فارغ از آيات، در روايات نيز به امامت پيامبر (ص) تصريح شده است آنچنانكه از امام صادق(ع) نقل شده است كه فرمود: "ْ فَالنَّبِيُّ ص إِمَامٌ وَ نَبِيٌّ وَ عَلِيٌّ ع إِمَامٌ لَيْسَ بِنَبِيٍّ وَ لَا رَسُول ؛(14) پيامبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله هم امام بود و هم نبىّ ،ولى على عليه السّلام امام بود ،نه نبىّ و رسول »(7)
پی نوشت ها:
1-ر.ك سبحانى،جعفر،الإلهيات على هدى الكتاب و السنة و العقل،چ مركز جهاني علوم اسلامي،بي تا،ج 4 ،ص 8.
2-نحل(16)آیه 44.
3-نساء(4)آيه 59.
4-انبياء(21)آيه 73.
5-موسوى همدانى، ترجمه المیزان ، دفتر انتشارات اسلامى جامعه مدرسين حوزه علميه، قم 1374 ش،ج 14 ص 428.
6-شيخ صدوق، خصال، چ جامعه مدرسين، قم 1362ش،ج 2 ،ص 641.
7-شيخ صدوق، علل الشرائع ، انتشارات داورى، قم ، چاپ اول، ج 1،ص 175.
