اعتبار مسائل تاریخی

روش تحقیق در تاریخ مراحلی دارد که پژوهشگر تاریخ آن را پی‌ می‌گیرد تا بتواند از خلال آن حقیقت تاریخی را در حدّ توان کشف کند و آن را به طور خاص به جامعه مؤرخان و به طور عام به خوانندگان عرضه کند.
برخی از راه‌های بررسی داده‌های تاریخی:
یک داده تاریخی باید از سه جهت مورد بررسی قرار گیرد:
جهت اول: بررسی از جهت سند
الف ـ بررسی اوصاف و ویژگی‌های مورخ:
ـ عدالت و صداقت؛
ـ نام سند روایت را ذکر کند؛
ـ به خصوصیات عصر یا فردی که در موردش می‌نویسد، آگاهی داشته باشد؛
ـ در تجسم عصری که می‌نویسد ماهر باشد؛
ـ هوای نفس بر او چیره نشود و در نقل به انصاف عمل کند؛
ـ در شناخت مدلولات الفاظ هر عصر ماهر باشد؛
ـ دانش‌های مربوط به تاریخ‌نگاری را دارا باشد؛
ب ـ توجه به متعدّد بودن نقل‌های تاریخی و بررسی آنها و انتخاب نقل صحیح و پرهیز از نقل‌های نادر.
جهت دوم: بررسی از جهت متن داده
الف ـ پس از دستیابی به نقل‌های متعدد و داده‌های گوناگون پیرامون یک موضوع به بررسی آنها باید پرداخت و احراز نمود که بین داده‌های متعدد توافق وجود داشته باشد و تعارض یا تنافی نداشته باشند.
ب ـ در مرحله بعد باید بین تمامی بخش‌های یک داده تاریخی از ابتدا تا انتها موافقت باشد. به گونه‌ای نباشد که ابتدا داده با انتهای آن یا بخش دیگرش در تعارض و یا تنافی باشند.
جهت سوم: آشنایی پژوهشگر با ظرف داده‌ها و مطابقت داده با ظرف واقع پژوهشگر تاریخ باید با شرایط زمانی و محیط جغرافیایی آن دورة تاریخی (که اصطلاحاً ظرف داده تاریخی گفته می‌شود) آشنایی کامل داشته باشد؛ سپس بررسی نماید که دادة تاریخی با ظرف واقع و مناسب با عصر خود مطابقت دارد یا خیر.
از باب نمونه چنانچه مورخ گفته باشد هنگامی که به سرزمین عراق وارد شدم ،در شهر کاشان کنار دریا منزل کردم و آن جا به فلان ماجرایی برخورد کردم، اگر پژوهشگر به شرایط زمانی و محیط جغرافیایی داده آشنا باشد،باید به کذب این داده پی‌ببرد، زیرا کاشان در سرزمین عراق نیست. بلکه در ایران است. اصلاً کاشان شهر ساحلی و کنار دریا نیست، پس این داده تاریخی مطابق با ظرف واقع نیست.
آن چه تا کنون گذشت، دور نما و اجمالی از روش ارزیابی داده‌های تاریخی بود .چنانچه به اطلاعات بیشتر نیاز داشتید، به کتاب‌ها و مقالات مفصل‌ترمراجعه نمایید. از قبیل:
1ـ کتاب «مقدمه‌ای بر روش تحقیق در تاریخ» نوشته رسول جعفریان.
2ـ کتاب «درآمدی بر روش پژوهش در تاریخ» نوشته علیرضا ملایی توانی، نشر نی .
آنچه شما در باره وجودشان پرسيده ايد از مسلمات تاريخي است. زيرا وجود امام حسين همچنين نهضت عاشورا و بسياري از رخدادهاي آن را در تمامي متون تاريخي شیعه و سنی و حتی غیر مسلمان مي توان يافت و به حد تواتر رسيده است كه در چنين مواردي جاي هيچ گونه شك وترديدي نيست.البته در باره حضرت رقیه، بحث هائی است که اگر ضروری بود در پرسش های بعدی به ان اشاره می شود.