حق الله

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
به چند نکته توجه فرمائید:
1. از ديدگاه اسلام، دنيا براي آخرت آفريده شده است و آمدن انسان نيز به اين دنيا براي كسب آمادگي براي زندگي جاويد اخروي است. دنيا محل تجارت (1)، و زراعت آخرت (2) و محل آزمايش انسان است. (3)
خداوند انسان را در اين دنيا آفريد تا انسان بتواند به كمال لايق و شايسته خود دست يابد.
2. رسيدن به كمالات لايق شايسته انساني به گونه‏اي است كه جز با اختيار انسان حاصل نمي‏شود. يعني اينگونه نيست كه چنين كمالي را بتوان بدون طي مسير و انجام افعال اختياري به انسان اعطا كرد؛ زيرا مرتبه وجودي اين كمال پس از افعال اختياري و آزمايشات فراوان است. پس خداوند متعال محلي را براي كسب چنين كمالي براي انسان فراهم ساخت. خداوند براي اعطاي مقام امامت به حضرت ابراهيم او را به ذبح فرزندش آزمايش مي‏كند. (4)
و براي اعطاي مقام محمود ـ كه همان مقام شفاعت است ـ به پيامبرش او را امر به نماز شب مي‏كند. (5)
3. عقل انسان برای رهائی از اسارت غرائز نفسانی در مسیر زندگی هيچگاه بي‏نياز از هدايت الهي نبوده است ، و خداوند این هدایت را در اطاعت محض از فرامین الهی قرار داده است .
لذا پيروي كامل از خداوند در زندگی ، یا به تعبیر دیگر همان «حق الله» ، در قرآن به عنوان هدف آفرينش انسان معرفي شده است. "و ماخلقت الجن و الانس الاّ ليعبدون؛ (6) و جن و انس را جز براي بندگي نيافريدم". که نماز و روزه و سایر عبادات از مظاهر آن محسوب می شوند ،لذا با نگاه دقیق این انسان است که برای رسیدن به سعادت و در امان ماندن از لغزش ها و غرائز سرکش نفسانی محتاج انجام نماز و روزه و سایر عبادات است ،و ترک آن تنها برای خود فرد ضرر دارد .
5. لذا اين جمله معروف كه گفته مي شود خداوند حق الله را مي بخشد به معناي امكان بخشش از جانب خداوند مي باشد نه قطعي بودن آن ، در مقابل حق الناس كه بدون جلب رضايت صاحب حق حتي امكان بخشش هم وجود ندارد. به اين معنا كه اگر کسی مدتی از روی غفلت خود را از طی مسیر الهی محروم نمود و اوامر خداوند نسبت به اطاعت و عبادت او (یا همان حق الله) را نادیده گرفت ،چنين فردي چون به کسی جز خودش ظلم نکرده، لذا نباید نا امید گردد، چون با توبه امكان بخشش او هست و مي تواند در فرصت باقيمانده جبران كند، زیرا خداوند مهربان با توبه عذاب آخرتي اين خطا را رفع مي كند ،و اگر گفته می شود خداوند حق الله را مي بخشد به اين معنا مي باشد، لذا خداوند متعال مي فرمايد: «اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده‏ايد! از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همه گناهان را مى‏آمرزد، زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است». (7)
به هر حال بر فرض بخشيده شدن حق الله با توبه ،باز هم چنين فردي براي جبران كوتاهي خود و عقب افتادگي خود از مسير بندگي لازم است نماز و روزه فوت شده را قضا نمايد و بخشش الهي او را از انجام اصل عمل معاف نمي كند تا حدي كه اگر كسي از دنيا رود و مقداري نماز و روزه قضا به عهده او باقي مانده باشد لازم است وصيت كند تا با خرج مقداري از اموال او برايش نماز و روزه هاي او را قضا كنند. (8)
چون بر اساس روايات اولين چيزي كه در قيامت مورد محاسبه قرار مي گيرد، نماز است. (9)

پی نوشت ها:
1. سيد رضي ، نهج‏البلاغه،ص493 ،دارالهجره،بيتا.
2. علامه مجلسی ، بحارالانوار، ج 73، ص 148،الوفاء بيروت ، 1404ق.
3. نهج‏البلاغه، همان ص 446.
4. بقره (2) آيه 124.
5. اسراء (17) آيه 79.
6. ذاريات (51) آيه 56.
7. زمر (39) آيه 53.
8. توضیح المسائل مراجع، ج1، ص 789، مسئله 1390.
9. محمد مهدی ری‌شهری، میزان الحکمه، ج 5، ص374.دارالحديث،1383ش.