تجسم اعمال در قیامت یعنی جه؟
نظریه تجسم اعمال به این معناست که کنشهای آدمی دو چهره و دو واقعیت دارد:
الف) چهره ملکی دنیوی که همان صورت پدیداری عمل است. خصوصیت این صورت ظاهر آن است که تنها در حین عمل وجود دارد و پس از اتمام، دیگر اثری از آن نیست. چنان که سیلان، گذران و فنا پذیری خاصیت هر پدیدهای است.
ب ) چهره باطنی و ملکوتی. این چهره حقیقتی مجرد و غیر مادی و جاودان و پایدار است که در صورت نیک بودن عمل، نورانی بوده و در صورت قبیح بودن آن، ظلمانی و دوزخی است. در واقع سرمایه و توشه اصلی انسان در سرای آخرت صورتهای باطنی ملکوتی اعمال میباشند.
قیامت روز ظاهر شدن سیرتهاست (یوم تبلی السرائر) و صورت هر کس در قیامت متناسب با سیرت و باطن حقیقی او و اعمالی است که در دنیا انجام داده است. بنابراین انسان های آلوده به گناه و فساد به صورت حیوانات و شیاطین محشور میگردند و تنها اهل ایمان و عمل صالح صورت حقیقی انسانی و سیمای نورانی و زیبا دارند. از نظرسنی نیز قیافه ها تابع همان مسئله است.
پاداش و مجازات آخرت، تجسم یافتن عمل انسان است. نعمت و عذاب آنجا، همین اعمال نیک و بد است که وقتی پرده کنار رود، تجسم و تمثل پیدا میکند. تلاوت قرآن، صورتی زیبا پیدا مییابد و در کنار انسان قرار میگیرد. غیبت و رنجانیدن مردم به صورت خورش سگان جهنم در میآید و...
به عبارت دیگر اعمال ما صورتی، مُلکی دارد که فانی و موقت است و آن همان است که در این جهان، به صورت سخن یا عملی دیگر ظاهر میشود و صورت و وجههای ملکوتی دارد که پس از صدور از ما، هرگز فانی نمیشود و از توابع و لوازم و فرزند جدا ناشدنی ما است.
اعمال ما از وجهه ملکوتی و چهره غیبی باقی است و روزی، ما به آن اعمال خواهیم رسید و آنها را با همان وجهه و چهره مشاهده خواهیم کرد. اگر زیبا و لذتبخش است، نعیم ما خواهد بود و اگر زشت و کریه است، آتش و جحیم ما خواهد بود.
در حدیث است: زنی برای مسئلهای به حضور رسول اکرم(ص) مشرف شد. وی کوتاه قد بود، پس از رفتنش عایشه کوتاه قدی وی را با دست خویش تقلید کرد. رسول اکرم(ص) به وی فرمود: خلال کن، عایشه گفت: مگر چیزی خوردم یا رسول اللّه؟ حضرت فرمود: خلال کن. عایشه خلال کرد و پاره گوشتی از دهانش افتاد. در حقیقت حضرت با تصرف ملکوتی، واقعیت ملکوتی و اخروی غیبت را در همین جهان به عایشه ارائه فرمود. (1)
قرآن کریم درباره غیبت میفرماید: (و لا یغتب بعضکم بعضاً، أیحب أحدکم أن یأکل لحم اخیه میتاً فکرهتموه»؛ (2) «مسلمانان از یکدیگر غیبت نکنند، آیا کسی دوست میدارد که گوشت برادر خویش را در وقتی که مرده است، بخورد؟ نه، از این کار تنفر دارید».
گفته شده که آیه ذیل نیز تصریح بر تجسم اعمال دارد: «یومئذ یصدر الناس اشتاتاً لیروا اعمالهم فمن یعمل مثقال ذرة خیراً یره و من یعمل مثقال ذرة شراً یره؛ در آن روز مردم به صورت گروههای مختلف از قبرها خارج میشوند تا اعمالشان به آنها نشان داده شود پس هر کس به اندازه سنگینی ذرهای کار خیر انجام داده آن را میبیند و هر کس به اندازه ذرهای کار بد کرده آن را میبیند». (3) غیر از این، آیات متعدد دیگری نیز بر تجسم اعمال اشاره دارند. (4)
پی نوشت ها:
1. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت - لبنان، 1404 ه ق ، ج 15، ص 188.3.
2. حجرات(49) آیه 12.
3. زلزال (99) آیه 6-8.
4. بقره (2)، آیه 272؛ کهف (18) آیه 49؛ آل عمران (3) آیه 30 و 180؛ زمر (39) آیه 47 و 70؛ تکویر (81) آیات 12 - 14.
